ABŞ-İran Gərginliyi Fonunda Neft Bahalaşır: Azərbaycan üçün Maaş və Pensiya Artımı Gözlənilirmi? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

ABŞ-İran gərginliyinin artması və mümkün hərbi toqquşma ehtimalları qlobal enerji bazarlarında ciddi dalğalanmalara səbəb olub. Xüsusilə Brent nefti qiymətlərinin 125 dollar həddini aşması neft ixrac edən ölkələr üçün gözlənilməz maliyyə üstünlüyü yaradıb. Bu artım fonunda Azərbaycan kimi enerji gəlirlərindən asılı iqtisadiyyatlar üçün dövlət büdcəsinə milyardlarla dollar əlavə vəsaitin daxil olması real görünür.

Belə bir şəraitdə əsas sual yaranır: artan neft gəlirləri sosial rifahın yüksəldilməsinə, xüsusilə maaş və pensiyaların artırılmasına yönəldilə bilərmi? Hökumətin fiskal siyasəti, büdcə xərclərinin prioritetləri və makroiqtisadi sabitliyin qorunması kimi amillər bu məsələdə həlledici rol oynayır. Mövcud iqtisadi imkanlar fonunda əhalinin gəlirlərinin artırılması nə dərəcədə realdır və bu addım uzunmüddətli perspektivdə hansı nəticələrə səbəb ola bilər?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, belə bir vəziyyətdə neftin bahalaşması, xüsusilə Brent markalı neftin qiymətinin yüksək olması Azərbaycanın büdcə gəlirlərini həqiqətən artırır. Amma bu o demək deyil ki, həmin gəlir dərhal və tam şəkildə maaş və pensiyalara yönəldilir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın büdcə sistemi neft gəlirlərinin böyük hissəsini Azərbaycan Dövlət Neft Fondu vasitəsilə idarə edir: "Bu fondun əsas məqsədi gəlirləri uzunmüddətli sabitlik üçün qorumaqdır. Ona görə də hökumət adətən əlavə gəlirləri tam xərcləmir, bir hissəsini ehtiyat kimi saxlayır.

Maaş və pensiyaların artırılması mümkündür, amma bu qərar təkcə neftin qısa müddətli bahalaşmasına görə verilmir. Hökumət inflyasiya, büdcə xərcləri, sosial öhdəliklər və gələcək riskləri də nəzərə alır. Əgər yüksək neft qiymətləri uzun müddət davam edərsə, bu zaman sosial ödənişlərin artırılması ehtimalı daha real olur.

Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, neft gəlirlərinin sürətlə iqtisadiyyata daxil edilməsi inflyasiyanı artıra bilər. Bu isə maaş və pensiya artımının real təsirini azalda bilər. Ona görə hökumətlər adətən daha ehtiyatlı və mərhələli qərarlar verir.

Yəni qısa desək, neft bahalaşması maaş və pensiyaların artımı üçün imkan yaradır, amma bu artımın olub-olmaması və nə qədər olması birbaşa və dərhal deyil, daha çox uzunmüddətli iqtisadi siyasətdən asılıdır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin