Uşaqlar niyə "olmaz" deyilən şeyi daha çox etmək istəyir? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Valideynlərin tez-tez qarşılaşdığı vəziyyətlərdən biri də budur: uşağa "olmaz" deyildikdə, o, sanki məhz həmin davranışı etmək üçün daha da israr edir. Bu hal xüsusilə erkən yaş dövrlərində daha qabarıq görünür və bir çox valideynlərdə çaşqınlıq yaradır - qadağa qoyduqca niyə nəticə əksinə olur?

Bu davranış uşağın təbii marağı, sərhədləri yoxlama istəyi və müstəqillik hissinin formalaşması ilə bağlıdır. Bəs belə hallarda valideynlər necə davranmalıdır ki, həm qaydaları qoruyub saxlasın, həm də uşağın daha çox müqavimət göstərməsinin qarşısını alsın? Bu sual müasir valideynlik yanaşmalarında ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir.
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, uşaqlarda qadağa tonlu informasiyalar fərqli çalışır. Etmə deyəndə, beyində ilk canlanan şey məhz onu etmək olur. Bu halda valideyn necə davranmalıdır? Onun sözlərinə görə, daha təsirli yollardan biri, nəyi etməməli olduğunu deyil, nəyi etməli olduğunu deməkdir: "Misal olaraq: "Oyuncaqları atma" əvəzinə, oyuncaqları yerə qoy, onları yığ demək əvəzinə, səliqəyə sal, qaçma əvəzinə, yanımda yavaş get" kimi cümlələrlə əvəz etmək lazımdır. Əmiranə, tonla deyilən sözlərdə, səsdəki aqressiv vibrasiyanı uşaqlar sevmədikləri üçün, onlara etməməli olduğu şeylərdə seçim və daha sakit səs tonu istifadə etmək lazım gəlir. Bu üsul uşağa aydın istiqamət verir. O, sadəcə qadağa eşitmir, nə etməli olduğunu anlayır.

Həm də qısa və konkret cümlələr daha yaxşı işləyir. Səs tonu da vacibdir: sakit, amma qətiyyətli. Bəzi valideynlər deyir ki, mənim uşağıma qışqırmasan başa düşmür. Məsələ ondadır ki, uşaq qışqırığı daha yaxşı başa düşdüyü üçün yox, ondan qorxduğu və ya qəfil səsə reaksiya verdiyi üçün dayanır. Qışqırıq qısa müddətdə işləyə bilər.Uşaq ya buna öyrəşir, ya da daim gərgin olur. Bir müddət sonra isə yalnız səs yüksələndə dinləməyə başlayır. Sakit danışmaq yumşaqlıq deyil. Göz təması quraraq, uşağa yaxınlaşmaq, qısa və aydın danışmaq - "oyuncağı yerə qoy ". Dinləmədiyi təqdirdə şərt qoymaq - "əgər etməsən bir müddət oyuncağın olmayacaq".

Uşağın valideyni eşitməməsi inadkarlıqdan deyil, özünü idarə etmə bacarığının hələ inkişaf etməməsidir. Yəni məqsəd uşağı qışqırıqla idarə etmək deyil, ona sərhədləri ardıcıl şəkildə öyrətməkdir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin