Azərbaycanda dərsliklərdə "biabırçı şeirlər" və təhsil keyfiyyətinin problemi - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Azərbaycanda dərsliklərdə səhvlər və tapşırıqların şagirdlərin yaş və səviyyəsinə uyğun olmaması problemi diqqət çəkir. Bu hallar həm təhsil prosesinə mənfi təsir göstərir, həm də şagirdlərin öyrənmə motivasiyasını zəiflədir. Məktəb dərsliklərində qrammatika, riyaziyyat və ümumi məlumatlarla bağlı səhvlər keyfiyyət problemlərini göstərir və təhsil sistemində ciddi diqqət tələb edən məsələlərdən biridir. Xüsusilə ibtidai sinif dərsliklərində bəzən şeir kimi təqdim olunan mətnlər var, lakin onların üslubu və məzmunu real şeir tələblərinə cavab vermir. Bu "biabırçı şeirlər" şagirdlərin öyrənmə prosesini çətinləşdirir və dərsliklərin hazırlanmasında ciddi redaktə və keyfiyyət yoxlamasına ehtiyac olduğunu göstərir.
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan təhsil sisteminin ən çox müzakirə olunan və mütəmadi olaraq tənqid atəşinə tutulan sahələrindən biri ibtidai sinif dərsliklərindəki bədii materialların keyfiyyətidir. Onun sözlərinə görə, xüsusilə Azərbaycan dili dərsliklərində yer alan və poetik dəyəri şübhə doğuran "şeirlər" həm valideynlərin, həm də ədəbi ictimaiyyətin ciddi narazılığına səbəb olur: "Bu problematikaya qarşı ən kəskin və güzəştsiz mövqe sərgiləyən ziyalılardan biri olan şair Qəşəm Nəcəfzadə, dərsliklərdəki bu mənzərəni uşaqların estetik zövqünə qarşı törədilən bir təxribat kimi qiymətləndirir.
Problemin kökündə ədəbi mühitdə heç bir çəkisi olmayan, yaradıcılığı bədiilikdən tamamilə uzaq olan şəxslərin "müəllif" adı altında dərsliklərə yol tapması dayanır. Qəşəm Nəcəfzadə öz çıxışlarında dəfələrlə vurğulayır ki, dərsliklərin hazırlanması prosesində peşəkar yazıçıların və uşaq ədəbiyyatı mütəxəssislərinin rəyi çox vaxt kənarda qalır.

Bunun əvəzində isə dərsliklərə sadəcə qafiyə xatirinə yazılmış, daxilində heç bir bədii təsvir vasitəsi, metafora və ya obrazlılıq yükü daşımayan mətnlər daxil edilir. Şairin fikrincə, Abdulla Şaiq, Mikayıl Müşfiq, Mirvari Dilbazi kimi klassiklərin uşaq qəlbinə xitab edən inciləri durarkən, dili korlayan və uşağı düşünməyə sövq etməyən cızma-qaraların tədris olunması gələcək nəslin dil duyumunu məhv edir.

Tənqidlərin digər mühüm tərəfi isə bu mətnlərdəki məntiq xətaları və dilin bəsitləşdirilməsidir. Dərsliklərdə rast gəlinən bir çox şeirlərdə sözlər sanki mexaniki şəkildə bir-birinin ardınca düzülür, nəticədə isə nəzm deyil, bəsit bir informasiya yığını ortaya çıxır. Qəşəm Nəcəfzadə bu vəziyyəti "dərslikləri bazar səviyyəsinə salmaq" kimi xarakterizə edərək, dərslik müəlliflərini və komissiya üzvlərini məsuliyyətsizlikdə günahlandırır. Boiz ( mən və Q.Nəcəfzadə) dəflərlə çıxış edərək bildirmişik ki uşaq ana dilinin gözəlliyini və qüdrətini məhz dərslikdəki ilk şeirlərlə sevməlidir; lakin mövcud durum əks-reaksiya doğurur və uşaqları ədəbiyyatdan uzaqlaşdırır.

Dərsliklərdəki "tanınmayan şairlər" problemi sadəcə ədəbi mübahisə deyil, həm də milli təhsilin keyfiyyət məsələsidir. Biz ziyalıların kəskin çıxışları cəmiyyəti bu məsələdə ayıq-sayıq olmağa çağırır. Dərsliklərin ticarət maraqlarından və ya təsadüfi şəxslərin subyektiv seçimlərindən təmizlənməsi, oraya yalnız zamanın sınağından keçmiş, həqiqi sənət nümunələrinin qaytarılması uşaqlarımızın mənəvi inkişafı üçün mütləq şərtdir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin