Təhsil haqqı dövlət tərəfindən ödəniləcək

"Azərbaycan dövlətinin sosial müdafiəyə xüsusi ehtiyacı olan şəxslərin ödənişli təhsil aldıqları müddətdə təhsil haqqını qarşılama qərarı ölkənin təhsil siyasətində sosial ədalət, inklüzivlik və bərabər imkanların təminatı baxımından yeni mərhələdir. Bu yanaşma yalnız maddi dəstək mexanizmi deyil, həm də dövlətin insan kapitalına verdiyi strateji önəmi, təhsilin sosial lift kimi roluna inamını və uzunmüddətli inkişaf vizyonunu göstərir.

"Təhsil haqqında" Qanunun 14.8-1-ci maddəsinə əsasən, şəhid ailələrinin üzvləri, valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlar, I və II qrup əlilliyi olan şəxslər, sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar, məcburi köçkünlər və ünvanlı sosial yardımı alan ailələrin üzvləri ödənişli təhsil müddətində təhsil haqqı dövlət büdcəsi hesabına ödənilir. Bu mexanizm minlərlə gəncin ali, orta ixtisas və peşə təhsilinə çıxışını təmin edir və sosial mənşə ilə təhsil səviyyəsi arasında mövcud olan fərqi aradan qaldırır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O, qeyd edib ki, Statistik göstəricilər qərarın əhəmiyyətini təsdiqləyir. Azərbaycanda ali təhsil alan tələbələrin təxminən 58-62 faizi ödənişli əsaslarla oxuyur. Ünvanlı sosial yardım alan ailələrin aylıq orta gəliri adambaşına 180-220 manatdır, bu isə illik 2 000-4 000 manat təhsil haqqını ödəməyə imkan vermir. Yeni mexanizm bu gənclər üçün ali təhsili əlçatan edir:

"Dövlət büdcəsində təhsilə ayrılan vəsait 2015-ci ildə 1,7 milyard manat idisə, 2025-ci ildə 4 milyard manatı, 2026-cı il üçün isə 5 milyard manatı ötəcək. Bu artım yalnız əməkhaqlarına deyil, həm də sosial yönümlü təhsil mexanizmlərinin genişləndirilməsinə xidmət edir. Təhsil xərclərinin ÜDM-də artımı isə insan kapitalının prioritet olduğunu göstərir.

Beynəlxalq təcrübə ilə müqayisədə də bu yanaşma əsaslıdır. Məsələn, Almaniyada aztəminatlı tələbələr üçün BAföG proqramı çərçivəsində həm təhsil haqqı, həm də yaşayış xərcləri ödənilir; Fransada sosial həssas qruplar üçün ali təhsil əsasən pulsuzdur; Finlandiyada isə ali təhsil ümumiyyətlə pulsuzdur və əlavə sosial dəstək paketləri tətbiq olunur. Azərbaycan isə milli reallıqlarına uyğun, regionda mütərəqqi sosial ədalət mexanizmi qurub.

Qərarın müsbət tərəfləri çoxşaxəlidir:

sosial bərabərsizliyi azaldır,

maddi imkanları məhdud istedadlı gənclərin sistemdən kənarda qalmasının qarşısını alır,

insan kapitalının keyfiyyətini artırır, uzunmüddətli iqtisadi və sosial dividendlər yaradır. Dünya Bankının hesablamalarına görə, ali təhsilli əhalinin payının 1 faiz artması ÜDM-i orta hesabla 0,3-0,5 faiz yüksəldir.

Mənfi tərəflər əsasən icra mexanizmləri ilə bağlıdır: sui-istifadə, büdcə üzərində uzunmüddətli yük və qeyri-dəqiq məlumatlar risk yarada bilər. Lakin effektiv nəzarət, rəqəmsal platformalar və ehtiyac əsaslı seleksiya riskləri minimuma endirə bilər.

Yeni mexanizm ödənişli yerlərə qəbul olunub, amma maddi səbəbdən təhsildən imtina edən abituriyentlərin sayını minimuma endirəcək, xüsusilə regionlarda ali təhsilə marağı artıracaq. Təkmilləşdirmə üçün vahid rəqəmsal platforma, real vaxt yoxlamaları, təhsil müəssisələri ilə sosial müdafiə qurumları arasında məlumat mübadiləsi və yaşayış xərclərinin subsidiyalaşdırılması faydalı ola bilər.

Nəticədə, bu qərar Elm və Təhsil Nazirliyinin ən humanist, sosial yönümlü və strateji addımlarından biridir. Dövlətin təhsilə qayğısı yalnız maliyyə ayırmaları ilə deyil, məqsədyönlü sosial mexanizmlərlə real məzmun qazanır. Təhsil Azərbaycanın milli inkişafının əsas dayağıdır".

Telegramda izləyin