İnsanın yaddaşı tükənə bilər? - Alimlər AÇIQLADI

İnsanın yaddaşı tükənə bilər? - Alimlər AÇIQLADIKompüter texnologiyalarının meydana çıxması ilə insanlar tez-tez yaddaşlarını informasiya daşıyıcısı olan disk ilə müqayisə etməyə başlayıblar. Bəs insan beyni, kompüterin və ya smartfonun sərt diski kimi "boş yerini" tükədib informasiya ilə dolub-daşa bilərmi?

Lent.az-ın xarici mediaya istinadla verdiyi məlumata görə, neyrobioloqlar hesab edir ki, sağlam bir insan beynində yaddaş həcmi sabit deyil və siz nə qədər çox fakt öyrənsəniz belə, bu yaddaşın tükənməsinə səbəb olmur.

Bostondakı Kollecin psixologiya və neyrologiya üzrə professoru Elizabet Kensincer izah edir:

"Beynin saxlaya biləcəyi informasiya miqdarında ciddi bir məhdudiyyət yoxdur. Xatirələr beyin tərəfindən cari anı anlamaq, gələcəyi proqnozlaşdırmaq və gələcəkdə öyrənməni formalaşdırmaq üçün istifadə edilən məlumatlar kimi qəbul edilir".

İnsan beyninin informasiya saxlama "texnologiyası" kompüterin sərt diskindən tamamilə fərqlidir. Kompüter müəyyən ölçülü faylı konkret bir sahədə yerləşdirirsə, beyin bunu fərqli şəkildə edir – hər hansı bir konkret yaddaş üçün spesifik neyron hüceyrə ayrılmır.

Əvəzində, müəyyən bir xatirə beynin müxtəlif sahələrində yerləşən və bir-biri ilə əlaqəli neyronlardan ibarət olan engramma adlanan neyron qrupları arasında paylaşdırılır. Eyni neyron hüceyrə bir neçə müxtəlif xatirənin bir hissəsini saxlaya bilər.

Məsələn, 12-ci ad gününüzlə bağlı xatirə beynin müəyyən bir hissəsində "fayl qovluğu" kimi saxlanılmır. Əksinə, beyniniz həmin günü təşkil edən müxtəlif hissələri – şarın rəngi, tortun dadı, dostların səsi, sevinc hissi və s. müxtəlif neyron qruplarının sinxron əlaqəsi ilə yadda saxlayır. Bu səbəbdən siz həmin günü xatırlayanda, sadəcə bir "faylı açmırsınız", beyniniz həmin əlaqə şablonunu işə salaraq müxtəlif sahələrdən məlumatları toplayır.

Məhz bu üsul sayəsində beyin eyni neyronlardan istifadə edərək bir neçə müxtəlif yaddaş şablonunu kodlaşdıra bilir.

Bəs yaddaşımız niyə zəifləyir və ya unuduruq?

Əgər beyin demək olar ki, sonsuz yaddaş imkanına sahibdirsə, niyə keçmişdə baş verən bəzi hadisələri unuduruq?

Northwestern Universitetinin neyrobiologiya professoru Pol Reber bunu belə izah edir: Beyin daxil olan informasiyanı vacib və ikinci dərəcəli olaraq ayırır.

Elm adamlarının sözlərinə görə, yaddaş prosesində əsas problem "yerin" tükənməsi deyil, beynin yeni məlumatı qəbul etmə sürətidir. Hər saniyə beyin hiss orqanlarımızdan böyük miqdarda məlumat alır, lakin bu məlumatların hamısını saxlamağın mənası yoxdur. Ona görə də beyin hansı informasiyanı yadda saxlamaq, hansını silmək lazım olduğunu özü müəyyən edir.

Kolumbiya Universitetinin psixologiya və neyrologiya üzrə professoru Lila Davachi qeyd edir ki, təkamül prosesində beyin sağ qalmaq üçün faydalı olan informasiyaya üstünlük verməyi öyrənib.

Bundan əlavə, alimlər deyir ki, beyin daim təkrarlanan məlumatları saxlamağa, təsadüfi və bir dəfəlik olan faktları isə unutmağa meyllidir.

Məsələn, siz hər gün işə necə getdiyinizi dəqiq xatırlamaya bilərsiniz, amma əsas marşrutu, yolda olan mənzərəni, tez-tez mindiyiniz avtobusları xatırlayırsınız.

Sərnişinləri xatırlamaya bilərsiniz, amma tez-tez rastlaşdığınız konduktorları yəqin ki, xatırlayırsınız. Əgər bir dəfə avtobus qəzası yaşamısınızsa, və sizə heç nə olmasa belə, bu yadda qalacaq – çünki bu, potensial təhlükəli bir vəziyyətdir və beyin onu gələcəkdə sağ qalmaq üçün vacib təcrübə kimi saxlayır. Qəza nə qədər ciddi idisə, xatirə də bir o qədər canlı və detallar ilə zəngin olacaq.

Nəticə

Əgər siz 10 dəqiqə əvvəl telefonu hara qoyduğunuzu xatırlamırsınızsa, bu, beyninizdə yaddaş üçün yerin bitməsi ilə əlaqədar deyil. Sadəcə beyin həmin məlumatı vacib hesab etməyib və onu yadda saxlamağa ehtiyac duymayıb.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 1005   Tarix: 21 iyul 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Bayraktar: "Akkuyu" AES-in ilk reaktoru yaxın zamanda istifadəyə veriləcək

"Akkuyu" atom elektrik stansiyasının (AES) ilk reaktoru yaxın zamanda işə başlayacaq. "Report" xəbər verir ki, bu barədə Türkiyənin energetika və təbii sərvətlər naziri Alparslan Bayraktar "X" sosial şəbəkə hesabında bildirib. "Uğurla irəliləyən "Akkuyu" AES-i

15.11.2026 205
.

Prezident: "Ümummilli liderin Azərbaycan teleradiosuna göstərdiyi diqqət və qayğı bu sahənin inkişafında xüsusi yer tutur"

"Ümummilli lider Heydər Əliyevin Azərbaycan teleradiosuna göstərdiyi diqqət və qayğı bu sahənin inkişafında xüsusi yer tutur. Onun rəhbərliyi və dəstəyi ilə milli televiziya və radio yayımının maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi, yaradıcı potensialının artırılması, milli-mənəvi dəyərlərimizi

15.11.2026 235
.

HƏMAS-ın "Rəfah" briqadasının komandiri öldürülüb

İsrail Müdafiə Ordusu və Şin Bet (ŞABAK) Qəzza zolağının cənubunda HƏMAS-ın hərbi qanadının "Rəfah" briqadasının komandiri Samir Mahmud Həsən Əbu Yunisi öldürüb. "Report" xəbər verir ki, bu barədə İsrail Müdafiə Ordusu teleqram kanalında məlumat yayıb. Qeyd olunub ki, Əbu Yunis sentyabrı

15.11.2026 272
.

Aleks Qrimaldo xəstəlik səbəbindən İspaniya millisindən ayrılıb

"Atletiko"nun müdafiəçisi Aleks Qrimaldo səhhətində yaranan problemə görə İspaniya yığmasının düşərgəsini tərk edib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə İspaniya Kral Futbol Federasiyasının (RFEF) mətbuat xidməti məlumat yayıb. 31 yaşlı futbolçunun hərarəti yüksəldiyi üçün o, Millətlə

15.11.2026 267
.

Məktəblərdə payız tətili başladı

Bu gündən 2026-2027-ci tədris ili üzrə ümumi təhsil müəssisələrində beşgünlük payız tətili başlayıb. BİG.AZ xəbər verir ki, payız tətili 16-20 noyabr tarixlərini əhatə edir. Belə ki, şənbə-bazar günləri nəzərə alınmaqla payız tətilindən sonra ilk dərs günü 6 günlük iş həftəsi ilə işləyən ümumi təhsi

10:00 0
.

Azərbaycan Prezidentinin sosial şəbəkə hesablarına kiberhücumlar müşahidə olunur

Hazırda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sosial şəbəkə hesablarına qarşı kiberhücumlar müşahidə olunur. xəbər verir ki, bu barədə Prezidentin Mətbuat Xidməti məlumat yayıb. Aidiyyəti qurumlar tərəfindən hücumların qarşısının alınması və araşdırılması istiqamətində müvafiq tədbirlə

15.11.2026 261
.

Ölüm saçan döşəklər: Yeddi nəfər həyatını itirib, 35 nəfər ağır xəsarət alıb

ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) "Medline" şirkətinin istehsal etdiyi qüsurlu ortopedik döşəklərlə bağlı yeddi nəfərin həyatını itirdiyini açıqlayıb. xəbər verir ki, bu barədə FDA-nın rəsmi saytında məlumat yayımlanıb. Məlumata görə, "Medline" şirkətinə yeddi ölüm və 35 ağı

15.11.2026 330
.

Azərbaycanda tərəvəz istehsalının 4 illik proqnozları açıqlanıb

Gələn il Azərbaycanda tərəvəz istehsalının 1 milyon 800 min tona çatacağı proqnozlaşdırılır. "Report" xəbər verir ki, bu, 2027-ci ilin dövlət büdcəsi zərfinin layihəsində öz əksini tapıb. Bildirilib ki, bu, 2026-cı il üçün müəyyənləşdirilmiş proqnozla müqayisədə 7,9 % azdır. 2028 ci ildə

15.11.2026 216
.

"Empire State Building"ə qalxan cütlüyün işi ağırlaşdı

ABŞ prokurorluğu Nyu-Yorkdakı "Empire State Building" göydələninə dırmaşan rusiyalı ruferlər İvan Kuznetsov və Ancelina Nikolau ilə bağlı ittiham razılaşmasından imtina edib. Axşam.az xəbər verir ki, bu barədə onların vəkili Noem Biel TASS-a açıqlamasında bildirib. Vəkilin sözlərinə görə, prokurorlu

15.11.2026 243
.