İranda hicab qanunu ləğv edildi — rejim yeni siyasi reallığı etiraf edir

İranın Məsləhət Şurasının üzvü Məhəmmədrza Bahonər bildirib ki, İranda uzun sürən mübarizədən sonra hicab qanunu ləğv edilib. O qeyd edib ki, hüquqi baxımdan hicab qanununun icrası artıq mümkün deyil:

"İranda hicab qanununu icra etməyə daha gərək yoxdur. Hicab taxmaq məcburiyyəti artıq heç bir cərimə, cəza və ya hüquqi nəticə doğurmayacaq. Polisə də bunu çatdırın."

İranda hicab qanununun ləğvi illərlə yığılan ictimai gərginliyin, mədəni toqquşmanın və siyasi zərurətin nəticəsidir. Yəni bu, təkcə bir qanunun dəyişdirilməsi deyil, rejimin ideoloji təməlində baş verən sarsıntının göstəricisidir.

Məsələn, Məhsa Əmininin ölümü fonunda İran cəmiyyətində illərlə yığılan səssiz gərginlik partladı. Həmin vaxt hadisə tək bir qızın faciəsi deyildi, xalqın boğulan nəfəsinin simvolu idi. Rejim uzun müddət qadınların azadlıq tələblərini "əxlaq məsələsi" kimi təqdim edirdi, amma M. Əmininin ölümü bu anlayışı alt-üst etdi. İnsanlar anladılar ki, məsələ hicabdan çox, məcburiyyətin özü ilə bağlıdır.

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Turan Rzayev bildirib.

O qeyd edib ki, illərlə davam edən etirazlar, minlərlə qadının başörtüsünü açaraq küçələrə çıxması, milyonlarla kişinin səssiz dəstəyi artıq sistemin mövcud forması üçün dözülməz təzyiqə çevrildi. Dövlətin zor gücü ilə prosesi saxlamaq imkanları tükəndi. Cəza və təqib mexanizmləri işləmədikcə, hicab qanunu da mənasını itirdi.

İranda ictimai müqavimət o qədər dərinləşib ki, məcburiyyət mexanizmləri artıq işlək deyil. İnsanlar küçələrdə, universitetlərdə, mağazalarda və ictimai nəqliyyatda bu qanunu faktiki olaraq ləğv ediblər. Dövlət isə indi sadəcə bu reallığı qəbul etməyə məcbur qalıb. Bu mənada Bahonərin "hicab qanununun hüquqi baxımdan icrası mümkün deyil" deməsi formal bəyanatdan çox, rejim daxilindəki yeni siyasi reallığın etirafıdır.

Pezeşkian hökuməti bunu yaxşı anlayır. O, sistemin içindən çıxmış, amma islahatçı imici ilə seçilən bir fiqurdur. Onun dövründə bu kimi qərarların səslənməsi xalqla rejim arasında yeni bir "sakit razılaşma" yaratmaq cəhdidir. Hicab məsələsində geri addım atmaq, rejimin ideoloji itkisi deməkdir. Rejim müəyyən sosial sərbəstliklər verir, amma siyasi sistemin "vilayəti-fəqih" prinsipi toxunulmaz qalır. Bu, rejimin özünü qoruma instinktidir.

Əgər bu addım atılmasa, sərt ideoloji nəzarət davam etsə, sistem bir vaxt sonra iflas edəcək, ardınca gələcək dəyişikliklər bütün strukturu dağıda bilər. Buna görə də sistem "liberallaşma görüntüsü" yaradır, amma əsas dayaqlar — dini rəhbərlik, inqilab keşikçiləri və məhkəmə sistemi — toxunulmaz qalır.

Müqayisə üçün deyək ki, SSRİ süqutuna yaxın, Qorbaçov dövründə yenilənməni siyasi sferadan başlatdı, "qlasnost" və "perestroyka" ideoloji əsasları laxlatdı və sistem özünü yeyən mexanizmə çevrildi. Çin isə əksinə, iqtisadi açılımı ideoloji nəzarət altında saxlayaraq həyata keçirdi. Bazar iqtisadiyyatı tətbiq edildi, amma Kommunist Partiyasının hakimiyyəti sual altına alınmadı. Bununla da sistem çevik, lakin avtoritar bir modelə keçdi.
Mənə görə, İran bu gün eyni yolu fərqli kontekstdə sınayır. Bu, yeni dövrün "islahatçı avtoritarizmi"dir: xalqın tələblərinə minimum cavab verərək maksimum nəzarəti saxlamaq siyasəti. Çin bunu iqtisadiyyatla etdi, İran isə sosial və dini dəyərlər üzərindən.

Pezeşkian həm də bunu beynəlxalq arenada İranın təcridini yumşaltmaq üçün istifadə edir, xüsusilə Qərblə nüvə danışıqları fonunda. Bu yumşalma İrana müəyyən siyasi dividendlər qazandıra bilər.

Buna baxmayaraq, bu model yalnız qısa müddətdə sabitlik gətirə bilər. Uzunmüddətli baxsaq, paradoks var: İran kimi cəmiyyətlərdə bir dəfə azadlıq qapısı aralandıqda, insanlar onu tam açmaq istəyəcək və rejim bu prosesdə qalib çıxmayacaq.

Telegramda izləyin