Qadın qətllərinə fərqli yanaşma: Dünyada ömürlük, Azərbaycanda isə illərlə ölçülən cəzalar - ARAŞDIRMA

Son illər qadın qətlləri təkcə sosial problem yox, artıq hüquqi və siyasi məsələ kimi müzakirə olunur. Xüsusilə qadınların həyat yoldaşı, keçmiş partnyoru və ya yaxın münasibətdə olduğu şəxslər tərəfindən öldürülməsi dünyada "femicide" - qadın cinsinə yönəlmiş qətl kimi tanınır. Bir çox ölkə bu cinayəti ayrıca kateqoriya kimi qəbul edib və ən ağır cəzalar tətbiq edir. Azərbaycanda isə vəziyyət fərqlidir.

Azərbaycan: qadın qətli ayrıca cinayət sayılmır

Azərbaycan Cinayət Məcəlləsində "qadın cinayəti" və ya "femicide" anlayışı yoxdur. Qadının həyat yoldaşı və ya keçmiş partnyoru tərəfindən öldürülməsi ümumi qaydada "qəsdən adam öldürmə" maddəsi ilə qiymətləndirilir.

Bu isə praktikada belə mənzərə yaradır:

qadın ailə daxilində öldürülür;

cinayət uzunmüddətli zorakılığın nəticəsi olur;

lakin məhkəmə hökmündə bu faktlar ayrıca ağırlaşdırıcı hal kimi kifayət qədər əksini tapmır.

Nəticədə bəzi hallarda qadını öldürən şəxs 10-11 il həbs cəzası ilə kifayətlənir. Bu cəzalar nə qurbanın ailəsini, nə də cəmiyyəti qane edir.
İtaliya: qadın qətli artıq birbaşa ömürlük həbsdir

İtaliyada qadın qətllərinə yanaşma köklü şəkildə dəyişib. Uzun illər qadınların əsasən həyat yoldaşları və keçmiş sevgililəri tərəfindən öldürülməsi ölkədə ciddi ictimai narazılıq yaratdı. Bunun nəticəsi olaraq qanunvericilik sərtləşdirildi.

Hazırda:

qadının həyat yoldaşı, keçmiş partnyoru və ya emosional münasibətdə olduğu şəxs tərəfindən öldürülməsi femicide kimi tanınır;

bu cinayət ən ağır kateqoriyaya daxil edilir;

cəza ömürlük həbsdir.

İtaliyada artıq bu məsələdə məhkəmənin geniş manevr imkanları yoxdur. Qadın cinayəti fərdi "ailə dramı" kimi yox, cəmiyyətə qarşı törədilmiş ağır zorakılıq aktı kimi qiymətləndirilir.
Almaniya: qadın qətli etimadın pozulması sayılır

Almaniyada qadınların ailə daxilində öldürülməsi hüquqi baxımdan xüsusi yanaşma tələb edən cinayət sayılır. Qanuna görə:

həyat yoldaşı və ya yaxın münasibətdə olduğu şəxsi öldürən şəxs çox vaxt "xüsusi qəddarlıq" və "etimadın pozulması" ilə ittiham olunur;

bu isə məhkəmələri ömürlük həbs qərarına aparır.

Alman hüquq sistemində qadına qarşı törədilən qətl təsadüfi cinayət kimi deyil, sistemli zorakılığın son mərhələsi kimi dəyərləndirilir.
Fransa: qadın qətlləri üçün 30 il və daha ağır cəzalar

Fransada qadın cinayətləri ilə bağlı yanaşma illərdir sərtləşdirilir. Həyat yoldaşı tərəfindən öldürülən qadınlarla bağlı işlərdə:

minimum cəza 30 il həbs olur;

ağır və planlı hallarda ömürlük həbs tətbiq edilir.

Fransız məhkəmələri bu işlərdə xüsusilə əvvəlki zorakılıq faktlarını əsas götürür və yüngülləşdirici hallara nadir hallarda gedir.
Böyük Britaniya və ABŞ: qadın qətli üçün geri dönüş yoxdur

Böyük Britaniyada qadın qətlləri adətən:

ömürlük həbs hökmü ilə nəticələnir;

azadlığa buraxılma üçün minimum 25-30 il həbsdə qalmaq şərti qoyulur.

ABŞ-da isə ştatdan-ştata fərqlər olsa da, qadını öldürən həyat yoldaşı çox vaxt:

ömürlük,

bəzi hallarda isə şərti azadlıqsız ömürlük həbs cəzası alır.
Müqayisə nəyi ortaya qoyur?

Dünya təcrübəsi açıq şəkildə göstərir:

qadın cinayətləri adi qətl kimi qəbul edilmir;

ailə münasibəti cinayəti yüngülləşdirmir, əksinə ağırlaşdırır;

əsas məqsəd yalnız cəzalandırmaq yox, profilaktika və qorxuducu təsir yaratmaqdır.

Azərbaycanda isə qadın qətlləri hələ də hüquqi baxımdan ayrıca kateqoriya kimi tanınmır.

Fərq qanunda yox, yanaşmadadır

İtaliyada qadını öldürən şəxs ömürlük həbsə məhkum edilir. Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya və ABŞ-da da qadın cinayətləri üçün uzunmüddətli və ya ömürlük həbs normadır.

Azərbaycanda isə eyni cinayətə görə 11 il cəza almaq mümkündür.

Bu fərq təkcə qanun maddələri ilə yox, dövlətin qadın həyatına verdiyi dəyərlə ölçülür.

Əsas sual da elə budur:
qadın cinayətləri Azərbaycanda nə vaxt ayrıca və ən ağır cinayətlərdən biri kimi tanınacaq?

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin