Fələstin-Türkiyə münasibətlərində soyuqluq: "Biz yetim deyilik" açıqlamasının arxasında nə dayanır?

Fələstinin Yunan Kiprindəki səfiri Abdullah Attarinin son günlər verdiyi açıqlamalar Fələstin-Türkiyə münasibətlərində qeyri-müəyyənlik yaradıb. Onun Yunanıstanın "Politis" nəşrinə verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi fikirlər Türkiyədə heyrətlə qarşılanıb və geniş müzakirələrə səbəb olub. Səfir Ankaranın Fələstin məsələsinə yanaşmasını sərt şəkildə tənqid edib.

Halbuki Türkiyə uzun illərdir Fələstini beynəlxalq arenada ən fəal şəkildə müdafiə edən ölkələrdən biridir. Xüsusilə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın hakimiyyəti dövründə Ankara həm BMT tribunalarında, həm də Qəzzada baş verən hərbi əməliyyatlar zamanı Fələstin xalqının hüquqlarını açıq şəkildə müdafiə edib. İsrailə qarşı sərt ritorika, Qəzzaya göstərilən humanitar və diplomatik dəstək vasitəsilə Türkiyə özünü Fələstinin əsas beynəlxalq müdafiəçilərindən biri kimi təqdim edib.

Lakin Abdullah Attarinin açıqlamaları göstərir ki, Fələstin rəhbərliyi bu münasibətləri birtərəfli və tabeedici formatda görmək istəmir. Onun "Biz yetim deyilik" ifadəsi Fələstinin öz siyasi mövqeyini və diplomatik strategiyasını daha müstəqil şəkildə müəyyənləşdirmək niyyətində olduğunu göstərir. Bu açıqlama, Türkiyənin regiondakı təsir dairəsinə qarşı incə, lakin aydın mesaj kimi qiymətləndirilə bilər.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, Attarinin bu açıqlamaları Türkiyə diplomatiyası üçün ciddi dilemma yaradır. Bir tərəfdən Ankara, Fələstin məsələsini regional və qlobal siyasətində ideoloji dayaq nöqtələrindən biri kimi istifadə edir. Digər tərəfdən isə Fələstin rəhbərliyinin bu mövzuda sərgilədiyi tənqidi mövqe Türkiyə üçün strateji risk yarada bilər. Ankara İslam dünyasında liderlik iddiası ilə çıxış edir və bu çərçivədə İsrail-Fələstin münaqişəsində vasitəçi və müdafiəçi rolu oynamağa çalışır.

Attarinin fikirləri həm də Türkiyənin Kipr siyasətinə təsirsiz ötüşməyə bilər. Fələstin rəhbərliyinin Yunan Kipri ilə yaxın münasibətləri vurğulaması, Türkiyənin dəstəklədiyi Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti ilə ziddiyyət təşkil edir və bu da regionda siyasi parçalanmanı daha da dərinləşdirə bilər.

Açıqlamanın BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası ərəfəsində verilməsi də diqqətdən yayınmamalıdır. Bu detal Fələstin diplomatiyasının artıq yeni tərəfdaş axtarışında olduğunu göstərir.

Hazırda Fələstin rəhbərliyi Qəzzada dəyişən reallıqların fərqindədir. HƏMAS-ın nüfuzu ciddi şəkildə zəifləyib, bu isə uzun illərdən sonra Qəzzaya Fələstin Administrasiyasının nəzarət edə bilməsi ehtimalını artırır. Digər tərəfdən, İsrailin apardığı hərbi əməliyyatlar artıq beynəlxalq aləmdə soyqırım və qətliam kimi qiymətləndirilir. Təl-Əvivin Qəzzanı ilhaq etmə niyyəti də vəziyyəti daha da gərginləşdirib.

Bu hadisələr fonunda Avropa ölkələrinin — Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya və başqalarının — İsrailə qarşı sərt mövqe sərgiləməsi və Fələstinin müstəqilliyini tanımaqla hədələməsi yeni bir diplomatik atmosferin yarandığını göstərir. Qlobal ictimaiyyətin təzyiqləri fonunda Fələstin rəhbərliyi daha çoxqütblü, balanslı və müstəqil xarici siyasət kursu formalaşdırmağa çalışır.
Səfir Attarinin açıqlamaları bu kursun bariz təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər. Onun sözlərindən belə nəticəyə gəlmək olar ki, Fələstin rəhbərliyi Ankara ilə məsafə saxlamağı və bir neçə diplomatik güc mərkəzi ilə paralel münasibətlər qurmağı planlaşdırır.

Bu məqamda Azərbaycanın Fələstinə qarşı tutduğu mövqe də diqqət çəkir. Bakı heç vaxt Fələstin məsələsində emosional və birtərəfli mövqe sərgiləməyib. Fələstin vaxtilə Ermənistanın Qarabağ məsələsində haqsız mövqeyini dəstəkləsə də, Azərbaycan beynəlxalq tribunalarda müsəlman həmrəyliyini qoruyaraq Fələstini dəstəkləməyə davam edib. Digər tərəfdən, Bakı İsrail ilə sıx əməkdaşlıq etdiyi halda, bu balanslı siyasət kursunu qoruyub saxlaya bilib.

İkinci Qarabağ müharibəsində əldə olunan zəfər də bu düşünülmüş siyasi xəttin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Əgər Fələstin rəhbərliyi bu balanslı və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan siyasi xətti davam etdirərsə, beynəlxalq arenada daha geniş dəstək qazana və yaxın gələcəkdə müstəqilliyinin tanınması istiqamətində irəliləyiş əldə edə bilər.

Türkiyə bu vəziyyəti xəyanət kimi qiymətləndirə bilər. Lakin siyasətdə yalnız prinsipial mövqe kifayət etmir. Diplomatik incəliklər, qarşılıqlı hörmət və praqmatizm də vacib amillərdir.

Telegramda izləyin