Güney Azərbaycanın etirazlara səssizliyi və tarixi səbəblər

"İranda etiraz aksiyaları davam etsə də, Güney Azərbaycanın proseslərə səssizliyi diqqət çəkir. Coğrafi baxımdan aksiyalar əsasən fars vilayətlərində intensiv xarakter daşıyır, bu isə bölgənin məhdud və ya passiv münasibətini izah edir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Turazn Rzayev bildirib.

O, qeyd edib ki, tarixi perspektiv göstərir ki, Güney Azərbaycan İran siyasətində həmişə önəmli rol oynayıb. 1906-cı il Məşrutə hərəkatından 1979-cu il İslam İnqilabına qədər bir çox böyük siyasi prosesdə bölgə iştirak edib. Lakin bu həlledici rol bölgəyə ağır siyasi, mədəni və təhlükəsizlik zərbələri də gətirib. İnqilablar və hakimiyyət gücləndikdən sonra repressiya dalğaları adətən məhz Güney Azərbaycana yönəlib. Bu təcrübə kollektiv travma və ehtiyatlı siyasi davranışa səbəb olub:

"1979-cu ildən sonra bölgə tədricən ya proseslərə qatılmamaq, ya da yalnız simvolik şəkildə iştirak etmək strategiyasını seçib. Bu, məqsədyönlü addım deyil, daha çox özünü müdafiə refleksidir. Kütləvi etirazların struktur dəyişikliyi gətirməməsi və mərkəzi hakimiyyətin dəyişməməsi bölgədə riskləri artırıb, potensial qazancı isə qeyri-müəyyən saxlayıb.

Bundan başqa, Güney Azərbaycanda vahid siyasi vizyon yoxdur. Bir qrup müstəqilliyi, digərləri mədəni və inzibati muxtariyyəti müdafiə edir, bəziləri isə marjinal yanaşmalardan çıxış edərək bütün İranın "türk dövləti" olmasını istəyir. Bu parçalanma kütləvi qərar verməni faktiki olaraq qeyri-mümkün edir.

Nəticədə bölgənin əsas sualı "rejim dəyişməlidirmi?" yox, "dəyişiklik hansı formada və kimin xeyrinə olacaq?" olur. Bu sualın cavabı olmadığı müddətdə Güney Azərbaycan ya səssiz qalır, ya da simvolik iştirakla kifayətlənir.

Lakin bu passivlik risklidir. Səssizlik həm milli tələblərin irəli çəkilməsinə, həm də İranın struktur böhranının həllinə mane olur. Digər qüvvələr isə öz platformalarını gücləndirir. Məsələn, Məhəmməd Rza Pəhləvi və PJAK aktivləşib. Buna görə də Güney Azərbaycan ilk növbədə vahid ideologiya və milli liderlər ətrafında birləşməlidir. Bu, riskləri azaldacaq və bölgənin İranla bağlı gələcək qərarını müəyyən edəcək".

Telegramda izləyin