İmkanların həddi: Qırıcı təyyarələr tərs uça bilərmi?
Qırıcı təyyarələr tərsinə uça bilsələr də, bu vəziyyətdə qalma müddəti cəmi bir neçə saniyə ilə məhdudlaşır. Belə manevr aviaşoularda və döyüş taktikalarında istifadə olunur, lakin uzun müddət tərsinə uçmaq yanacaq sistemlərinin məhdudiyyətləri, mənfi G-yüklənmə və təyyarənin konstruktiv xüsusiyyətləri səbəbindən təhlükəlidir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Wionews" yazır.
Tərsinə uçuş təyyarənin üst tərəfi yerə doğru istiqamətlənməsi deməkdir. Qırıcılar balansı sükan səthləri və mühərrikin gücü hesabına saxlayır. Bu manevr sürətli dönüşlərə, təhlükədən yayınmağa və döyüşdə taktiki üstünlük qazanmağa imkan verir.
Necə olur ki, təyyarələr tərsinə qalır?
Müasir qırıcıların əksəriyyəti simmetrik qanadlara və güclü mühərriklərə malikdir. Pilotlar qaldırıcı qüvvəni saxlamaq üçün hücum bucağını artırır. Bununla belə, tərsinə uçuşun müddəti məhduddur və yalnız qısa manevrlər üçün kifayət edir.
Belə vəziyyətdə yanacaq və yağlama sistemi çətinliklə işləyir. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, reaktiv təyyarələr maksimum 10–30 saniyə ərzində tərsinə qala bilər, əks halda mühərrikin dayanma riski artır. Pilotlar bu zaman mənfi yüklənməni hiss edir, qan başa yığılır, görmə və düşünmə qabiliyyəti zəifləyir. Xüsusi geyimlər müəyyən qədər kömək etsə də, uzunmüddətli uçuş peşəkarlar üçün də təhlükəlidir.
Döyüşdə tətbiqi
Tərsinə manevrlər "S" çevrilməsi və ya "yer–hava" tipli raketlərdən yayınma zamanı istifadə olunur. Pilotlar təyyarənin istiqamətini tez dəyişərək həm mühərrikin dayanmasının, həm də G-LOC (şüur itkisi) hallarının qarşısını alırlar.
Niyə uzun müddət tərsinə uça bilmək mümkün deyil?
Texniki göstərişlərə əsasən, əksər reaktivlər tərsinə vəziyyətdə 30 saniyədən artıq qala bilmir. Yanacaq, yağ və oksigen sistemləri əsasən normal vertikal uçuşa uyğunlaşdırılıb.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, tərsinə uçuş realdır, lakin yalnız qısa və seriyalı manevrlər üçün praktik hesab olunur. Konstruktorlar təyyarənin məhsuldarlığı, təhlükəsizliyi və pilotun dözümlülüyü arasında balans yaratmağa çalışırlar.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 720 Tarix: 16 sentyabr 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşAltı ölkə su altında qala bilər - Daily Express
"Daily Express" qəzetinin məlumatına görə, dünyanın ən böyük buzlağı olan Thwaites buzlağı (sözdə "Qiyamət buzlağı") Antarktida sahillərindən qoparılarsa, altı ölkə ən çox zərər çəkə bilər . Vətəninfo.az xəbər verir ki, qeyd olunur ki, buzlağın daha da əriməsi ən ciddi şəkildə Böyü
02.06.2026 320 Prezident Mərkəzi Bankın yeni binasının açılışında - Fotolar
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Mərkəzi Bankın yeni inzibati binasının açılışında iştirak edib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, Mərkəzi Bankın sədri Taleh Kazımov dövlətimizin başçısına binada yaradılmış şərait barədə məlumat verdi. Yeni bina paytaxtın Heydər Əliyev prospektində yerləşir. Müasi
12:13 219 Avropanın nüfuzlu klubu Elvin Cəfərquliyevi istəyir
İntizamsızlığa görə "Qarabağ"ın əsas heyətindən qovulan Azərbaycan yığmasının üzvü Elvin Cəfərquliyev karyerasını Yunanıstanda davam etdirə bilər. Qaynarinfo -a istinadən xəbər verir ki, sol cinah müdafiəçisi ilə bu ölkənin "Panatinaikos" klubu maraqlanır. Son mövsümü 4-cü pilləd
14:40 136 Qızıl və gümüş yenidən bahalaşıb
Əmtəə bazarlarında qızılın bir troya unsiyası (31,1 qram) üzrə fyuçerslərin dəyəri artıb. Belə ki, Nyu-Yorkun COMEX əmtəə birjasında qızılın bir troya unsiyası üzrə 2026-cı ilin avqust fyuçerslərinin dəyəri 0,89% artaraq 4,546.6 ABŞ dollarına bərabər olub. COMEX-də gümüşün bir unsiyası üzrə 2026-cı ili
02.06.2026 243 45 min illik kəllə Avropanın ilk insanının üzünü ortaya çıxardı
Çexiyada 1950-ci ildə tapılan 45 min illik qadın kəlləsi üç fərqli rekonstruksiya üsulu ilə yenidən "canlandırılıb". Ortaya çıxan üz xüsusiyyətləri müasir Mərkəzi Afrika qadınlarının cizgilərinə bənzəyir və tünd dəri ilə göz rənginə işarə edir. Qaynarinfo xəbər verir ki, 1950-ci ildə Çexiyad
02.06.2026 294 İlk dəfə nəvəsinin fotosunu paylaşdı
Əməkdar artist Mətanət İsgəndərli ilk dəfə qızı Ülkərin övladının fotosunu paylaşıb. Axşam.az xəbər verir ki, müğənni bir neçə gün əvvəl keçirilən konsertində çəkilən şəkli izləyiciləri ilə bölüşüb. M.İsgəndərli paylaşımına "Qızım Ülkər, nəvəm Tuana. Ürəyimin iki gözəl parçası. Sizi çox sevirəm"
11:08 276 Paşinyan: Rusiyanın iqtisadi addımları ermənilərin münasibətinə təsir edə bilər
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Rusiyaya ixrac edilə bilməyən kənd təsərrüfatı məhsulları ilə bağlı fermerlərə dəstək veriləcəyini açıqlayıb. "Bibər xarab olarsa, onun dəyərini mən ödəyəcəyəm, hökumət də ödəyəcək. Nəticədə isə həm Ermənistanda bibər istehsalı, həm də ixracın həcmi artacaq"
10:56 147 Neft qiymətləri üçüncü gündür yüksəlir
Neft qiymətləri çərşənbə günü üçüncü gündür ki, yüksəlir və ABŞ-İran sülh danışıqlarının dayandırılmasından sonra Körfəzdə yeni düşmənçiliklər alovlandığı üçün dollar 160 yen baryerini aşmaq üzrə idi. BİG.AZ Reuters-ə istinadən xəbər verir ki, Brent markalı xam neftin fyuçersləri 1% artaraq bir bare
12:20 152 İkinci qızı dünyaya gəldi
Tanınmış teleaparıcı Yelena Sidorenkonun qızı dünyaya gəlib. Axşam.az xəbər verir ki, aparıcı bununla bağlı paylaşım edib. O, xəstəxanadan görüntüsünü yayımlayaraq "Qızımız, bu dünyaya xoş gəldin. İnşallah, şanslı olacaqsan" sözlərini yazıb. Qeyd edək ki, aparıcının bir qız övladı da var
15:11 152 
