Azərbaycanda xəyanətə görə təzminat: yeni hüquqi imkanlar - HÜQUQŞÜNASDAN AÇIQLAMA

Son dövrlərdə Azərbaycanda ailə hüququ sahəsində mühüm yeniliklərdən biri kimi "xəyanətə görə təzminat" məsələsi gündəmə gəlib. Əvvəllər ölkə qanunvericiliyində xəyanətə görə mənəvi və ya maddi təzminat tələb etmək hüquqi baxımdan nəzərdə tutulmamışdı və məhkəmələr boşanma zamanı xəyanət motivinə görə zərərçəkmiş tərəfə əlavə kompensasiya vermirdi. Lakin 24 dekabr 2025-ci ildən etibarən qəbul olunmuş yeni hüquqi yanaşma çərçivəsində şəxsi münasibətlərdə xəyanətə uğramış tərəf məhkəməyə müraciət edərək mənəvi zərərin ödənilməsini tələb edə bilər.

Bəzi məlumatlara görə xəyanətə məruz qalan tərəf xəyanət edən tərəfdən 10-20 min AZN məbləğində təzminat ala bilər. Belə mənəvi təzminatın məbləği zərərin dərəcəsi, hadisənin təsiri və digər amillər nəzərə alınmaqla müəyyən edilir. Bu dəyişiklik şəxsi hüquqların müdafiəsi sahəsində mühüm addım hesab olunur və ailə münasibətlərində etimadın qorunması ilə bağlı hüquqi mexanizmlərin gücləndirilməsinə xidmət edir.
Mövzu ilə bağlı hüquqşünas Ramil Süleymanov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, mənim ümumiyyətlə bizim kolleqamızın 10-20 min manat təzminat məbləği haqqında məlumatı hardan götürdüyü barədə məlumatım yoxdur. Çünki Ali Məhkəmənin qərarında bununla bağlı bir şey yoxdur. Bu yəqinki bizim kolleqamızın fantaziyasıdır. Birinci növbədə onu bildirmək istəyirəm ki, Ali Məhkəmənin plenium "Şəxsiyyət hüquqları və Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi" haqqında 24 dekabr 2025-ci il tarixli plenium qərarı açıqladı və həmin qərarda təkcə ailə münasibətilərində deyil, eyni zamanda əmək münasibətləri, azadlıqdan məhrumetmə yerlərində şəxsiyyət hüquqlarının qorunması, eləcədə fərdi münasibətlər zamanı, o cümlədən uşaqlara münasibətdə şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı məsələlər öz əksini tapmışdır. Onun sözlərinə görə, burda ailə münasibətlərini tənzimləyən hissədə mütləq şəkildə şəxsiyyət hüquqlarına dair pozulmalarda kişi və qadının bir-birinə qarşı hansı hərəkətlərin pozuntu hesab olunması, o cümlədən kişi ilə qadının hüquqlarının pozulması burada psixoloji şiddət, iqtisadi şiddət, bir-birilərini aldatması, eyni zamanda kişi və qadının müəyyən bir evlilik dönəmi keçdikdən sonra zahiri görnüşündə olan fiziki dəyişilmələrin qüsur kimi təqdim olunması, məhz həmin şəxsin mənəvi istrabına səbəb ola biləcək ifadələrin işlədilməsi bütün bunların hər biri ilə bağlı Ali Məhkəmə qeyd edib ki, əgər bu sözlər qarşı tərəfin mənəvi sarsıntısına gətirib çıxardacaqsa, belə olan təqdirdə bu artıq pozuntu hesab olunacaq və həttda hüquqlarının pozulması fonunda mənəvi istiraba məruz qalmış şəxsin adiyyatı üzrə məhkəməyə müraciət etməklə mənəvi zərər tələb etmək hüquqununda yaranmasını bildirir: "Burda mənəvi təzminatın tələb olunması ilə bağlı kriteriyalar müəyyən olunan zaman Ali Məhkəmə bildirirki şəxsiyyətin alçaldılması ilə bağlı davam etmə müddəti nə qədər olmuşdur. Şəxsin xəyanətdən sonra gələcəkdə ailə qurma ehtimalı, onun iqtisadi vəziyyətinin pisləşməsi, bu hərəkətdən sonra onun dərman müalicəsi, o cümlədən psixoloq konsultasiyalarına getməsi bütün bunların hamısı məhkəmə tərəfindən nəzərə alına bilən faktor hesab olunacaq və buna mütanasib məhkəmə mənəvi zərəri müəyyən edəcək.

Amma ola bilərki bir məsələ ilə bağlı məhkəmə tutaq ki, 1000 manat müəyyən eləsin. Ordada əlbbətdəki o işində öz detalları ola bilər. Biri varki bir işlə bağlı məhkəmə 20 min manat müəyyən eləsin. Bu o demək deyil ki, məhkəmə hər iki işə eyni yanaşmalıdır və eyni zərər tətbiq olunmalıdır. Ona görədə bu məsələdə mən kolleqam hesab edirəm ki, şərh verməkdə və yaxudda bəlkədə şərhi düz verib, jurnalistlər onu yanlış anlayıblar. Hesab edirəm ki, bu məsələdə biraz anlaşılmazlıq olub və elə bir mənəvi zərər ola bilər ki, o mənəvi zərər 100 min manat məbləğlə ölçülə bilər. Bu məsələdə hesab edirəm ki, vurulmuş mənəvi zərər mütləq qaydada fərdi hesab olunacaq və fərdi hesablanacaqdır. Məhkəmələr bu zərəri təyin eliyən zaman daha diqqətli olacaqlar".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin