Ömrü boyu gözləri görmədi, oğlu müharibədən qayıtmadı, övladına görə xanımını danışdırmadı

Ömrü boyu gözləri görmədi, oğlu müharibədən qayıtmadı, övladına görə xanımını danışdırmadıBiG.AZ Kulis.az-a istinadən məşhur qarmon ifaçısı, "Kor Əhəd" ləqəbi ilə tanınan Əhəd Əliyev haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Əhəd Fərzəli oğlu Əliyev 1893-cü ildə Bakıda dünyaya gəlib. O, iki yaşına çatanda keçirdiyi xəstəlikdən görmə qabiliyyətini itirir və sonra tamamilə kor olur. Anası Əhədi ovundurmaq üçün Moltanı bazarından ona 12 dilli qarmon alır. Qarmon onun üçün bir təsəlli olur. O, qarmonu ifa edəndə hələ qara dillər kəşf olunmamışdı. Qarmanda özü üçün müxtəlif mahnılar ifa edən, başını qarışdıran Əhədin sonralar "Kor Əhəd" ləqəbi ilə güclü qarmon ifaçısına çevriləcəyini isə heç kim düşünməmişdi.

***

Əhədin fitri istedadı və güclü iradəsi olub. 5-6 yaşında artıq o, qarmonda çalmağı öyrənib. Onun bu bacarığını görən atası Əhədi özü ilə toylara aparmağa başlayır. Əhəd Cabbar Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinski, Seyid Mirbabayev kimi xanəndələrə qulaq asır, onların boğazlarında vurduğu zəngulələri qarmonun dilinə köçürməyə çalışır.

20 yaşı olanda ona 14 dilli qarmon alırlar. Əhəd əvvəl qadın toylarına gedir, qadın dəf çalanlar onu müşayiət edir. Sonra yavaş-yavaş musiqiçi kimi yetişməyə başlayır və kişi toylarına da getməyə başlayır. Lakin bir az da məşhurlaşandan sonra Əhəd hiss edir ki, qarmonda musiqini tam dolğunluğu ilə çalmaq üçün nəsə çatmır. Digər tərəfdən onun musiqi təhsili yox idi. O vaxt Azərbaycanda qarmona texniki cəhətdən düzəliş edən, Bakıda yaşayan malakan əsilli Arxip Karpuşkin adlı biri var idi. Əhəd Əliyevin təklifi ilə Karpuşkin qarmonun texniki-akustik göstəricilərini genişləndirən texniki rekonstruksiya işi aparıb və ilk dəfə qarmona yarım tonlar əlavə olunub, bunun nəticəsində Azərbaycan oyun havalarını, muğamları və xalq mahnılarını daha dolğun, incəlikləri və xırdalıqları ilə ifa etmək mümkün olub.

***

Beləliklə qarmonun milliləşdirilməsinin ilk təşəbbüskarı Kor Əhəd olub. Bundan sonra xalq artisti, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, əməkdar artist Zakir Mirzəyev qarmon haqqında ilk dəfə elmi əsər yazıb. Burada qarmonun tarixini, yaranmasını, Azərbaycana gəlməsini, musiqi alətinin mənşəyini ilk dəfə o izah edib. Həmçinin Z. Mirzəyev əsərində qarmona yarım tonların əlavə edilməsinin Kor Əhədə məxsus olduğunu da qeyd edib.

***

Getdikcə məşhurlaşan Əhəd "Kor Əhəd" təxəllüsünü qazanır. O, nəinki qarmonda, həmçinin tar, saz, tütək və pianinoda çalmağı da öyrənir.

İfaçının qızı Leyla xanım xatirələrində yazıb:

"Bir gün Teyyub (Əhədin şagirdi) bizə gəlib atama dedi ki, "ustad, Üzeyir bəy sizi evinə dəvət edir". Axşam atamın qolundan tutub Üzeyir bəygilə apardım. Üzeyir bəy bizi çox mehriban qəbul etdi. Süfrəyə çay gəldi. Üzeyir bəy bir qurtum çay içib sağ əli ilə bığını tumarlayaraq atama dedi:

- Oğlan, dünən radioda "Tərəkəmə" çalırdın, çox xoşuma gəldin. Sənin "Tərəkəmə"n başqalarına bənzəmir. Ona görə də belə qərara gəldim ki, səni Opera teatrına dəvət edim. Hə, qoçaq, razısanmı?

