Təhsil sistemi əmək bazarını niyə nəzərə almır? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Azərbaycanın bölgələrində minlərlə şagird orta təhsil müddətində alman, fransız və ya rus dili öyrənir. Bu dillər illərlə dərs proqramlarında yer alsa da, məktəbi bitirib əmək bazarına çıxan gənclər tamamilə fərqli bir reallıqla üz-üzə qalır. İşə qəbul elanlarının böyük əksəriyyətində əsas tələb kimi ingilis dilinin göstərilməsi bölgə məzunları üçün ciddi uyğunsuzluq yaradır. Təhsil sistemi ilə əmək bazarının gözləntiləri arasındakı bu fərq təkcə dil məsələsi deyil, region gənclərinin məşğulluq imkanlarını məhdudlaşdıran struktur problemə çevrilib.
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Elşən Qafarov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, qanunvericiliyə görə Azərbaycanda dövlət ümumtəhsil məktəblərində 6 xarici dilin tədris olunmasına icazə verilir. Onun sözlərinə görə, bu dillər ərəb dili, fars dili, alman dili, fransız dili, ingilis dili və rus dilidir: "Təcrübədən görürük ki, ərəb dili, fars dili, alman dili, fransız dillərinin tədrisi çox azdır. Daha çox bizdə xarici dil kimi ingilis və rus dilləri tədris olunur. Ərəb dili və fars dili ümumiyyətlə demək olarki aradan qalxıb. Azərbaycanda məktəblərdə 2 xarici dil tədris olunur:
1)Əsas xarici dil
2)İkinci xarici dil
Əsas xarici dil 1-ci sinifdən keçirilən xarici dildir. 11-ci sinifin sonuna qədər əsas xarici dilin dəyişdirilməsi uyğun görülmür. Yalnız istisna hallarda şagird xarici dilini dəyişə bilər. İstisna hal isə odur ki, şagird köçür bir ərazidən başqa əraziyə köçür. Həmin ərazidən 2 km radiusda şagirdin əvvəlki məktəbdə keçdiyi xarici dil tədris olunursa həmin məktəbə köçürülməlidir. Həmin xarici dil tədris olunmursa, xarici dil dəyişməklə ərazidə olan yeni məktəbə qəbul olunur.

5-ci sinifdən isə ikinci xarici dil tədris olunur. Təhsil haqqında qanunun 19-cu maddəsində, ümumtəhsil haqqında qanunun isə 13-cü maddəsində isə açıq şəkildə göstərilir ki, tam orta ümümtəhsil məktəbini bitirən şəxslər ən azı bir və ya bir neçə dildə ünsiyyət saxlamağı bacarmalıdır. Bizdə xarici dil fənninin tədrisində ciddi problemlər var. Baxmayaraq ki, xarici dil müəllimləri sertfikiasiyadan keçiblər. Yəni bu imtahan xarici dil müəllimlərinin real bacarıqlarını üzə çıxartmayıb. Ümumiyyətlə sertifikasiya imtahanı lazım olan istiqamət üzrə aparılmadı. Əvvəla xarici dil müəllimlərimizin böyük əksəriyyəti tədris etdiyi fənn üzrə danışa bilmir. Danışa bilmədəiyi bir fənndən repititorluq edib, qaydaları əzbərləyib, şagirdlərədə əzbərlətdirirlər. O şagirdə qanunvericiliyin tələb etdiyi ünsiyyət saxlamağı necə öryədə bilər?

Ona görədə sertifikasiya imtahanında və əvvəlki sertifikasiya imtahanında da təklif etmişdim xarici dil müəllimlərinin tədris etdiyi fənn üzrə ünsiyyət qabiliyyət və bacarıqlarıda yoxlanılmalıdır. Əsas xarici dilin bir məktəbdə tədris olunması üçün ən azı 2 əsas xarici dil müəllimi olmalıdır. İkinci xarici dilin tədris olunması üçün isə bir xarici dil müəllimidə ola bilər. Ancaq bu şərtləki həmin müəllim qonşu məktəblərin birində hökmən ehtiyat müəllim kimi cəlb olunmalıdır. Çünki xarici dil elə bir fənndir ki, o fənni başqa bir müəllim əvəz edə bilməz. Qaydalara görə, Dövlət İmtahan Mərkəzi hər bir məzunun orta məktəbdə keçdiyi fənn üzrə buraxılış imtahanında suallar salır.

Ancaq qəbul imtahanında isə burda məzunə iki yol qoyulur. Birinci yol odur ki, məzunun buraxılış imtahanında imtahan verdiyi fənnində nəticələri götürülə bilər. İkinci yol isə odur ki, əgər məzun razılaşmırsa yəni orta məktəbdə keçdiyi və buraxılış imtahanı verdiyi xarici dil üzrə yox, başqa bir xarici dil üzrə nəticələrinin hesablanmasını istəyirsə, o zaman Dövlət İmtahan Mərkəzi buraxılış imtahanından sonra ayrıca bir imtahan keçirdir. Bu imtahan könüllüdür. Yəni kim istəyirsə iştirak edə bilər. Artıq bu imtahan qəbul imtahanı üçündür. Bizdə imtahan iki hissədən ibarətdir. Bu çox vaxt qarışdırılır. Buraxılış imtahanı yekun atestasiyadır.

Yəni şagirdin orta məktəbdə keçdiyinin qiymətləndirilməsidir. Qəbul imtahanı isə orta ixtisas təhsil müəssisələrinə və ali məktəblərə qəbuldur. Buraxılış imtahanında toplanmış ballar qəbul imtahanında nəzərə alınır. Orta məktəb və ali təhsildə keçirilən xarici dillə, işə qəbul zamanı tələb olunan bacarıqları biz qarışdırmamalıyıq. Yəni bir insan orta məktəbdə və ali məktəbdə hansı dili keçibsə, işə qəbulda da həmin dil tələb olunmalıdır deyə bir şey yoxdur. Əvvəla işə qəbul təhsil pilləsi deyil. İşəgötürənlər işə qəbul olunmaq üçün müraciət edən şəxsdən müxtəlif bacarıqlar, o cümlədən xarici dil bacarıqları tələb edə bilər".

Telegramda izləyin