Azərbaycanda qiymətlər niyə artır? - Bahalaşmanın görünməyən səbəbləri

"Azərbaycanda qiymət artımının əsas səbəblərindən biri iqtisadi modelin struktur problemləridir. Müxtəlif məhsul və xidmətlərin bahalaşmasını yalnız dünya bazarındakı qiymət artımı, inflyasiya və ya sahibkarların marjası ilə izah etmək düzgün deyil".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında iqtisadçı Asif İbrahimov bildirib.

O, qeyd edib ki, istənilən məhsulun yekun qiyməti onun istehsalı, idxalı, daşınması, saxlanması və maliyyələşdirilməsi zamanı yaranan xərclərdən formalaşır. Yanacağın, elektrik enerjisinin, vergi və digər ödənişlərin bahalaşması nəticədə məhsulun maya dəyərinə və satış qiymətinə təsir edir. Yəni qiymət mağazada deyil, məhsul ora çatana qədər formalaşır:

"Burada Azərbaycanın idxaldan yüksək asılılığı da mühüm rol oynayır. Bir çox məhsul, xammal, avadanlıq və komponent xaricdən gətirilir. Onların üzərinə daşınma, logistika, gömrük rüsumları, ƏDV, aksiz və digər xərclər əlavə olunur. Daha sonra topdansatış, anbar, maliyyələşmə və sahibkar marjası gəlir. Nəticədə məhsul mağazaya çatana qədər onun maya dəyəri əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir.

Bu baxımdan demək olar ki, inflyasiyanın müəyyən hissəsini elə ölkənin "qapısında" özümüz yaradırıq.

Gömrük tariflərinin yerli istehsalçını qorumaq funksiyası olsa da, burada müəyyən paradoks yaranır. Yerli istehsalı qorumağa çalışarkən həmin istehsalçının istifadə etdiyi xammal, avadanlıq və komponentləri bahalaşdıra bilərik. Sahibkarın xammal və digər istehsal vasitələri üzrə xərcləri artdıqda, o da məhsulunu yüksək maya dəyəri ilə istehsal etməyə məcbur olur.

Bu səbəbdən "idxalı azaltmaq" siyasəti daxili istehsal imkanlarının yaradılması ilə paralel aparılmalıdır. Yerli istehsalda istifadə olunan xammal, texnologiya, avadanlıq və komponentlər üçün aşağı və ya sıfıra yaxın gömrük tariflərinin tətbiqi daha rasional yanaşma ola bilər. Bu, həm istehsalın maya dəyərini, həm də daxili bazardakı qiymət təzyiqini azalda bilər.

Digər mühüm amil rəqabətdir. İdxaldan asılılıq, yüksək idxal xərcləri, zəif rəqabət və uzun vasitəçi zənciri birləşdikdə son istehlakçı yüksək qiymətlə üzləşir.

İdxaldan asılılıq + yüksək idxal xərcləri + zəif rəqabət + uzun vasitəçi zənciri = yüksək son istehlak qiyməti.

İnflyasiya ilə mübarizəni yalnız Mərkəzi Bankın üzərinə qoymaq da düzgün deyil. Pul-kredit siyasəti tələbi və pul təklifini tənzimləyə bilər, lakin logistika, gömrük, enerji, istehsal və rəqabət sahəsində yaranan xərcləri təkbaşına aradan qaldıra bilməz.

Ona görə antiinflyasiya siyasəti monetar tədbirlərlə məhdudlaşmamalıdır. Fiskal, gömrük, rəqabət, sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika və enerji siyasətləri də birgə nəzərdən keçirilməlidir.

Əsas sual "qiymətləri necə donduraq?" deyil, "məhsulun maya dəyərini harada və necə aşağı sala bilərik?" olmalıdır.

Çünki inflyasiyanın bütün səbəbi gömrük deyil. Dünya bazarındakı qiymətlər, məzənnə, tələb, əməkhaqqı, enerji, logistika və digər amillər də rol oynayır. Lakin qiymət artımının müəyyən hissəsini elə ölkənin "qapısında" özümüz yaradırıq.

Nəticə etibarilə, qiymətlərin aşağı salınması üçün yalnız mağazadakı satış qiymətinə deyil, məhsulun ölkəyə daxil olduğu andan formalaşan maya dəyərinə diqqət yetirmək lazımdır. Çünki qiymətin böyük hissəsi mağazaya çatana qədər artıq formalaşmış olur".

Telegramda izləyin