Atam bir qədər tərəddüddən sonra Üzeyir bəyə dedi:

-Ay, Üzeyir bəy, mən qarmon ilə operada nə edəcəyəm?

Üzeyir bəy də bığını tumarlayaraq cavab verdi:

-Heç nə, "Arşın mal alan"ın axırıncı toy pərdəsində oyun havalarını, daha doğrusu "Tərəkəmə"ni çalarsan. Bir bunun xətrinə səni ora dəvət edirəm.

Sonra Üzeyir bəy ayağa qalxıb, sağ əlini atamın çiyninə qoyaraq dedi:

-Hə qoçaq razısanmı?

Atam da zarafatla cavab verdi:

-Neynək, bəyin sözündən çıxmaq olmaz".
Ətraflı

***

Əhəd Əliyev ailəli olub. Onun 5 övladı dünyaya gəlib. Suğra, Leyla, Kərim, Ənvər və Azər. Böyük qızı Leyla xanım 1921-ci ildə anadan olub. Ali təhsilli mühəndis idi. Uzun illər dövlət orqanlarında işləyib və axırıncı iş yeri Dövlət Dəmiryolu İdarəsi olub. O, fəxri dəmiryolçu idi. Sənətkarın böyük oğlu Kərim İkinci dünya müharibəsində iştirak edib, ancaq geri qayıtmayıb, itkin düşüb.

***

Əhəd Əliyevin ilk nəticəsi, Leyla xanımın qızı Sevinc Sultanzadə ailədə yeganə musiqiçidir. O, eyni zamanda, musiqi tədqiqatı ilə məşğul olur. ABŞ-ın Virciniya ştatında Riçmond Universitetində bakalavr təhsili alıb, vokal şöbəsini bitirib. O, hələ universitetdə oxuyarkən bir qrup tələbə ilə Fransa, İtaliya və Almaniyada dünya şöhrətli bəstəkarların əsərlərini ifa edib. Sevin Sultanzadə babasının irsinin araşdırmaçısı hesab olunur.

***

Leyla xanım digər xatirəsində belə nəql edir:

"Atam bir dəfə ona çay süzəndə dedi ki, "mən sənə baxanda xəcalət çəkirəm". Səbəbini soruşdum, belə dedi: "Sən dünyaya gələndə mən bir ay ananla danışmadım. Görmədiyim üçün istəyirdim, oğlum olsun və əlimdən tutub məni gəzdirsin. Sən ki, əlimdən tutub məni neçə illərdir gəzdirirsən, mənə həm də oğul kimisən. Buna görə az qala, səndən üzr istəyəm".

Onun ilk tələbələrindən biri Teyyub Dəmirov olub. O, Kor Əhədin yanında 6 il dəf çalıb. Gözəl müəllim-şagird münasibətləri olub. Qadınlardan isə Brilliant Dadaşovanın anası Qızxanım onun tələbəsi olub. Sonra isə Məmmədağa Ağayev və Hacıbala Dadaşov (Kor Hacıbala), Salyanlı Rza da onun tələbəsi olub. Bunların hər biri qarmonun yaxın və uzaq Şərqdə geniş yayılmasında müstəsna rol oynayıblar.

***

Teyyub Dəmirov öz xatirələrində deyir:

"Mən fəxr edirəm ki, hələ kiçik yaşlarımdan böyük ustadım Kor Əhədin yanında dəf çalmışam. Biz harda olmuşuqsa-məclisdə, toyda həmişə Əhədin barmaqlarını izləmişəm. Onun qarmonunu götürüb çalardım. Beləliklə, get-gedə bu yolla Əhədin dincəlməyindən və bir yerə getməyindən istifadə edib qarmon çalmağı öyrəndim. Məni bu yola təhrik edən yalnız müəllimim Əhədin böyük sənəti və qayğısı olub".

