Fizika düsturu bəşəriyyətin 12 min illik tarixini həll etdi
Elm adamları amorf bərk cisimlərin atomik strukturunu modelləşdirmək üçün hazırlanmış bir formulun insanlığın 12 min illik demoqrafik tarixini də izah edə bildiyini aşkar ediblər. Üstəlik, model böyük miqyaslı fəlakətlər baş verəcəyi halda 2064-cü ilə qədər dünya əhalisinin yarıya düşə biləcəyinə işarə edir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, Queen Mary Universitetindən tədqiqatçılar "Chaos, Solitons & Fractals" jurnalında dərc olunan araşdırmada bildirirlər ki, şüşə və amorf bərk cisimlərin atom quruluşunu izah edən bir tənlik insanlığın son 12 min illik əhali dinamikasını təəccüblü dəqiqliklə əks etdirir.
Trachenko-Zaccone tənliyi adlandırılan bu riyazi model Neolit dövründən sənaye inqilabına və müasir dövrə qədər olan prosesi vahid çərçivədə izah etməyə çalışır. Klassik demoqrafik modellər bu prosesi adətən sabit artım xətti kimi göstərsə də, real tarix daha dəyişkən olub: uzun durğunluq dövrləri və ani artım mərhələləri bir-birini əvəz edib.
Foerster proqnozu və "qaçınılan" böhran
1960-cı ildə fizik Heinz von Foerster mövcud artım tempi davam etsə, insanlığın 2026-cı ildə "riyazi son" nöqtəyə çatacağını iddia etmişdi. Bu proqnoz o dövrdə ciddi narahatlıq yaratmışdı.
Sonrakı illərdə doğum səviyyələrinin azalması bu ssenarini dayandırsa da, yeni model göstərir ki, oxşar risklər müəyyən şərtlər altında yenidən ortaya çıxa bilər.
Gələcək üçün mümkün ssenarilər
Araşdırmada qeyd olunur ki, hazırkı dövrdə qlobal sistem nisbətən sabit görünür: nə nəzarətsiz artım, nə də kəskin azalma müşahidə olunur.
Lakin iqlim böhranı, pandemiyalar, böyük müharibələr və ya resurs çatışmazlığı kimi qlobal sarsıntılar bu tarazlığı poza bilər. Model bu cür halların demoqrafik struktura ciddi təsir göstərə biləcəyini göstərir.
Ən pessimist ssenaridə Yer kürəsinin "daşıma qabiliyyəti" 2 milyard insana düşərsə, dünya əhalisinin 2064-cü ilə qədər yarıya qədər azala biləcəyi hesablanır. Tədqiqatçılar bunun qəti proqnoz deyil, sistemin həssaslığını göstərən riyazi simulyasiya olduğunu vurğulayır.
Fizika və demoqrafiyanın kəsişməsi
Araşdırma göstərir ki, bərk hal fizikasındakı sönümlənmə və struktur dəyişmə prinsipləri insan cəmiyyətlərinin böyümə və daralma dinamikalarını izah etmək üçün də istifadə oluna bilər. Bu yanaşma demoqrafik modelləşdirmə üçün yeni bir istiqamət kimi qiymətləndirilir.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 657 Tarix: 03 iyun 2026
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşABŞ-Ukrayna kəşfiyyat əməkdaşlığında yeni mərhələ
ABŞ və Ukrayna arasında kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi sürətlənib və əvvəlki yüksək səviyyəsinə qayıdıb. xəbər verir ki, bu barədə Politico nəşri məlumat yayıb. Nəşrin məlumatına görə, uzun illər Ukrayna məsələləri ilə məşğul olan ekspertlər ABŞ və Ukrayna arasında kəşfiyyat sahəsində əməkdaşlığı
10:23 162 Rəqəmlərin arxasında qalan reallıq: Azərbaycan təhsilinin əsas problemləri
"Hər tədris ilinin sonunda təhsil sahəsi ilə bağlı rəsmi hesabatlar təqdim edilir, müxtəlif statistik göstəricilər açıqlanır və əldə olunan nəticələr ön plana çəkilir. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycan təhsilində illərdir mövcud olan problemlərin aradan qaldırılmadığı, əksinə, bir çox istiqamətd
14:41 118 "Evlənmək dəlilərin işidir" sözləri tənqid olundu, açıqlama yaydı
Türkiyəli müğənni Serdar Ortaç səhnədə evliliklə bağlı dediyi sözlərin yanlış anlaşıldığını açıqlayıb. Axşam.az xəbər verir ki, sənətçi İstanbul Festivalı çərçivəsində konsert verib. Ortaçın səhnədəki "Evlənmək ağıl xəstələrinin işidir, evlənmək üçün dəli olmaq lazımdır" sözləri tənqid olunub
14:19 143 Dənizdə batan Zeynəbdən bir aydır xəbər yoxdur
Mərdəkanda dənizdə itkin düşən BDU tələbəsi 19 yaşlı Zeynəb Məmmədzadədən bir aydır xəbər yoxdur. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu barədə itkin tələbənin yaxını Üzeyir Eldar Cəfərov sosial şəbəkə hesabında paylaşım edib. Onun sözlərinə görə, bu gün artıq 30 gün tamam olur ki, Zeynəblə bağl
16:00 100 Mənzil bazarında təhlükəli siqnal: İpoteka resursları tükənir
"İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun (İKZF) xətti ilə verilən ipoteka kreditlərinin azalması təsadüfi hal deyil. Bu tendensiya həm maliyyələşmə imkanlarının daraldığını, həm də mənzil bazarında əlçatanlıq probleminin daha da dərinləşdiyini göstərən ciddi siqnaldır". Bunu BİG.AZ-a açıqlamasınd
13:38 136 Nicatın axtarışları davam edir - Video
Xəbər verdiyimiz kimi, ötən gün 14 yaşlı Nicat Şərifzadə Qarabağ kanalının Mingəçevir şəhəri ərazisindən keçən hissəsində batıb. BİG.AZ xəbər verir ki, hadisə ilə bağlı Fövqəladə Hallar Nazirliyinin "112" qaynar telefon xəttinə məlumat daxil olub. Məlumatla əlaqədar dərhal FHN-in Kiçikhəcml
05.08.2026 296 Azərbaycana gələn turistlər ən çox nəyə pul xərcləyir?
Türkiyədə xarici turistlərin xərcləri ilə bağlı açıqlanan son statistikaya görə, ziyarətçilər ən çox qida və içkiyə pul xərcləyirlər. Bu statistika turistlərin səfər zamanı hansı sahələrə daha çox vəsait ayırdığına marağı artırıb. Bəs Azərbaycanda vəziyyət necədir? Ölkəmizə gələn turistlər daha çox hans
14:55 121 Ceyhun Bayramov Kiyevdə
Azərbaycan xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Ukraynaya rəsmi səfəri başlayıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu barədə məlumat Azərbaycan XİN-in "X" hesabında paylaşılıb. Naziri paytaxt Kiyevdə ukraynalı həmkarı Andrey Sibiqa qarşılayıb
10:10 152 Yaddaş və diqqət üçün ən yaxşı içki hansıdır? - Nevroloqdan cavab
Nevroloq Kiran Bat koqnitiv sağlamlığın qorunması üçün ən faydalı hesab etdiyi içkinin qəhvə olduğunu açıqlayıb. xəbər verir ki, o, bu barədə Eating Well nəşrinə müsahibəsində danışıb. Həkimin sözlərinə görə, qəhvə yaddaşın və ümumilikdə beyin fəaliyyətinin dəstəklənməsində mühüm rol oynaya bilər.
10:57 196 
