Kiçik biznesdən böyük iqtisadi gücə: Azərbaycan sahibkarının qarşısındakı yol

"Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafından danışanda adətən böyük layihələri, iri investisiyaları, sənaye müəssisələrini və dövlət proqramlarını ön plana çəkirik. Bu, təbiidir. Böyük layihələr yeni istehsal sahələrinin yaradılması, iqtisadi potensialın artırılması və ölkəyə investisiyaların cəlb olunması baxımından mühüm rol oynayır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında iş adamı Elşad Qoqayev bildirib.

O, qeyd edib ki, amma mən sahibkar kimi düşünürəm ki, güclü və dayanıqlı iqtisadiyyat yalnız böyük şirkətlərdən formalaşmır. Bu iqtisadiyyatın əsas dayaqlarından biri də gündəlik fəaliyyət göstərən minlərlə kiçik və orta biznesdir:

"Məhsul istehsal edən, xidmət göstərən, insanları işlə təmin edən, vergi ödəyən və öz vəsaiti ilə riskə gedərək biznes quran sahibkarların hər biri iqtisadi sistemin bir hissəsidir. Bu bizneslər böyüdükcə təkcə ayrı-ayrı şirkətlər deyil, bütövlükdə iqtisadiyyat güclənir.

Ona görə də məncə, qarşıdakı əsas sual bizneslərin sayını artırmaqdan daha çox mövcud bizneslərin necə böyüdülməsi ilə bağlıdır.

Çünki şirkət yaratmaq başlanğıcdır. Əsl nəticə isə həmin şirkətin illər keçdikcə böyüməsində, yeni iş yerləri yaratmasında, yeni məhsullar ortaya qoymasında və xarici bazarlara çıxa bilməsində özünü göstərir.

Sahibkar üçün sabit və proqnozlaşdırılan mühit

Biznesin böyüməsi üçün ilk növbədə sahibkarın gələcəyi görə bilməsi lazımdır.

İnsan biznesə sərmayə qoyanda yalnız bu günü düşünmür. Mən də sahibkar kimi qərar verərkən qarşıdakı illəri nəzərə almağa çalışıram: bazar necə dəyişəcək, xərclər necə formalaşacaq, müştərinin tələbi hansı istiqamətdə dəyişəcək, biznes mühitində hansı yeniliklər olacaq?

Bu suallara nə qədər aydın cavab varsa, sahibkarın uzunmüddətli plan qurması da bir o qədər asanlaşır.

Bu baxımdan Azərbaycanda kiçik və orta biznes üçün yaradılan dəstək mexanizmləri mühüm əhəmiyyət daşıyır. Maliyyəyə və bazarlara çıxışın genişləndirilməsi, bilik və innovasiyaların təşviqi, ixrac imkanlarının artırılması və dövlət-özəl tərəfdaşlığının inkişaf etdirilməsi biznesin böyüməsi üçün vacib şərtlərdir.

Maliyyə biznesin məqsədi yox, böyümə vasitəsidir

Kiçik biznesin qarşısında duran əsas problemlərdən biri maliyyə resurslarına çıxışdır.

Bank kreditləri biznesin maliyyələşdirilməsində mühüm rol oynayır. Lakin mən hesab edirəm ki, biznesin yalnız kredit hesabına böyüməsi uzunmüddətli perspektivdə kifayət qədər sağlam model deyil. Sahibkarın qarşısında alternativ maliyyə imkanları da olmalıdır.

Bu baxımdan KOBİA-nın İnvestisiya Portalını Azərbaycan biznesinin inkişafı üçün çox önəmli və vacib mexanizmlərdən biri hesab edirəm. Sahibkarla investorun bir platformada qarşılaşması, layihələrin potensial investorlara təqdim olunması və yeni investisiya imkanlarının formalaşması biznesin böyüməsinə ciddi dəstək verə bilər.

2026-cı ilin iyuluna olan məlumata görə, portalda 1300-dən çox sahibkar, investor və startap qeydiyyatdan keçib. Bu göstərici də belə mexanizmlərin biznes ekosistemi üçün nə qədər vacib olduğunu göstərir.

Amma maliyyə imkanlarının genişlənməsi ilə yanaşı, sahibkarın həmin vəsaiti necə idarə etməsi də vacibdir. Çünki kapital biznesi böyütmür, düzgün idarə olunan kapital biznesi böyüdür.

