Təhsildə islahat: sistem nə vəd edir, nəyi riskə atır?

"Dövlət məktəbinin liseyə çevrilməsi o deməkdir ki, artıq həmin təhsil müəssisəsinə şagird qəbulu ərazi prinsipi ilə deyil, bilik və bacarıq əsasında aparılacaq. Bu yanaşma cəmiyyətin intellektual potensialının bir mərkəzdə cəmlənməsi baxımından müsbət qiymətləndirilə bilər. Belə mühitdə güclü şagirdlər bir-birini inkişaf etdirir, sağlam rəqabət formalaşır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Şəmsi Qoca bildirib.

O, qeyd edib ki, lakin bu modelin müəyyən riskləri də var. Belə ki, orta səviyyəli məktəblər istedadlı şagirdlərdən məhrum qala bilər və bu da həmin məktəblərdə təhsil mühitinin zəifləməsinə səbəb olar:

"Liseylərin ödənişsiz olması böyük üstünlükdür. Bu, maddi imkanı zəif, lakin istedadlı şagirdlər üçün sosial lift rolunu oynaya bilər. Ancaq reallıq göstərir ki, liseylərə qəbul üçün əksər hallarda repetitor dəstəyi tələb olunur. Əgər dövlət bu keçid mərhələsində aşağı siniflərdə bərabər hazırlıq imkanları yaratmasa, liseylər faktiki olaraq daha imkanlı ailələrin övladlarının cəmləşdiyi məkanlara çevrilə bilər. Bu isə təhsildə təbəqələşmə riskini artırır.

Lisey sisteminin müsbət tərəflərindən biri də şagirdin vaxtının daha səmərəli təşkil olunmasıdır. Ənənəvi orta məktəbdə şagird çoxsaylı fənlər üzrə eyni dərəcədə məsuliyyət daşıyırsa, liseylərdə - xüsusilə yuxarı siniflərdə - maraq və meyillərə uyğun ixtisaslaşma imkanı yaranır. Bu isə şagirdlərin seçdikləri sahədə daha dərin bilik əldə etməsinə şərait yaradır.

Bununla belə, məktəbin adının "lisey" olması avtomatik olaraq keyfiyyət demək deyil. Bu keçid yalnız aşağıdakı şərtlər daxilində effektiv ola bilər:

müəllimlər xüsusi sertifikasiyadan keçməli və onların əməkhaqqı artırılmalıdır;
laboratoriya və texnoloji baza yenilənməlidir;
dərsliklər və tədris proqramları daha çox tədqiqat yönümlü olmalıdır.

Ümumilikdə, dövlət məktəblərinin liseyləşdirilməsi kütləvi təhsildən keyfiyyətli təhsilə keçid cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin bu proses yalnız formal xarakter daşıyarsa, gözlənilən nəticəni verməyəcək. Eyni zamanda, adi məktəblərin və orta səviyyəli şagirdlərin də diqqətdən kənarda qalmaması vacibdir. Çünki dövlətin əsas vəzifəsi yalnız elitanı deyil, bütün cəmiyyəti savadlandırmaqdır.

Nəhayət, təkcə ad dəyişikliyi ilə keyfiyyət dəyişikliyinə nail olmaq mümkün deyil. Təhsil sistemində real dönüş üçün idarəetmə yanaşmasının dəyişməsi, müəllim nüfuzunun bərpası və peşəkar kadrların önə çəkilməsi əsas şərtlərdir. Əks halda, illərdir səsləndirilən islahat çağırışları praktiki nəticə verməyəcək".

Telegramda izləyin