"Blok imtahanları ən həssas mərhələdir"-EKSPERTDƏN AÇIQLAMA

"Blok imtahanları dövrü abituriyentlərin psixoloji baxımdan ən həssas mərhələlərindən biridir. Bu mərhələdə göstəriciləri aşağı olan şagirdlər, yalnız nəticəyə görə deyil, həm də ailə, qohum, müəllim və sosial çevrənin təzyiqinə görə ciddi emosional gərginlik yaşayırlar. Bu gərginlik çox zaman uşaqlarda özünəgüvənsizliyə, aqressiyaya, depressiyaya, sosial izolyasiyaya və ya, daha ağır hallarda, intihar düşüncələrinə qədər gedib çıxa bilər. Belə vəziyyətdə valideynin davranışı həlledici rol oynayır və düzgün yanaşma uşağın gələcək həyatına müsbət və ya mənfi iz buraxa bilər".

Bunu mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O, qeyd edib ki, əvvəla, valideynlər övladlarının imtahanda əldə edəcəyi nəticəni onların insan kimi dəyəri ilə eyniləşdirməməlidir. Uğur əldə etməyən abituriyenti "bacarıqsız", "alınmaz səndən", "falanın oğlu kimi ola bilmədin" kimi ifadələrlə təhqir etmək, onunla müqayisələr aparmaq və təhqiramiz yanaşmaq, yalnız nəticəni daha da pisləşdirir. Bu, uşağın həm oxumaq həvəsini, həm də ailəyə bağlılığını sarsıdır. İmtahan nəticəsi yalnız həmin anda akademik bilik göstəricisidir, lakin həyat bacarıqları, insani keyfiyyətlər, sosial zəkalar və şəxsiyyətin bütövlüyü imtahandan daha əhəmiyyətlidir:

"İkincisi, valideynlər motivasiyanı daxildən oyatmağa çalışmalı, sadəcə nəticə deyil, prosesin özü üçün övladlarını təşviq etməlidirlər. "Sənin səy göstərməyin mənim üçün daha dəyərlidir", "bir nəticə alınmadısa, başqa yollar var" kimi ifadələr uşağa həm məsuliyyət, həm də dəstək hissini verir. Bu mərhələdə uşağın yanında olan, ona psixoloji təhlükəsizlik yaradan valideyn gələcəkdə həm daha uğurlu, həm də ailəsinə bağlı gəncin formalaşmasına zəmin yaradır.

Üçüncü vacib məqam – uşaqla ünsiyyətin tənqidi yox, açıq və anlayışlı olmasıdır. Valideyn hər gün "nə qədər hazırlaşdın?", "neçənci sınaqda neçə bal yığdın?" tipli sorğularla uşağı "suallı divara" çevirməməlidir. Bunun əvəzinə onun nə hiss etdiyini, nədən narahat olduğunu, necə kömək edə biləcəyini soruşmaq daha doğrudur. Bu, ailənin "nəzarətçi" yox, "müttəfiq" olduğunu göstərir.

Təəssüf ki, Azərbaycanda təhsil sistemi nəticəyönümlü olduğu üçün valideynlər də övladlarına sadəcə balla baxmağa öyrəniblər. Lakin bu yanaşma dəyişməlidir. Məsələn, Finlandiyada valideynlər uşağın nə bal topladığını deyil, nəyi daha yaxşı anladığını və hansı sahəyə maraq göstərdiyini önə çəkirlər. Cənubi Koreya və Yaponiya kimi rəqabətli təhsil sistemlərində belə artıq ailə psixologiyası sahəsində dövlət dəstəyi genişlənib və valideyn maarifləndirilməsi vacib hesab olunur. Azərbaycanda isə bu sahədə ciddi boşluq var. Valideynlər nəinki maarifləndirilməyib, əksinə, çox vaxt cəmiyyətin sosial təzyiqini öz uşaqlarına yönəldirlər.

Bu dövrdə valideynin davranışı övladın təkcə bu ilki imtahan nəticəsinə deyil, həyatına, peşə seçiminə, özünə münasibətinə və gələcək ailə münasibətlərinə təsir edir. Əgər valideyn indi anlayış, mərhəmət və inam göstərsə, uşaq uduzduğu imtahanı qələbəyə çevirməyi bacarar. Amma əgər valideyn onu təhqir etsə, dəyərsiz hiss etdirsə, həmin uşaq nəinki universitetə qəbul olunmayacaq, bəlkə də öz ailəsinə belə daha heç vaxt güvənməyəcək.

Valideyn övladını nəticəsinə görə yox, səylərinə görə dəyərləndirməyi öyrənməli, bu çətin dönəmdə onu yük yox, həyat yoldaşı kimi görməlidir. Çünki hər bir uşaq qazanmaq istəyir. Ona güvənən, arxasında dayanan bir valideyn varsa, o uşaq yalnız bal yox, həyatın özünü də qazanacaq".

Telegramda izləyin