Rəqəmsallaşma və süni intellekt yeni imkanlar yaradır

Biznes dünyası sürətlə dəyişir. Bu dəyişimin ən böyük səbəblərindən biri rəqəmsallaşmadır.

Bu gün kiçik bir şirkət də elektron ticarət, sosial media, rəqəmsal marketinq və onlayn xidmətlər vasitəsilə əvvəllər yalnız böyük şirkətlərin çıxış edə bildiyi auditoriyaya çata bilir.

Sahibkar olaraq rəqəmsallaşmanın ən böyük üstünlüklərindən birini məhz burada görürəm: texnologiya düzgün istifadə edildikdə kiçik biznesin imkanlarını böyüdür.

İndi isə bu prosesə süni intellekt əlavə olunur. Marketinq, müştəri xidməti, satış, logistika, maliyyə və idarəetmə kimi sahələrdə süni intellektdən istifadə biznesin həm vaxtına, həm də resurslarına qənaət edə bilər.

2025-ci ildə "Startap" şəhadətnaməsi alan 59 KOB subyekti üzrə aparılan təhlilə əsasən, həmin şirkətlərin ümumi dövriyyəsi bir il ərzində 3,2 milyon manatdan 6,1 milyon manata yüksəlib. Şirkətlərin bir hissəsinin elektron ticarət, rəqəmsal platformalar, süni intellekt, nəqliyyat və logistika kimi sahələrdə fəaliyyət göstərməsi də diqqət çəkir.

Bu mənada texnologiya artıq gələcəyin mövzusu deyil. O, bu gün rəqabətdə üstünlük qazandıran real biznes alətidir.

Növbəti mərhələ: daxili bazardan xarici bazara

Azərbaycan biznesinin qarşısında duran ən mühüm məsələlərdən biri daxili bazarın imkanlarından kənara çıxaraq xarici bazarlara açılmaqdır.

Daxili bazarda böyümənin müəyyən həddi var. Şirkət böyük biznesə çevrilmək istəyirsə, müəyyən mərhələdən sonra xarici bazarı düşünməlidir.

Lakin ixrac sadəcə məhsulu başqa ölkəyə göndərmək deyil. Məhsul keyfiyyətli və beynəlxalq standartlara uyğun olmalı, düzgün qablaşdırılmalı, qiyməti rəqabətqabiliyyətli olmalıdır. Eyni zamanda hədəf bazarın müştərisi, qanunvericiliyi, logistika sistemi və rəqabət mühiti əvvəlcədən öyrənilməlidir.

Bir məhsulu xaricə bir dəfə satmaq ixrac strategiyası deyil. Əsas məsələ həmin bazarda davamlı müştəri qazanmaq, etibar yaratmaq və Azərbaycan şirkətinin adını formalaşdırmaqdır.

Bu baxımdan "Made in Azerbaijan" ifadəsinin arxasında sadəcə məhsul deyil, keyfiyyət, etibar və güclü Azərbaycan brendləri dayanmalıdır.

İnvestisiyanın əsl ölçüsü yaratdığı dəyərdir

İnvestisiyaların cəlb edilməsi də biznesin inkişafının vacib istiqamətlərindən biridir. Xarici və yerli investisiyalar yeni istehsal sahələrinin yaradılmasına, texnologiyaların ölkəyə gətirilməsinə və məşğulluğun artırılmasına imkan verir.

2026-cı ildə investisiya təşviqi mexanizminin müddətinin 2029-cu ilədək uzadılması da biznes layihələrinin dəstəklənməsi baxımından mühüm addımdır. İyulun 1-dək 528 sahibkarlıq subyektinə 632 investisiya təşviqi sənədi təqdim edilib. Bu layihələr üzrə 9,2 milyard manatdan çox investisiyanın yatırılması və 46 mindən çox iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur.

Əsas məsələ isə investisiyanın həcmi deyil, onun iqtisadiyyata verdiyi faydadır.

İnvestisiya yeni istehsal yaratmalı, iş yerlərini artırmalı, əlavə dəyər formalaşdırmalı və ölkənin ixrac imkanlarını genişləndirməlidir. Əsl nəticə məhz burada ölçülür.