***

Kor Əhədi məşhurlaşdıran şəxslərlə bağlı da müəmma var. Kimisi Cabbar Qaryağdıoğlu, kimisi Müslüm Maqomayev, kimisi də Üzeyir Hacıbəylinin adını çəkir. Əslində Kor Əhədi məşhurlaşdıran, onu kəşf edən Müslüm Maqomayev olub. O vaxt insanlar toydan-toya tanınırdı. Kor musiqiçi də o qədər çox deyildi. Qadınlar da toylara getməzdən qabaq qarmonçalanın kim olacağını soruşurdular. Elə musiqi var ki, çalınanda adam oynamaq istəməz, amma elə musiqi də var, çalınanda adam yerində dura bilməz. Əhədin ifaları ikinci kateqoriyaya aid idi. Azərbaycan radiosu da yeni açılmışdı. 1927-ci ildə Müslüm Maqomayev gənc və istedadlı Əhədi ilk dəfə Azərbaycan Radiosunda çıxış etməyə dəvət edir. Tezliklə Kor Əhədin musiqi qabiliyyəti - qarmonda, sazda, tarda, pianoda və tütəkdə çaldığı musiqi nömrələri Üzeyir Hacıbəylinin də diqqətini cəlb edib. Böyük bəstəkar "Arşın mal alan" operettasındakı toy səhnəsində "Tərəkəmə" rəqsini çalmaq üçün Əhəd Əliyevi solist kimi operaya qəbul edib, ona xüsusi qayğı və diqqət göstərib. Və Üzeyir bəyin təklifi ilə 1938-ci ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan İncəsənəti ongünlüyünə gedən nümayəndə heyətinin tərkibinə Əhəd Əliyev də daxil edilir. Qeyd etmək lazımdır ki, "Şah İsmayıl" operası üzərində işləyərkən Müslüm Maqomayev Şah İsmayılla Gülzarın ilk dəfə görüşdüyü səhnədə onların "Segah" muğamı üstündəki ifalarını nota alarkən Əhəd Əliyevin qarmonda "Segah" ifasında işlətdiyi xırdalıqlardan istifadə edib.

Onun iki əsəri günümüzə gəlib çıxıb. Sazda ifa etdiyi "Cahargah" və qarmonda ifa etdiyi "Segah" bizə yadigar qalıb. Amma araşdırmalarımızdan sonra məlum oldu ki, Əhəd Əliyevin bir valı da var. Düzdür, musiqi aləmində onun bir valı olduğu bilinirdi. 1938-ci ildə, hələ özünün sağlığında Kor Əhədin bir valı buraxılıb. Valın bir tərəfi "Segah"dır, bir tərəfi "Bənövşə xalq rəqsi"dir, onu başqa adamlar çalıb. Yeni ikinci valı Lənkəranın Cil kəndində tapılıb. Valı həmin kəndin sakini Lənkəran Mədəniyyət və Turizm İdarəsinin əməkdaşı Əli Əkbərov öz evində neçə illərdir ki, qoruyub saxlayıb. Kor Əhədin sonuncu çaldığı muğam "Bayatı Qacar" olub.

***

Qızı Leyla xanım atasının son günləri barədə yazır:

"1942-ci ildə atam Lənkərana qastrola getmişdi. Orada necə oldusa, xəstələndi. Sonra atamı Bakıya gətirdik. Burada bir müddət yataqda yatandan sonra vəziyyəti getdikcə ağırlaşdı. Hərarəti 39-40 dərəcədən aşağı düşmürdü. Günlərin bir günü dəf çalan Xalıq dayı bizə gəldi, amma içəri girmədi. Mənə "qızım Leyla, get atana de ki, mənim üçün bir "Bayatı Qacar" çalsın, sonra içəri girim"-, dedi. Mən duruxdum, amma Xalıq dayı narahat olmamağımı bildirdi. Atam "Bayatı Qacar"ı çalmağa başladı və muğamın zəminxarə hissəsinə çatanda Xalıq dayının gözlərindən yaş axdı. Bundan sonra Xalıq dayı içəri girdi və atamla görüşdülər. Fevralın 17-də isə atam vəfat etdi".

***

2018-ci il fevralın 15-də Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Kor Əhədin 125 illik yubiley gecəsi keçirilib. Gecədə Xalq Artistləri Möhlət Müslümov, Mələkxanım Eyyubova, Aftandil İsrafilov, Ənvər Sadıqov və digər sənət adamları iştirak ediblər.


BiG.Az Telegramda izləyin instagramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 866   Tarix: 14 avqust 2022  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 051 7028255

Facebookda Paylaş

DiGƏR XƏBƏRLƏR

Xidmetler.AZ- Foto və video çəkiliş xidməti

saytinda Foto və Video çəkiliş bölməsi xüsusi günlərdə foto və video çəkilişlərə ehtiyac duyanların ən sevdiyi kateqoriyalardandır. Çünki əksəriyyət həmin günlərdən xatirə olaraq fotoların və video çəkilişin qalmasını istəyir. Belə günlərə doğum tarixləri, nişan, xınayaxdı, toy, Son Zəng, Əlifba bayram

23.09.2022 124

Xidmetler.AZ - Kurslar və təlimlər, biznes kursları

Xidmətlər saytı -ın Kurslar və Təlimlər bölməsi ən aktual kateqoriyalardandır. Buraya daxil olmaqla, özünüz, övladınız və ya sizə yaxın olan başqa şəxslər üçün peşəkar kurslar seçə bilərsiniz. -ın bu bölməsində ingilis və rus dilləri ilə yanaşı, ərəb dili, Norveç dili, İvrit dili, Mühasibat-1C proqram

23.09.2022 124

Ucuz Telefon satışı elanları Tezbazar.Az-da

Ucuz telefon satışı elanları ilə maraqlananlar üçün yaxşı fürsət! Müxtəlif markaların ucuz telefonları bir arada!. Daha hansısa mağazaya getməyinizə ehtiyac yoxdur! Seçiminizi onlayn qaydada da həyata keçirə bilərsiniz. -a daxil olsanız, maddi imkanınıza uyğun, satışa çıxarılan telefonlarla da qarşılaşacaqsınız

22.09.2022 487

Turlar.AZ - Türkiyə turları

Pulsuz elanlar saytı olan -da Türkiyənin saysız-hesabsız turları təklif olunur. Bunlar arasında ən məşhurları İstanbul turları, Bodrum turları, Marmaris turları, Kuşadası turları və Antalya tur paketləridir. Xarici turlar arasında endirimli turlara da rast gəlmək mümkündür. Odur ki, tələsin! İlin istənilə

22.09.2022 738

Avadanlıq icarəsi Xidmetler.AZ saytında

Xidmətlər saytı -da axtardığınız avadanlıqları icarəyə götürmək imkanınız var!. Eviniz və ya ofisiniz üçün avadanlıqlar icarəyə götürmək istəyirsiniz? Keyfiyyətli avadanlıq olsa, birdəfəlik satın almaq fikriniz var? Elədirsə, saytından faydalanın. Onlayn, pulsuz elanlar platforması olan -da məhz sizi

21.09.2022 135

Turlar.AZ - Ucuz turlar, tur paketlər

Turizm elanları saytı ilin istənilən fəslində səyahət həvəskarlarını sevindirir!. Əksər insanlar çox vaxt, xüsusən də yay vaxtı gedə biləcəkləri maraqlı yer axtarışına çıxırlar. Məkanı müəyyənləşdirdikdən sonra isə ora necə getməyi, hansı yolla biletlərin daha ucuz başa gəlməsini araşdırırlar. Səyahə

21.09.2022 135

Tezbazar.Az - Hobbi və asudə, istirahət və əyləncə elanları

ın Hobbi və Asudə bölməsi hər kəs üçündür! Çünki hobbisi olmayan insan yoxdur. Hobbi asudə vaxtlarında etdiyin və ondan zövq aldığın məşğuliyyət deməkdir. Hobbilər müxtəlifdir: kimisi səyahət etməyi xoşlayır, kimisi velosiped sürməyi, kimisə kitab oxumağı, kimisi isə ova və ya balıq tutmağa getməyi

20.09.2022 633

Turlar.Az - Daxili Turlar

Pulsuz turizm elanları saytı olan -da sizə Quba, Qusar və İsmayıllı turları təklif olunur. Ən münasib qiymətlər bizdə!. Daxili turlar arasında Quba-Qusar-Laza turu ən məşhurlardandır. İlin istənilən fəslində bu turlar təşkil olunur. Ekonom və standart paketlər arasında qiymət fərqi olur. Qiymətə daxildir

20.09.2022 485

Xidmetler.AZ - IT, internet, SMM xidmətləri

ın IT, İnternet və SMM bölməsi ən çox baxılan bölmələrdəndir. Xidmətə instaqram və tiktok panel xidməti, 1C proqramı servisi, proqram təminatı, proqramların yazılması, telefon proqramlarının yüklənməsi, oyunların yüklənməsi, mini ATS-lərin quraşdırılması, veb sayt dizaynı, İT support xidməti, mobil əlavələri

19.09.2022 142