Bəşəriyyət təhlükəsiz yaşayış həddini aşıb, fəlakət astanasındadır - Alimlər
Bəşəriyyət doqquz planetar həddən artıq yeddisində təhlükəsiz həddi aşaraq təhlükəli zonaya daxil olub. Bu mərhələdə ətraf mühitə geri dönməz, genişmiqyaslı zərər yetirmək riski sürətlə artır.
Qaynarinfo zmescience.com-a istinadən xəbər verir ki, bu nəticələr Potsdam İqlim Təsirləri Araşdırmaları İnstitutunun (PIK) elmi qiymətləndirməsi əsasında hazırlanan Planetin Sağlamlığı Hesabatına aiddir.
Hesabatda deyilir ki, doqquz prosesdən yalnız ikisi - stratosferdəki ozon təbəqəsi və atmosferdəki aerosol yükü - təhlükəsiz hədlər daxilində qalır. Pozulmuş hədlər isə bunlardır: iqlim dəyişikliyi, biosferin bütövlüyü, quru sistemlərinin dəyişməsi, şirin su dövriyyəsinin dəyişməsi, bioqeo-kimyəvi axınlar və plastik və sintetik kimyəvi maddələr kimi yeni maddələrin tətbiqi. Bu ildən etibarən okeanların turşulaşması da bu siyahıya əlavə edilib.
Hesabatın həmmüəllifi, Potsdam İqlim Təsirləri Araşdırmaları İnstitutunun (PIK) direktoru Yohan Rokström bunu belə şərh edib: "Yer kürəsinin dəstək sistemlərinin dördündən üçündə çoxu təhlükəsiz zonada deyil. Bəşəriyyət planetin qeyri-sabitləşmə riskini artıraraq, təhlükəsiz iş məkanı həddini aşır".
Alimlər izah edirlər ki, planetar hədlər sistemi planetar tibbi kart kimi fəaliyyət göstərir. Həkimin qan təzyiqini və xolesterin səviyyəsini izləməsi kimi, alimlər də təxminən 10,000 il əvvəl başlamış və Holosen adlanan sabit geoloji dövrün yaşayış şəraitinin qorunub saxlanması üçün həlledici rol oynayan - iqlim sabitliyindən biosferin sağlamlığına qədər - doqquz yer sistemi prosesini izləyirlər.
Alimlər deyirlər ki, planetar həddin təhlükəsiz sərhədini aşmaq dərhal məhv demək deyil, lakin Qrenlandiya buz qalxanının dağılması və ya Amazon yağış meşələrinin məhv olması kimi fəlakətli dönüş nöqtələrinin yaranma riskini xeyli artırır.
Onlar hesabatda bu böhranların qarşılıqlı əlaqəsini vurğulayıblar: iqlim dəyişikliyi bioloji müxtəlifliyin itirilməsini gücləndirir, meşələrin qırılması isə daha güclü quraqlıqlara səbəb olur. Ətraf mühitin çirklənməsi isə okeanın karbon udma qabiliyyətini zəiflədir.
Xatırladaq ki, PİK İnstitutu tərəfindən hazırlanan 2025-ci il Planetin Vəziyyəti Hesabatı ilk dəfə olaraq yeni bir qaranlıq mərhələ əlavə etdi: pozulmuş hədlərin siyahısına okeanların turşulaşması da qoşulub. Hesabat təsdiq edir ki, okeanların turşulaşma həddi pozulub. Okean qazılı yanacaqların yanmasından yaranan CO₂-ni udduğu üçün onun kimyəvi tərkibi dəyişir və daha turşulu olur. Sənaye inqilabından bəri okean səthinin pH səviyyəsi 0,1 azalıb. Görünür, kiçik olan bu rəqəm təxminən 30% turşuluğun artmasını təmsil edir.
Bu dəyişiklik dəniz ekosistemlərini təhlükəsiz mühit həddindən kənara çıxarır. Və bu prosesin nəticələri artıq nəzərə çarpır.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 1334 Tarix: 08 oktyabr 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşPrezident: "Ümummilli liderin Azərbaycan teleradiosuna göstərdiyi diqqət və qayğı bu sahənin inkişafında xüsusi yer tutur"
"Ümummilli lider Heydər Əliyevin Azərbaycan teleradiosuna göstərdiyi diqqət və qayğı bu sahənin inkişafında xüsusi yer tutur. Onun rəhbərliyi və dəstəyi ilə milli televiziya və radio yayımının maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi, yaradıcı potensialının artırılması, milli-mənəvi dəyərlərimizi
15.11.2026 148 Fon der Lyayen: Aİ Rusiyaya qarşı 22-ci sanksiyalar paketini təqdim edəcək
Avropa Komissiyasının (AK) sədri Ursula fon der Lyayen anti-Rusiya sanksiyalarının 22-ci paketini anons edib. "Report" xəbər verir ki, o bu barədə Dublində keçirilən mətbuat konfransında bildirib. Onun sözlərinə görə, Avropa İttifaqı (Aİ) Rusiyaya təzyiqlərin, xüsusən də əlavə sanksiyaları
15.11.2026 178 Ana Brnabiç: Yeni hakimiyyət müxalifəti dinləməkdə maraqlı deyil
Serbiyada prezident səlahiyyətlərini icra edən Ana Brnabiç yeni hakimiyyətin müxalifətlə dialoq aparmaqda və onun mövqeyini dinləməkdə maraqlı olmadığını bildirib. "Report"un Balkan bürosu xəbər verir ki, A. Brnabiç bunu Serbiya Milli Assambleyasında keçirilən məsləhətləşmələrdən sonra jurnalistlər
15.11.2026 183 Aleks Qrimaldo xəstəlik səbəbindən İspaniya millisindən ayrılıb
"Atletiko"nun müdafiəçisi Aleks Qrimaldo səhhətində yaranan problemə görə İspaniya yığmasının düşərgəsini tərk edib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə İspaniya Kral Futbol Federasiyasının (RFEF) mətbuat xidməti məlumat yayıb. 31 yaşlı futbolçunun hərarəti yüksəldiyi üçün o, Millətlə
15.11.2026 184 Rəsmi Tehran: İran mövqeyindən yaxşı xəbərdar olan Rusiya və Çinlə sıx əlaqə saxlayır
"İran strateji tərəfdaşları olan və Tehranın mövqeyindən yaxşı xəbərdar olan Rusiya və Çinlə sıx əlaqə saxlayır". "Report" xəbər verir ki, bunu İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib. "Biz həm Rusiya, həm də Çinlə sıx təmasdayıq. Çin və Rusiya bizim stratej
15.11.2026 170 İlham Əliyev: "Radio və televiziya Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır"
"Azərbaycan radiosunun yaranması milli mətbuat və mədəniyyət tariximizin mühüm hadisələrindən biridir. 1926-cı il noyabrın 6-da ilk dəfə efirə çıxan Azərbaycan radiosu ötən əsr ərzində xalqımızın ictimai-siyasi, mədəni və mənəvi həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Radio uzun illər insanları
15.11.2026 152 İran BAEA ilə əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləmir
İran Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) ilə əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləmir. "Report" xəbər verir ki, bunu İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib. "Bu vəziyyət davam etdiyi müddətdə İranla agentlik arasında əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləyə bilmərik. Çünk
15.11.2026 166 Kəndlinin qazancına 2 faizlik vergi: Bazarda qiymətlər arta bilər? - Video
Baku TV-nin "Aktual Gündəm" verilişinin yeni buraxılışı yayımlanıb. ABŞ elçiləri Putin və Zelenski ilə görüşdülər: danışıqlar Avropanın təhlükəsizlik gündəliyini dəyişə bilər?. Uşağa şiddətə görə cərimə: qorxutmaq da cəzalanmaya səbəb ola bilər?. 2027-ci ildən aqrar sektorda yeni vergi rejimi
15.11.2026 187 Avropa lideri Ukraynanı NATO-ya dəvət etdi
"Ukrayna NATO-da mühüm rol oynayır və alyansda tamhüquqlu yerini tutmalıdır". xəbər verir ki, bunu Fransa Prezidenti Emmanuel Makron "X" sosial şəbəkəsindəki paylaşımında bildirib. O, həmçinin Parisin tərəfdaşları ilə birlikdə Ukrayna ərazisində ədalətli və davamlı sülhün təmin olunmasın
15.11.2026 201