Mental dəyərlər və qorxu: Zorakılığa qarşı mübarizə niyə effekt vermir? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Azərbaycanda son illər mediada mental dəyərlər, ailə münasibətləri və qadın hüquqları ilə bağlı geniş maarifləndirmə işləri aparılır. Qadınlara zorakılığa qarşı susmamağın, hüquqi yollara müraciət etməyin və öz haqlarını müdafiə etməyin vacibliyi barədə mütəmadi məlumatlar verilir. Rəsmi qurumlar və ictimai təşkilatlar bu istiqamətdə mübarizənin davam etdiyini bildirirlər. Ancaq reallıq göstərir ki, aparılan təbliğata baxmayaraq, zorakılığa məruz qalan qadınların böyük əksəriyyəti bunu ictimailəşdirmir. Qorxu, ailə təzyiqi, iqtisadi asılılıq və cəmiyyətin qınağı susqunluğu daha da gücləndirir. Nəticədə problem görünəndən daha dərin olaraq qalır və statistik rəqəmlər real mənzərəni tam əks etdirmir. Bu isə sual doğurur: maarifləndirmə niyə yetərli olmur? Problem mesajın özündədir, yoxsa cəmiyyətin dəyişmək istəməyən stereotiplərində? Mövzunun mahiyyətinə enmək artıq zəruridir.
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, çünki bizdə cinsi zorakılığa məruz qalan qızlar günahlandırılır. Onun sözlərinə görə, qadınların zorakılığı isə bakirə olmadığı üçün, zorakı hal kimi ciddi qəbul olunmur: "Buna səbəb elə yanlış qurulmuş bəzi mentalitet qaydalardır. Şərəf və namus guya azərbaycan cəmiyyətinin əsas mərkəzli mədəni kodu hesab olunur. Patriarxal strukturlarda qadının davranışı ailənin "şərəf simvolu" kimi görülür. Halbuki, elə bu "şərəf simvolu"da, ən çox ailə içi, və ya yaxın qan qohumları tərəfindən zorakılığa məruz qalır. Zorakılıq faktı belə "ailəyə ləkə" kimi hesab olunur və nəticədə, qızı zorlayan ailə üzvü, yaxud qohum kənarda qalır, yəni diqqət cinayətkardan qıza tərəf yönəlir. İkinci əsas səbəblərdən biri ədalət sisteminə inamsızlıqdır. İnsanlar düşünür ki, onsuzda şikayət olunsa heç bir hüquqi nəticə olmayacaq və məsələni əlavə insanlar da bilmiş olacaq, məsələ rüşvət, yaxud qanunun ədalətli rəyi olmadan qapanacaq. Azərbaycanda ictimai reputasiya sistemi daha sıxdır. İnsanlar gördükləri işinə görə deyil, şəxsi həyatına görə qiymətləndirilir. Hətta, dəyərləndirilir demirəm. Çünki insana dəyər yoxdur.

Şəxsi həyat kollektivin nəzarəti altındadır. "Camaat nə deyər?" faktoru real sosial gücdür. Bu struktur zorlanmış bir qızın danışmasını riskli edir. O dəqiqə qızın davranışı, geyimi, evdən çıxma saatı, məkan müzakirəyə çevrilir. Yəni, problem strukdurdadır. Strukturun dəyişməsi üçün təhsil və tənqidi düşüncə, sonra əxlaqi inanc normalarının dəyişməlidir. Qadının sosial rolu illərlə dar çərçivəyə salınmışdı, bizim cəmiyyətdə qadının qadına düşmənçiliyinin elə əsas səbəblərdən biri də budur. Bizim cəmiyyətdə insanın reputasiyası hüquqdan, qanundan güclüdür. Tarix göstərir ki, heç bir cəmiyyət eyni mentalitetlə 200 il qalmayıb. Biz 150 ili aşmışıq, hələ də mentalitet davam edir. Çünki insanlar dəyişməyi deyil, uyğunlaşmağı seçir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin