Kirayə tələsi: Gənclər ev almaq üçün niyə pul yığa bilmir?

"Bakıda mənzil bazarının mövcud vəziyyətini qiymətləndirərkən əsas diqqət yetirilməli məsələlərdən biri kirayə qiymətlərinin əhalinin gəlirləri ilə nə dərəcədə uzlaşmasıdır. Mənzil insanın yalnız yaşayış ehtiyacını qarşılayan vasitə deyil, eyni zamanda sosial təminatın, maliyyə sabitliyinin və gələcək planlaşdırmanın mühüm elementidir. Bu baxımdan, kirayə qiymətlərinin və mənzil satış qiymətlərinin əhalinin gəlirləri ilə müqayisədə hansı səviyyədə olması ciddi iqtisadi və sosial əhəmiyyət daşıyır".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında əmlak eksperti Fərid Cəfərli deyib. O bildirib ki, burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, söhbət yalnız mənzilin bahalığından getmir:

"Əsas məsələ mənzil xərclərinin gəlirlərdə hansı paya sahib olmasıdır. Əgər bir gəncin aylıq gəlirinin əhəmiyyətli hissəsi kirayə haqqına, kommunal xidmətlərə, nəqliyyata və gündəlik tələbatlara sərf olunursa, onun yığım etmək və gələcəkdə mənzil almaq üçün ilkin ödəniş toplamaq imkanı xeyli məhdudlaşır. Belə vəziyyətdə insan işləsə və müntəzəm gəlir əldə etsə belə, uzunmüddətli maliyyə müstəqilliyinə nail olmaqda çətinlik çəkə bilər. Kirayə mənzilə üstünlük verilməsini də bu kontekstdə qiymətləndirmək lazımdır. Gənclərin kirayədə yaşaması həmişə mənzil almaq istəməmələri ilə əlaqəli deyil. Əksinə, bir çox hallarda bu, mövcud iqtisadi şəraitə uyğunlaşmaq zərurətindən irəli gəlir. Mənzilin ilkin ödənişini toplamaq, bankın gəlir və ödəmə qabiliyyəti tələblərinə cavab vermək, uzunmüddətli ipoteka öhdəliyini üzərinə götürmək hər kəs üçün mümkün olmur. Kirayə isə daha az ilkin vəsait tələb etdiyi üçün qısamüddətli perspektivdə daha əlçatan seçimə çevrilir".

Müsahibimizin sözlərinə görə, lakin kirayənin əlçatan olması ilə onun iqtisadi baxımdan sərfəli olması eyni anlayışlar deyil:

"Kirayə insana yaşayış çevikliyi verir, iş və təhsil imkanlarına daha yaxın ərazidə yaşamağa şərait yaradır və uzunmüddətli kredit öhdəliyindən yayınmağa imkan verir. Bununla belə, kirayəyə ödənilən vəsait öz-özlüyündə mənzil üzərində mülkiyyət hüququ yaratmır. Əgər kirayə xərcləri gəlirin böyük hissəsini əhatə edirsə, gənc hər ay yaşayış xərcini ödəməklə yanaşı, gələcək mənzil alışı üçün zəruri yığımları formalaşdırmaqda çətinlik çəkir. Bu, müəyyən mənada özünü gücləndirən iqtisadi mexanizm yaradır: mənzil almaq üçün kifayət qədər yığım olmadığına görə insan kirayədə qalır, kirayə xərcləri isə onun yığım imkanlarını daha da azaldır. Nəticədə mənzil sahibi olmaq bir çox gənc üçün konkret müddət ərzində reallaşa bilən məqsəddən daha çox, qeyri-müəyyən gələcəyə təxirə salınan plana çevrilir. Digər tərəfdən, kirayə və mənzil satış bazarını yalnız bir-birinə alternativ kimi təqdim etmək düzgün olmazdı. Mənzil almaq hər bir şəraitdə kirayədə qalmaqdan daha sərfəli deyil. Alış zamanı ilkin ödəniş, kredit faizləri, sığorta, təmir və digər mülkiyyət xərcləri nəzərə alınmalıdır. Kirayə isə iş yerinin dəyişdirilməsi, təhsil və karyera imkanları baxımından daha çevik seçim ola bilər. Buna görə də əsas problem kirayənin mövcudluğu deyil, insanların maliyyə imkanlarına uyğun yaşayış seçimi edə bilməməsidir".

Fərid Cəfərli əlavə edib ki, gənclərin mənzil əldə etmək imkanlarının çətinləşməsinin bir neçə mühüm nəticəsi var:

"İlk növbədə, maliyyə resurslarının böyük hissəsinin yaşayış xərclərinə yönəlməsi onların təhsil, peşəkar inkişaf, sahibkarlıq və digər uzunmüddətli məqsədlərə investisiya qoymaq imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. İkinci mühüm məsələ ailə qurmaq və müstəqil həyat planlaşdırmaqla bağlı qərarların təxirə salınmasıdır. Üçüncüsü isə mənzil bazarında ailə dəstəyinə malik olan gənclərlə yalnız əmək gəlirinə arxalanan gənclər arasında imkan fərqinin dərinləşməsi riskidir. Bu problemin həlli üçün yalnız ipoteka kreditlərinin genişləndirilməsi kifayət etmir. İpoteka mexanizmləri mənzilə çıxışı asanlaşdıra bilər, lakin ilkin ödəniş, aylıq kredit yükü və gəlir tələbləri nəzərə alınmadıqda, bu imkanlardan ən çox ehtiyacı olan gənclər belə yararlana bilməyə bilər. Eyni zamanda, münasib qiymətli mənzil təklifinin artırılması, kirayə bazarında şəffaflığın və müqavilə münasibətlərinin gücləndirilməsi, uzunmüddətli və əlçatan kirayə modellərinin inkişafı da vacibdir. Bununla yanaşı, şəhərsalma siyasəti və nəqliyyat infrastrukturu da mənzil əlçatanlığının ayrılmaz hissəsi kimi nəzərdən keçirilməlidir. Mərkəzə yaxın ərazilərdə qiymətlər yüksək olduqda, gənclər daha ucuz mənzil tapmaq üçün şəhərin kənarlarına üz tuturlar. Lakin nəqliyyat xərcləri, yolda sərf olunan vaxt və iş yerlərinə çıxış imkanları nəzərə alınmadıqda, ucuz kirayə həmişə daha münasib yaşayış demək olmur. Buna görə də əlçatan mənzil siyasəti ictimai nəqliyyat, iş yerlərinin coğrafi bölgüsü və şəhərin dayanıqlı inkişafı ilə əlaqələndirilməlidir".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin