Dünyanın "qaranlıq bölgələri": Kompaslar niyə bəzi yerlərdə işləmir?

Dünyanın "qaranlıq bölgələri": Kompaslar niyə bəzi yerlərdə işləmir?Yüzillər boyu dənizçilərin və səyyahların əsas istiqamət vasitəsi olan kompaslar dünyanın bəzi bölgələrində düzgün nəticə vermir. Bu sirli əyilmələr səbəbi isə Yer kürəsinin mürəkkəb maqnit sahəsi ilə bağlıdır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, kompas iynəsi, normalda Yer maqnit sahəsinə paralel qalaraq şimalı göstərir. Lakin qütb bölgələrində sahənin davranışı dəyişir: orta enliklərdə üfüqi olan sahə xətləri, qütblərə yaxınlaşdıqca dikləşir və iynəni aşağıya çəkir. Bu zaman kompas ya donur, ya da təsadüfi şəkildə dönməyə başlayır. "Dünya Maqnit Modeli" bu etibarsız zonaları "qaranlıq bölgələr" kimi göstərir və onların gözləniləndən daha geniş sahəni əhatə etdiyini göstərir.

Bununla yanaşı, yeraltı dəmir yataqları da əyilmələrə səbəb olur. Məsələn, Rusiyanın Kursk bölgəsindəki zəngin dəmir filizi 1784-cü ildə alim Petr İmoxodtsev tərəfindən qeydə alınmışdı. 1949-cu ildə isə ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) sənədlərində həmin maqnitik anomaliya ətraflı təsvir olunmuşdu. Belə massiv dəmir kütlələri kompas iynəsinin istiqamətini dəyişərək səhvlərə yol açır.

Bənzər hadisə Mərkəzi Afrika Respublikasının paytaxtı Banqidə də müşahidə olunur. Alimlər bu anomaliyanın səbəbini tam müəyyənləşdirməsələr də, qədimdə bölgəyə düşmüş nəhəng bir meteoritin yerli mineralların maqnit xüsusiyyətlərini dəyişdirmiş ola biləcəyini ehtimal edirlər.

Maraqlı bir sual da kompasların Yer kürəsi xaricində işləyib-işləməyəcəyidir. Nəzəri olaraq işləyə bilər, çünki Yer maqnit sahəsi kosmosa qədər uzanır: günəşə baxan tərəfdə təqribən 37 min km, əks tərəfdə isə 370 min km-ə qədər. Lakin günəş küləklərinin təsiri ilə bu sahə daim dəyişdiyindən, orbitdəki kompas sabit istiqamət göstərə bilmir.

Nəticə etibarilə, kompas insanlıq üçün əsrlər boyu etibarlı naviqasiya aləti olsa da, Yer maqnit sahəsinin dəyişkənliyi və yerli anomaliyalar səbəbindən bəzən yanıltıcı ola bilir.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 893   Tarix: 17 sentyabr 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

ABŞ-də "doğuş turizmi"nə qarşı tədbirlər: Minlərlə viza ləğv olundu

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Dövlət Departamenti "doğuş turizmi" adlandırılan fəaliyyətdə iştirak edən və ya bu cür səfərlərin təşkilinə kömək göstərən xarici vətəndaşların 6 mindən artıq vizasını qüvvədən salıb. xəbər verir ki, bu barədə idarənin "X" sosial şəbəkəsindəki rəsmi hesabınd

15.11.2026 201
.

HƏMAS-ın "Rəfah" briqadasının komandiri öldürülüb

İsrail Müdafiə Ordusu və Şin Bet (ŞABAK) Qəzza zolağının cənubunda HƏMAS-ın hərbi qanadının "Rəfah" briqadasının komandiri Samir Mahmud Həsən Əbu Yunisi öldürüb. "Report" xəbər verir ki, bu barədə İsrail Müdafiə Ordusu teleqram kanalında məlumat yayıb. Qeyd olunub ki, Əbu Yunis sentyabrı

15.11.2026 154
.

İran BAEA ilə əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləmir

İran Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) ilə əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləmir. "Report" xəbər verir ki, bunu İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib. "Bu vəziyyət davam etdiyi müddətdə İranla agentlik arasında əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləyə bilmərik. Çünk

15.11.2026 166
.

"Başı ağrıyırmış, hamama gedib..." - Yataqxanada tələbənin ölümünün təfərrüatı - VİDEO

Azərbaycan Tibb Universitetinin (ATU) yataqxanasında tələbə qızın ölümü ilə bağlı bəzi detallar məlum olub. BİG.AZ "Xəzər" TV-yə istinadən xəbər verir ki, tələbənin meyitini onunla birlikdə yaşayan bacısı aşkarlayıb. Yataqxanada qalan tələbələrdən biri hadisə barədə danışıb:. "Bir sayl

15.11.2026 231
.

Konfet kişinin ağzında partladı, öldü

Hindistanın Madhya-Pradeş ştatında kişi tanışının verdiyi şirniyyatı yeyərkən ağzında baş verən partlayış nəticəsində həyatını itirib. xarici KİV-ə istinadla bildirir ki, hadisə kişi axşam yeməyindən sonra tonqalın yanında oturarkən baş verib. Bu zaman ona yaxınlaşan tanışı söhbət əsnasında şirniyya

15.11.2026 243
.

Bayraktar: "Akkuyu" AES-in ilk reaktoru yaxın zamanda istifadəyə veriləcək

"Akkuyu" atom elektrik stansiyasının (AES) ilk reaktoru yaxın zamanda işə başlayacaq. "Report" xəbər verir ki, bu barədə Türkiyənin energetika və təbii sərvətlər naziri Alparslan Bayraktar "X" sosial şəbəkə hesabında bildirib. "Uğurla irəliləyən "Akkuyu" AES-i

15.11.2026 182
.

Qazaxıstanda yeni kəpənək növü aşkar edilib

Şərqi Qazaxıstandakı Arkalık dağlarında elmə əvvəllər məlum olmayan gecə kəpənəyi növü aşkar edilib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə Şimali Qazaxıstan Universitetinə istinadən ölkənin mediası məlumat yayıb. Kəpənəyə tanınmış Qazaxıstan tarixçisi, akademik və tədqiqatçı Manaş Kozıbayevi

15.11.2026 205
.

ABŞ aviasiyasında xaosa səbəb olan nasazlığın təfərrüatı açıqlandı

ABŞ-də yüzminlərlə sərnişinin səfərinə təsir edən kütləvi aviasiya sistemləri nasazlığı Federal Aviasiya Administrasiyasının (FAA) köhnəlmiş telekommunikasiya şəbəkəsinin həddindən artıq yüklənməsi nəticəsində baş verib. Buna Arkanzas və Texas ştatlarında yerləşən radar obyektlərindəki marşrutlaşdırıcıla

15.11.2026 187
.

Rusiyada məktəbli anasını elektron siqaretə görə öldürdü, cəsədi çamadanda gizlətdi

Noyabrın əvvəlində itkin düşən 38 yaşlı qadının meyiti park ərazisində çamadanın içərisində tapılıb. Qadının qətlində əsas şübhəli onun 14 yaşlı oğludur. -ya istinadən xəbər verir ki, təmizlikçi işləyən qadının meyiti Sankt-Peterburqun kənarındakı meşə-park ərazisində çamadanın içərisində aşkarlanıb

15.11.2026 207
.