"Yeniyetmələr arasında zorakılıq hallarının artması müxtəlif sosial şəbəkələrin təsiri ilə baş verir"-Kamran Əsədov

Son zamanlar Azərbaycanda məktəblilərin iştirakı ilə baş verən zorakılıq hadisələri, xüsusən də bıçaqlanma və ölüm hallarının artması təhsil sisteminin regional idarə səviyyəsində idarəedilməsində nöqsanları göstərir. Bu hadisələr cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində müzakirə mövzusuna çevrilərək, əsasən, valideynlərin və müəllimlərin məsuliyyəti məsələsini gündəmə gətirir. Lakin bu problemləri yalnız iki faktorla məhdudlaşdırmaq mümkün deyil. Hadisələrin başvermə səbəbləri daha dərindir və ailə mühiti, məktəb sistemi, sosial təsirlər və qanunvericilik çərçivəsində təhlil olunmalıdır.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a danışan təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki,Azərbaycanda yeniyetmələr arasında zorakılıq hallarının artması müxtəlif sosial şəbəkələrin təsiri ilə baş verir. Statistika göstərir ki, 2023-cü ildə yeniyetmələr tərəfindən törədilən cinayətlərin sayı 2020-ci illə müqayisədə 15% artmışdır. Bu artımın əsas səbəbləri arasında sosial-iqtisadi çətinliklər, ailədaxili münaqişələr və məktəbdə nizam-intizamın zəifləməsi dayanır. Yeniyetmələr arasında zorakılığın artması həm də valideynlərin uşaqlarına kifayət qədər vaxt ayırmaması, emosional dəstəklərinin zəif olması ilə əlaqələndirilir. UNICEF-in 2022-ci ildə apardığı bir araşdırmaya görə, Azərbaycanda valideynlərin yalnız 27%-i uşaqları ilə müntəzəm şəkildə vaxt keçirir. Bu rəqəm ailə mühitində emosional əlaqələrin zəifliyini və yeniyetmələrin problemlərinin vaxtında aşkarlanmadığını göstərir:

"Məktəbin rolu da məsələnin əsas tərəflərindən biridir. Məktəblər yalnız bilik vermək deyil, həm də şagirdlərin sosial davranışlarını formalaşdırmaq üçün mühüm mühit olmalıdır. Təəssüf ki, Azərbaycanda siniflərdə şagird sayının çoxluğu və müəllimlərin ağır iş yükü səbəbindən şagirdlərin emosional vəziyyətinə kifayət qədər diqqət yetirilmir. Təhsil Nazirliyinin 2023-cü il hesabatına əsasən, məktəblərdə hər 300 şagirdə yalnız bir psixoloq düşür. Bu, bir çox hallarda psixoloji problemlərin vaxtında müəyyən edilməsinə və həllinə mane olur. Müqayisə üçün, Finlandiyada bu rəqəm təxminən 150 şagird üçün bir psixoloq təşkil edir. Bu fərq göstərir ki, Azərbaycanda məktəblərdə psixoloji xidmətlərin gücləndirilməsinə ciddi ehtiyac var.

Dünya təcrübəsinə nəzər saldıqda, yeniyetmələr arasında zorakılığın azaldılması üçün müxtəlif yanaşmalar tətbiq edildiyini görmək mümkündür. Məsələn, İsveçdə məktəblərdə zorakılığın qarşısını almaq məqsədilə xüsusi "məktəb mədəniyyəti" proqramları həyata keçirilir. Bu proqramlar şagirdlər arasında empatiyanın artırılması, münaqişələrin dinc yollarla həlli və sosial bacarıqların inkişafına yönəlib. İsveçdə zorakılıqla bağlı statistik göstəricilər göstərir ki, bu yanaşma tətbiq edildikdən sonra məktəblərdə yeniyetmələr arasında zorakılıq halları 30% azalmışdır. Digər tərəfdən, Sinqapurda zorakılığın qarşısını almaq üçün həm müəllimlər, həm də valideynlər üçün xüsusi təlimlər keçirilir. Bu yanaşma məktəb və ailə arasında əlaqəni gücləndirərək, uşaqların davranışlarına nəzarəti artırır".

Kamran Əsədov onu da qeyd etdi ki, Azərbaycanda isə bu istiqamətdə tədbirlər görülməsinə baxmayaraq, onların təsirliliyi kifayət qədər yüksək deyil. Ailələrdəki neqativ mühit, müəllimlərin emosional dəstək baxımından çatışmazlıqları və sosial təsirlər zorakılığın artmasına şərait yaradır. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə zorakılığın romantizasiya edilməsi, yeniyetmələr arasında bu cür davranışların normal qəbul edilməsinə gətirib çıxarır. Sosial şəbəkələrin təsirini azaldacaq maarifləndirmə kampaniyaları və hüquqi nəzarət tədbirləri hələ də yetərli səviyyədə həyata keçirilmir:

"Qanunvericilik baxımından isə, yeniyetmələrin qorunması ilə bağlı tədbirlər mövcuddur, lakin onların icrası və tətbiqi ilə bağlı problemlər qalır. Azərbaycan Respublikasının "Uşaqların hüquqları haqqında" Qanunu, uşaqların zorakılıqdan qorunmasını təmin etmək məqsədi daşıyır. Lakin bu qanunun icrası zamanı məktəblər və ailələr arasında koordinasiya çatışmazlığı müşahidə olunur. Əgər bu istiqamətdə konkret mexanizmlər hazırlanmazsa, qanunun təsirliliyi aşağı olacaq.

Nəticədə, yeniyetmələr arasında zorakılıq hallarının qarşısını almaq üçün kompleks yanaşma tələb olunur. İlk növbədə, ailələr maarifləndirilməli və uşaqların emosional ehtiyaclarına diqqət artırılmalıdır. Məktəblərdə psixoloji xidmətlərin sayı və keyfiyyəti artırılmalı, müəllimlərə şagirdlərlə iş üzrə əlavə təlimlər keçirilməlidir. Sosial şəbəkələrdə zorakılığın təsirini azaltmaq üçün dövlət səviyyəsində kampaniyalar təşkil edilməli, media məzmunu ciddi şəkildə tənzimlənməlidir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, zorakılığın qarşısını almaq üçün yalnız qadağalar kifayət deyil, empatiya, emosional idarəetmə və münaqişələrin dinc yolla həllini təşviq edən tədbirlər vacibdir. Bu yanaşma, uzunmüddətli perspektivdə məktəblərdə və cəmiyyətdə təhlükəsizlik mühitinin formalaşmasına töhfə verə bilər".

Telegramda izləyin