Tural İsmayılov: İranda cəmiyyət və dövlət arasında yeni sosial müqavilə lazımdır

"İranda müşahidə olunan son iğtişaşlar və daxili gərginlik dalğası, ölkənin həm daxili sosiopolitik strukturunda, həm də regional mövqeyində dərin bir transformasiya ehtiyacının olduğunu göstərir. Analitik nöqteyi-nəzərdən bu hadisələr sadəcə lokal etiraz aksiyaları deyil, onilliklər ərzində toplanmış institusional problemlərin və sosial narazılığın kritik həddə çatmasının təzahürüdür. Bu prosesləri bir neçə fundamental faktor kontekstində təhlil etmək lazımdır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Tural İsmayılov bildirib.

O, qeyd edib ki, ilk növbədə, iqtisadi amillər hərəkətverici qüvvə rolunu oynayır. Milli valyutanın kəskin dəyərdən düşməsi, yüksək inflyasiya və xarici sanksiyaların yaratdığı izolasiya, cəmiyyətin ən müxtəlif təbəqələrini iqtisadi daralma ilə üz-üzə qoyub. Bu vəziyyət, idarəetmə sisteminin resursları bölüşdürmə mexanizmindəki qüsurları daha qabarıq şəkildə üzə çıxarır. Cəmiyyətin geniş kütlələri, xüsusən də orta təbəqə, iqtisadi rifahın təmini üçün siyasi və idarəçilik islahatlarının qaçılmaz olduğunu dərk edir:

"İkinci vacib məqam demoqrafik və sosiomədəni uçurumdur. İran əhalisinin əksəriyyətini təşkil edən gənc nəsil, rəqəmsal dünyanın imkanları və qlobal dəyərlərlə daha sıx təmasdadır. Mövcud idarəetmə aparatı ilə gənclərin azadlıq, şəffaflıq və dünyəvilik tələbləri arasındakı uyğunsuzluq "dəyərlər münaqişəsi" yaradır. İğtişaşlar zamanı səslənən şüarlar və nümayiş etdirilən davranış modelləri göstərir ki, söhbət sadəcə çörək və iş tələbindən deyil, həm də fərdi şəxsiyyətin tanınması və sosial həyatda təmsilçilik imkanlarından gedir.

Üçüncü faktor isə geosiyasi təzyiq və "domino effekti" ehtimalıdır. Venesuela kimi yaxın tərəfdaş ölkələrdə baş verən siyasi sarsıntılar və mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi, İran daxilindəki narazı qruplar üçün psixoloji stimul yaradır. Eyni zamanda, hakimiyyət strukturları daxilindəki mühafizəkar və islahatçı qanadlar arasındakı gizli rəqabət, iğtişaşlara qarşı vahid və effektiv cavab strategiyasının qurulmasını çətinləşdirir.

Nəticə etibarilə, İrandakı hazırkı vəziyyət dövlət mexanizminin ciddi bir sınaq qarşısında olduğunu göstərir. Siyasi sistem ya daxili təzyiqlərə cavab olaraq çevik islahatlara getməli, ya da artan sosial gərginliyin daha böyük sarsıntılara yol açması riskini qəbul etməlidir. Hadisələrin inkişafı göstərir ki, kosmetik dəyişikliklər artıq kifayət etmir; cəmiyyət və dövlət arasında yeni bir sosial müqavilənin imzalanması regionun gələcək sabitliyi üçün həlledici şərtdir".

Telegramda izləyin