Dodaqların funksiyası nədir? - FOTO

İnsan ağzı, xaricə doğru dodaqları canlılar içində bənzərsiz bir yerə sahibdir.
Anadan olandan sonra ilk işimiz dodaqlarımız köməyilə anamızdan süd sormaqdır. Varlığımız üçün o qədər əhəmiyyətlidir ki bu "primitiv refleks" adı ilə tanınır. Necə udacağıq bilərək doğarıq. Bu bütün məməlilər aiddir.

Uşaqları anadan olan məməyə istiqamətləndirən şey əmmə refleksi ilə birlikdə axtarma refleksidir. Axtarma refleksi uşağın dodaqlarına, ya da ağzına toxunan şeyə doğru başını çevirməsidir. Dodağa bir şey toxunduğu əmmə refleksi hərəkətə keçir. Əmmə zamanı dil də xeyli iş aparmaqla yanaşı uşağın ağzını məməyə kilidləyərək udmasını təmin edən şey dodaq.
Yəni istər döşdən, istər şüşədən olsun yeni doğulan körpənin əmməsi passiv bir davranış deyil. İşin mərkəzində isə dodaqlar var.

Dodaqlar ayrıca yemək yemə və danışıqda da böyük əhəmiyyət daşıyır. Ağciyərlərdən çıxan havanın lazımınca istifadəsini təmin edərək danışmağa kömək edir. İki dodağı birləşdirərək p, b və m səslərini, alt dodağı üst dişlərə toxunduraraq da f və v səslərini çıxaradrıq.

Öpüşmək universal bilərmi?

Söhbət insan həyatında mühüm yer tutur. Amma öpmək qədər zövqlü olmağa. Amma öpüşmək də universal bir şey deyil; Mədəniyyətlərin faiz 90ında var. Darvin, ilk 1872de yayımlanan İnsan və Heyvanlarda Duyğuların İfadəsi adlı kitabında belə deyirdi: "Biz Avropalılar şəfqətin ifadəsi kimi öpüşməyə elə alışmışıq ki onu insanın bir xüsusiyyəti kimi qavrayır ola bilərik; Amma elə deyil, Yeni Zelandiyalılar (Maori), Taiti, Papualılar, Avstraliyalılar, Afrikada Somaller və Eskimoslarda öpüşmə mədəniyyəti yoxdur".

Öpüşmə universal bir insan davranışı deyilsə irsi bir niyyət və öyrənilən bir davranış ola bilərmi? Öpüşən başqa heyvanlar da var. Bir davanın ardından sülhan şimpanzelər və cırtdan şimpanzelər (bonobolar) də öpüşür.

Bəsləmə mənbəli mi?

2008de Elmi American Au jurnalında bir məqalə dərc olunan Chip Uolter, öpüşməyin, yeməkləri tapdalayaraq balaların ağzına verməyi ehtiva edən primat davranışından qaynaqlanır ola biləcəyini qeyd edir. Ana şimpanzelər çeynədikləri yeməkləri ağızlarında saxlanıb dodaqlarını balalarının dodağına yapışdıraraq onlara çatdırır.

Daha sonra dodaqları bir-birinə toxundurmaq, narahatlığı aradan qaldırma yolu kimi istifadə edilmiş ola. Yəni dodaqlar xörəklə eyniləşdirilmiş, daha sonra da yalnız dodaqlara toxunma, zövqü təkan verən bir hərəkət halına gəlmiş ola. Ağızda saysız-hesabsız sinir ucu olması isə diqqəti artırdığı üçün qeyri-adi bir amil olmuşdur.

Həssas hissə

Dodaqlar olduqca həssasdır. Toxunma hissindən üzrə olan və somatosensor korteks adı verilən bölgə beynin üst hissəsində yerləşir. Bədənin hər yerindən gələn toxunma hissləri burada işləmə qoyulur. Burada orqanizmin hər bölgəsi üçün ayrılmış bir sahə vardır. Ən böyük sahə isə həssaslığı ən çox olan ağız və əllər üçündür.

Tədqiqatçı Qordon Gallupa görə, öpüşmə olmayan mədəniyyətlərdə isə xanımlar sevişmə zamanı bir-birinin üzünə üfürmə, yalama, əmmə kimi üsullara müraciət edir ola bilər. "Eskimo öpüşü" kimi tanınan şey isə güman edildiyi kimi, burunları bir-birinə sürtmə deyil, qoxulamaqla bağlıdır.

Cütləşmədə ipucu
Gallup, universitet tələbələri arasında keçirdiyi bir tədqiqatda davranış kimi öpüşməyi ilə tanış olub. Gənc qadınlar, ərlərinin yaxşı öpüşdüyünü qərar vermək üçün bəzi kimyəvi məlumatlarından, dad və ətirdən istifadə edirdi. Öpüşmə, adamın gigiyena vəziyyətində dair məlumat verən bədən qoxularını bölüşməkdə da əhəmiyyətli bir vasitədi. Gallupun "Cəlbedici tapdığınız birini ilk dəfə öpdükdən sonra bu vəziyyətin sona çatdığı oldumu"? Sualına isə kişilərin 59 faizi, qadınların isə yüzdə 66sı bəli cavabı verib.

Bu dar bir iş olmaqla yanaşı, digər göstəricilərlə heyvanlar üzərində aparılan araşdırmalarla birləşdiriləndən öpüşməyin, böyük ölçüdə iyləmə da ehtiva etdiyi və cütləşəcək adamın uyğunluğuna dair məhkəmədə etməyimizə yardımçı olduğu deyilə bilər.

Telegramda izləyin