Çörək və ətdən imtina: sağlam seçim, yoxsa yanlış tendensiya? - QİDA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Son illərdə dieta saxlamaq bir çox insan üçün gündəlik həyat tərzinə çevrilib. Xüsusilə sürətli arıqlama istəyənlər arasında çörək və ət məhsullarının birdən-birə rasiondan çıxarılması geniş yayılıb. Sosial şəbəkələrdə və müxtəlif mənbələrdə yayılan "tez nəticə" vədləri isə insanların qidalanmaya daha radikal yanaşmasına səbəb olur. Lakin belə kəskin dəyişikliklərin həqiqətən nə dərəcədə düzgün olduğu sual doğurur.

Bir çox hallarda qida rasionunun əsas komponentlərinin tamamilə çıxarılması balansın pozulmasına gətirib çıxara bilər və bu da uzunmüddətli nəticələr baxımından müzakirə mövzusudur. Bu səbəbdən son vaxtlar müzakirələr daha çox ondan ibarətdir ki, dieta "qadağalar sistemi" yox, daha çox düzgün qidalanma vərdişlərinin formalaşdırılması kimi başa düşülməlidir.
Mövzu ilə bağlı sağlam qida təbliğatçısı, Gənclərin Töhfəsi İctimai Birliyinin sədri Asim Vəliyev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, arıqlamaq üçün müraciət edənlərə bir çox dietoloqların verdiyi əzbər məsləhətlər var. Çörəyi kəs, əti dayandır çəkin azalacaq. Onun sözlərinə görə, amma məsələ bir qədər mürəkkəbdir: "Çörək və ət qruplarının qida rasionundan tamamilə çıxarılması, orqanizmin biokimyəvi tarazlığını pozan, əzələ itkisinə və mikroelement çatışmazlığına səbəb olan radikal bir yanaşmadır. Problem çox vaxt konkret məhsulda deyil. Onun miqdarında və ümumi qidalanma balansındadır. İlk olaraq çörəkdən başlayaq. Çörək orqanizm üçün əsas enerji mənbələrindən biri olan karbohidrat verir. Tamamilə çörəyi çıxarmaq bəzi insanlarda qısa müddətdə çəki azalmasına səbəb ola bilər. Çünki gündəlik kalori miqdarı azalır. Amma bu hər kəs üçün davamlı və sağlam nəticə vermir.

Əgər çörəyi tam kəsiriksə, xüsusilə də digər karbohidrat mənbələrini də azaldırıqsa, bir müddət sonra bizdə halsızlıq, tez yorulma, diqqət dağınıqlığı, əsəbilik kimi hallar yarana bilər. Çünki beyin əsas enerji mənbəyi kimi qlükozadan istifadə edir. Burada söhbət şəkərdən getmir. Ümumi karbohidrat balansından gedir.

Digər tərəfdən, bütün çörəklər də eyni deyil. Ağ undan hazırlanmış, çox emal olunmuş çörəklərlə tam taxıllı, ya çovdar çörəyi arasında fərq var. Lifli çörəklər daha uzun toxluq hissi verə bilir. Həmçinin qan şəkərinin daha sabit qalmasına kömək edir.

Ətlə bağlı deyə bilərəm ki, burada da tamamilə dayandırmaq düzgün yanaşma deyil. Ət yüksək keyfiyyətli zülal, dəmir, B12 vitamini və sink mənbəyidir. Xüsusilə B12 vitamini əsasən heyvani məhsullarda olur. Ət uzun müddət plansız şəkildə rasiondan çıxarılanda bəzi insanlarda dəmir çatışmazlığı, yorğunluq, əzələ itkisi və B12 defisiti yarana bilər. Bu o demək deyil ki, hər gün çox miqdarda qırmızı ət yemək lazımdır. Əksinə, hər zaman olduğu kimi balans vacibdir. Həddindən artıq işlənmiş ət məhsulları olan kolbasa, sosiska və oxşar məhsullar sağlam seçim deyil. Amma keyfiyyətli, normal porsiyada qəbul edilən ət bir çox insan üçün problem yaratmır.

Deyək ki, vegetarian qidalanmaya keçmək istəyirsiniz. Bu zaman rasion ciddi planlaşdırılmalıdır. Paxlalılar, yumurta, süd məhsulları, qoz-fındıq, digər alternativlər düzgün qurulmasa, qida çatışmazlığı riski artır.

Əslində çəki azaltmaqda əsas məsələ bir məhsuldan tamamilə imtina etmək deyil. Sağlam çəki atmaq istəyən hər birimiz bilməliyik ki, möcüzəvi bir qida yoxdur. Qadağalar üzərində qurulan dietalar müvəqqətidir. Daha vacib olan ümumi qidalanma davranışıdır. Bura porsiya ölçüsü, gündəlik hərəkətlilik, şəkərli və çox emal olunmuş məhsulların miqdarı, yuxu rejimi və davamlılıq daxildir. Əsas prinsip rəngli və balanslı boşqab modelidir. Boşqabınızın yarısı tərəvəz, dörddə biri keyfiyyətli protein olan ət, balıq, yumurta ola bilər. Digər dörddə biri isə mürəkkəb karbohidratlar olan tam taxıllı çörək, ya qarabaşaq olmalıdır.

Çörəyi rasionumuzdan tam çıxarıb arıqlaya bilərik. Başqa biri isə çörək yeyə-yeyə də çəki idarə edə bilər. Unutmayaq ki, orqanizm hamıda eyni reaksiya vermir. Ona görə də sərt qadağalardan çox, uzun müddət davam edə biləcəyimiz balanslı yanaşma daha real nəticə verir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin