Dövlət Suverenliyi Günü - Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin rəmzi

Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan, milli iradənin, ərazi bütövlüyünün və müstəqil dövlətçilik prinsipinin təntənəsini ifadə edən mühüm tarixi gündür. Bu günün mahiyyətində Azərbaycan dövlətinin öz ərazisi üzərində tam hakimiyyətinin təmin olunması, ölkənin konstitusion quruluşunun bütün ərazidə bərqərar edilməsi və xalqın milli iradəsinin dövlətçilik institutları vasitəsilə reallaşdırılması dayanır.

Suverenlik anlayışı hər bir müstəqil dövlət üçün fundamental siyasi və hüquqi prinsipdir. Dövlətin suverenliyi o deməkdir ki, həmin dövlət öz ərazisində ali hakimiyyətə malikdir, daxili və xarici siyasətini müstəqil müəyyənləşdirir, milli maraqlarını qoruyur və ərazi bütövlüyünün toxunulmazlığını təmin edir. Bu baxımdan dövlət suverenliyi yalnız siyasi termin deyil, milli dövlətçiliyin mövcudluğunu müəyyən edən əsas dayaqlardan biridir.

Azərbaycanın dövlətçilik tarixində suverenlik uğrunda mübarizə uzun və mürəkkəb mərhələlərdən keçib. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması xalqımızın müasir dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında mühüm mərhələ oldu. 1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası isə xalqın öz siyasi taleyini müstəqil müəyyən etmək hüququnu yenidən təsdiqlədi. Lakin müstəqilliyin bərpasından sonra qarşıda duran ən böyük problemlərdən biri ölkənin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam təmin olunması idi.
Azərbaycan torpaqlarının işğalı uzun illər ərzində ölkənin qarşısında ciddi siyasi, təhlükəsizlik və humanitar problemlər yaradıb. Yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşüb, şəhər və kəndlər dağıdılıb, tarixi-mədəni irsə ağır zərər vurulub. İşğal faktı Azərbaycanın yalnız ərazi bütövlüyünə deyil, həm də insanların fundamental hüquqlarına ciddi təsir göstərib.

Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi güclənməsi, iqtisadi imkanlarının artması, ordunun modernləşdirilməsi və dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi sonrakı mərhələdə ölkənin qarşısında yeni imkanlar yaratdı. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə olunan Zəfər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici dönüş nöqtəsi oldu.
44 günlük müharibənin nəticələri Azərbaycanın regional və beynəlxalq mövqelərinə də ciddi təsir göstərdi. İşğal altında olan ərazilərin böyük hissəsinin azad edilməsi ilə yeni geosiyasi reallıq formalaşdı. Azərbaycan artıq münaqişənin nəticələrini deyil, postmünaqişə dövrünün siyasi, iqtisadi və sosial gündəliyini müəyyən edən əsas tərəflərdən birinə çevrildi.

2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri isə Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bütün ərazi üzərində tam təmin olunması baxımından tarixi mərhələ oldu. Bundan sonra Azərbaycanın dövlət bayrağı ölkənin bütün ərazisində dalğalanmağa başladı, dövlət institutlarının fəaliyyəti vahid konstitusion çərçivədə təmin edildi.
Bu hadisənin tarixi əhəmiyyəti ondadır ki, Azərbaycan uzun illər ərzində üzləşdiyi ərazi parçalanması problemini faktiki olaraq aradan qaldırdı. Dövlət suverenliyinin tam bərpası Azərbaycanın siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Artıq əsas məsələ yalnız ərazilərin azad edilməsi deyil, həmin ərazilərdə dayanıqlı həyatın qurulması, əhalinin geri qayıdışının təmin edilməsi və regionun ölkənin vahid iqtisadi məkanına inteqrasiyasıdır.

Bu istiqamətdə həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı tikinti və bərpa işləri aparılır, yaşayış məntəqələri yenidən qurulur, yollar və kommunikasiya xətləri çəkilir, sosial obyektlər yaradılır. Məktəblərin, xəstəxanaların, xidmət mərkəzlərinin, yaşayış binalarının və digər infrastruktur obyektlərinin istifadəyə verilməsi azad edilmiş ərazilərin yeni inkişaf modelinin formalaşdırıldığını göstərir.
Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı isə bütün bu prosesin ən mühüm humanitar istiqamətidir. Çünki dövlət suverenliyinin real nəticəsi yalnız xəritədə sərhədlərin müəyyən olunması ilə məhdudlaşmır. Suverenliyin ən mühüm göstəricilərindən biri insanların həmin ərazilərdə təhlükəsiz, rahat və layiqli həyat sürə bilməsidir.
Bu baxımdan Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən quruculuq işləri həm də Azərbaycan dövlətinin gələcəyə baxışının göstəricisidir. Müasir şəhər infrastrukturu, rəqəmsal texnologiyalar, yeni nəqliyyat bağlantıları, enerji layihələri və iqtisadi zonaların yaradılması azad edilmiş ərazilərin ölkənin iqtisadi həyatına daha fəal şəkildə qoşulmasına imkan verir.

Dövlət Suverenliyi Gününün digər mühüm aspekti milli həmrəylik məsələsidir. Azərbaycanın əldə etdiyi tarixi nəticələrin arxasında dövlətlə xalqın birliyi, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin ümumi milli məqsəd ətrafında səfərbər olunması dayanır. Dövlətçilik yalnız hakimiyyət institutlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Dövlətçilik eyni zamanda vətəndaşların dövlətə, qanunlara, milli dəyərlərə və ölkənin gələcəyinə münasibətində özünü göstərir.
Suveren dövlətin əsas xüsusiyyətlərindən biri də güclü hüquqi sistemdir. Dövlət ərazisində qanunun aliliyinin təmin olunması, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması, dövlət institutlarının səmərəli fəaliyyəti suverenliyin mühüm sütunlarıdır. Buna görə də suverenliyin qorunması yalnız təhlükəsizlik və müdafiə məsələsi deyil, həm də hüquqi, siyasi, iqtisadi və sosial institutların davamlı inkişafı məsələsidir.

Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi iqtisadi imkanlar da dövlət suverenliyinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Güclü iqtisadiyyat dövlətin müstəqil qərarlar qəbul etmək imkanlarını genişləndirir, müdafiə qabiliyyətinin və sosial siyasətin maliyyələşdirilməsinə, infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə və uzunmüddətli inkişaf proqramlarının reallaşdırılmasına şərait yaradır.

Enerji siyasəti də Azərbaycanın müasir suverenlik strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan uzun illər ərzində enerji resurslarından yalnız iqtisadi gəlir əldə etmək üçün deyil, həm də regional əməkdaşlığın və beynəlxalq tərəfdaşlığın genişləndirilməsi üçün istifadə edib. Ölkənin enerji və nəqliyyat layihələrində mühüm tərəfdaş kimi çıxış etməsi onun geosiyasi çəkisini artıran amillərdəndir.

Eyni zamanda Azərbaycanın xarici siyasətində milli maraqların qorunması əsas prioritetlərdən biri olaraq qalır. Müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı hörmət və maraqlar əsasında münasibətlərin inkişaf etdirilməsi, regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi və beynəlxalq platformalarda Azərbaycanın mövqeyinin müdafiəsi dövlət suverenliyinin diplomatik müstəvidə təmin edilməsinin mühüm elementləridir.

Dövlət Suverenliyi Günü həm də gələcək nəsillərə ünvanlanan mühüm mesajdır. Çünki əldə edilmiş nailiyyətlərin qorunması ən azı onların əldə edilməsi qədər böyük məsuliyyət tələb edir. Müstəqillik və suverenlik nəsildən-nəslə ötürülən ən böyük milli sərvətlərdəndir. Bu sərvətin qorunması üçün güclü dövlət, sağlam cəmiyyət, milli həmrəylik, yüksək vətəndaş məsuliyyəti və dövlətçilik şüuru vacibdir.

Gənc nəslin dövlətçilik ideyalarına bağlılığının artırılması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan tarixinin, müstəqillik mübarizəsinin, ərazi bütövlüyünün bərpası prosesinin və milli-mənəvi dəyərlərin gənclərə düzgün çatdırılması gələcəkdə dövlətçilik ənənələrinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Bu gün Azərbaycan qarşısında yeni vəzifələr dayanır. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin təmin olunmasından sonra əsas hədəflərdən biri əldə edilmiş tarixi nəticələrin davamlı sülh və inkişaf modelinə çevrilməsidir. Regionda uzunmüddətli sabitliyin yaradılması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat və kommunikasiya imkanlarının artırılması Azərbaycanın qarşıdakı dövr üçün strateji prioritetləri sırasında yer alır.

Azərbaycanın suverenliyinin tam təmin olunması regionda yeni siyasi reallıq yaradıb. Bu reallıq ölkənin həm daxili inkişafına, həm də regional əməkdaşlıq imkanlarına yeni perspektivlər açır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, Zəngəzur dəhlizi və digər nəqliyyat layihələri, regional iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın geosiyasi və iqtisadi rolunun daha da artmasına zəmin yarada bilər.

Dövlət Suverenliyi Günü bütün bu prosesləri bir arada düşünmək üçün mühüm fürsətdir. Bu gün həm keçilmiş yolun qiymətləndirilməsi, həm şəhidlərin və Vətən uğrunda həyatını itirən insanların xatirəsinin ehtiramla yad edilməsi, həm də gələcək qarşısında duran vəzifələrin dərk olunması baxımından əhəmiyyətlidir.

Suverenlik dövlətin varlığının təməlidir. Ərazi bütövlüyü onun coğrafi dayağıdırsa, milli birlik və dövlətçilik şüuru mənəvi dayağıdır. Güclü iqtisadiyyat, müasir ordu, effektiv dövlət institutları və müstəqil xarici siyasət isə bu dayaqları möhkəmləndirən əsas amillərdir.

Bu mənada Dövlət Suverenliyi Günü yalnız təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil. Bu gün Azərbaycan dövlətinin keçdiyi mürəkkəb tarixi yolun, xalqın milli iradəsinin və dövlətçilik əzminin simvoludur. Bu tarix bizə bir daha göstərir ki, müstəqillik və suverenlik xalqın ən böyük sərvətlərindəndir və onun qorunması bütün nəsillərin ümumi məsuliyyətidir.
Bu gün Azərbaycanın dövlət bayrağının ölkənin bütün ərazisində dalğalanması uzun illər davam edən bir tarixi arzunun gerçəkləşməsinin rəmzidir. Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda qurulan yeni şəhərlər, kəndlər, yollar, məktəblər və yaşayış məkanları isə bu suverenliyin gələcəyə yönəlmiş real ifadəsidir.

Azərbaycan qarşıdakı illərdə suverenliyini daha da möhkəmləndirən, iqtisadi və siyasi imkanlarını genişləndirən, regional sabitliyə və əməkdaşlığa töhfə verən dövlət kimi inkişaf etmək üçün böyük potensiala malikdir. Dövlət Suverenliyi Günü isə bu yolun əsas ideyasını - müstəqil, güclü, bütöv və gələcəyə inamla addımlayan Azərbaycan ideyasını özündə yaşadır.

Təranə Paşayeva
"Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzinin rəhbəri, Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin