Süni intellekt əvəz etməkdən daha çox tamamlayıcı rol oynayacaq

"Süni intellekt və avtomatlaşdırma texnologiyaları ilk növbədə insanların işini tam əvəz etmək yox, onların işini yükünü azaltmaq, təkrarlanan, rutin, vaxt aparan tapşırıqları avtomatlaşdırmaq məqsədi ilə inkişaf etdirilib. Yəni süni intellekt "peşələri əvəz edəcək" ("əvəzləmə") məqsədi yox, "peşələrin fəaliyyətini dəstəkləyəcək", "insanı azad edəcək" desək daha uyğun olar".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında İnformasiya Texnologiyaları üzrə mühəndis-tədqiqatçı, Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyasının (AKTA) eksperti Bəhruz Əliyev bildirib.

O, qeyd edib ki, rutin, strukturlaşdırılmış tapşırıqlar, məsələn: məlumatların daxil edilməsi, standart hesabatların hazırlanması, müəyyən növ müştəri-çağrı xidməti süni intellekt və avtomatlaşdırma tərəfindən daha tez ələ keçirilə bilər. Məsələn, bir araşdırma göstərir ki, ABŞ-da işçilərin təxminən 19 %-i "ən yüksək səviyyədə" süni intellektin təsirinə məruz olan bilən peşələrdədir, yəni işi "əvəzlənə bilər" səviyyəsindədir. Dünya səviyyəsində isə bir hesabatda bildirilir ki, təxminən 40 %-ə qədər iş "təhlükə altında ola bilər" bu da "tam əvəzlənmə" deyil, "əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmə" anlamına gəlir. Məsələn, təxminlərinə görə 2030-cu illər təxminən 30 % işlər avtomatlaşdırıla biləcəkdir:
"Tam əvəzlənmə yəni insan olmadan işin eyni keyfiyyətdə və məsuliyyətlə aparılması, çətin və yalnız müəyyən sahələr üçün mümkündür. Məsələn, kompleks sosial qarşılıqlı əlaqə, yaradıcılıq, etik qərarvermə, qeyri-strukturlaşdırılmış mühitdə adaptasiya tələb edən işlər hələ də çox çətin əvəz olunur. Əksər araşdırmalar göstərir ki, süni intellekt əvəz etməkdən çox "tamamlayıcı" (complement) rol oynayacaq. Yəni insan + maşın birgə işləyəcək. Əgər cari məlumatlara baxsaq: Federal Reserve Bank of Dallas-ın araşdırmasında qeyd olunur ki, süni intellektin indiyə qədər böyük miqyasda iş yerlərini əvəz etdiyinə dair güclü sübut yoxdur. Həmçinin, iş bazarındakı dəyişikliklərin yalnız texnologiyadan deyil, qanunvericilikdən, sosial strukturlardan, təhsil sistemindən və biznes modellərindən də asılı olduğunu unutmamaq lazımdır.

Hansı peşələr daha çox riskdədir?

Strukturlu, təkrarlanan əməliyyatları olan peşələr daha yüksək riskə sahibdir. Eyni zamanda, məlumatların çox olduğu sahələr, Sİ-nın öyrənməsi üçün zəngin "data" olan hissələr daha tez avtomatlaşdırıla bilərlər. Amma "yüksək bacarıq tələb edən", "yaradıcılıq", "kritik qərar vermə" tələb edən sahələr hələ daha təhlükəsiz hesab olunur.
İşçilər və cəmiyyət üçün nəticələr və hazırlaşma
Texnologiyaya uyğun bacarıqları inkişaf etdirmək lazımdır. Məsələn: rəqəmsal savad, adaptasiya bacarığı, yaradıcılıq, kritik düşüncə. Çünkü süni intellektin onun qarşısını tam ala bilmədiyi "insana xas" bacarıqlar məhz bu sahələrdə olacaq. Dövlətlər və bizneslər üçün isə, təhsil-təlim sistemlərinin yenilənməsi, işçi qüvvəsinin yenidən təhsili (reskilling/upskilling) çox önəmlidir".

Telegramda izləyin