Regionlar böyük biznes imkanları yarada bilər

Azərbaycanın iqtisadi inkişafında regionların potensialından daha səmərəli istifadə etmək də qarşıda duran mühüm məsələlərdəndir.

Bakı və Abşeron iqtisadiyyatın əsas mərkəzlərindən biri olaraq qalacaq. Bununla yanaşı, regionlarda kənd təsərrüfatı, emal sənayesi, turizm, logistika və digər sahələrdə ciddi imkanlar mövcuddur.

Regionda yaradılan hər bir yeni istehsal müəssisəsi yalnız sahibkar üçün gəlir mənbəyi deyil. O, eyni zamanda yeni iş yerləri, yerli xidmətlər, logistika, vergi gəlirləri və əlavə iqtisadi aktivlik yaradır.

Bu səbəbdən regionlarda biznesin inkişafı həm sahibkarlığın coğrafiyasını genişləndirir, həm də iqtisadi fəallığın ölkə üzrə daha balanslı şəkildə yayılmasına xidmət edir.

Sahibkar da dəyişməlidir

Bütün bu imkanların yanında ən vacib amillərdən biri də sahibkarın özünün inkişafıdır.

Biznesin böyüməsi üçün yalnız pul kifayət etmir.

Yaxşı məhsul istehsal etmək vacibdir, amma onu düzgün qiymətləndirmək, satmaq, tanıtmaq və idarə etmək də bir o qədər önəmlidir. Düzgün komanda, maliyyə savadlılığı, marketinq, satış və risklərin idarə olunması biznesin uzunmüddətli uğurunda həlledici rol oynayır.

Bəzən sahibkar yaxşı məhsul istehsal edir, amma bazarı düzgün qiymətləndirmir. Bəzən satış var, amma maliyyə idarəetməsi zəifdir. Bəzən isə potensial böyükdür, lakin biznes sahibinin idarəetmə modeli şirkətin böyüməsinə imkan vermir.

Məncə, Azərbaycan sahibkarlığının növbəti mərhələsində əsas dəyişiklik məhz burada baş verməlidir:

Biznes sahibi olmaqdan biznes idarə edən və böyüdən sahibkara keçməliyik.

Çünki güclü özəl sektor olmadan güclü və dayanıqlı iqtisadiyyat qurmaq mümkün deyil.

Əsas məsələ imkanları nəticəyə çevirməkdir

Bu gün qarşımızda imkanlar var. Dövlət dəstəyi var, yeni maliyyə mexanizmləri formalaşır, rəqəmsal texnologiyalar inkişaf edir, investisiya imkanları genişlənir və Azərbaycan şirkətləri üçün yeni ixrac istiqamətləri yaranır.

Cənab Prezident İlham Əliyevin xarici ölkələrə səfərləri, həmin ölkələrin dövlət və hökumət nümayəndələri, eləcə də işgüzar dairələri ilə keçirdiyi görüşlər Azərbaycan sahibkarlarının qarşısında yeni imkanlar açır. Bu səfərlər çərçivəsində qurulan iqtisadi əlaqələr, keçirilən biznes görüşləri və əldə olunan razılaşmalar Azərbaycan şirkətlərinin yeni tərəfdaşlar tapması, xarici bazarlara çıxması və ixrac coğrafiyasını genişləndirməsi üçün mühüm zəmin yaradır.

İndi əsas məsələ bu imkanları real biznes nəticələrinə çevirməkdir.

Mənim fikrimcə, qarşıdakı illərdə Azərbaycan biznesinin hədəfi sadəcə daha çox şirkətin yaranması olmamalıdır. Biz elə şirkətlər yaratmalıyıq ki, onlar böyüsün, yeni texnologiyalara yatırım etsin, xarici bazarlara çıxsın, yeni iş yerləri yaratsın və ölkə iqtisadiyyatında real əlavə dəyər formalaşdırsın.

Çünki güclü iqtisadiyyatın təməlində yalnız böyük layihələr deyil, böyüməyi bacaran minlərlə sağlam biznes dayanır.

Azərbaycan sahibkarının qarşısında indi məhz belə bir mərhələ dayanır:

Biznes qurmaq yox, Azərbaycan biznesini böyütmək".

Telegramda izləyin