Türkiyədə siyasi savaş dərinləşir: CHP-də kritik mərhələ

Türkiyə siyasətində gərginlik davam edir. Ankara Məhkəməsinin qərarı ilə CHP-nin 38-ci qurultayının nəticələri ləğv edildikdən sonra Kamal Kılıçdaroğlu yenidən rəsmi şəkildə Türkiyənin Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) sədri vəzifəsinin icrasına başlayıb. Məhkəmənin müvafiq qərarı artıq ona təqdim olunub.

Lakin Özgür Özəl də geri çəkilmək niyyətində deyil və özünü partiya sədri elan edib. Beləliklə, bir tərəfdə məhkəmə qərarı ilə rəhbərliyə qaytarılan Kılıçdaroğlu, digər tərəfdə isə "mübarizə bitməyib" mesajı verən Özəl dayanır.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, əslində Türkiyə siyasi tarixində bu cür böhranlar dəfələrlə yaşanıb. Hətta demək olar ki, partiyadaxili qarşıdurmalar, parçalanmalar və məhkəmə müdaxilələri Türkiyə siyasətinin ən xarakterik xüsusiyyətlərindən biridir. Bu baxımdan CHP-də baş verənlər tamamilə yeni hadisə sayılmır:

"Türkiyə siyasi tarixinin ən məşhur parçalanmalarından biri 1970-ci illərdə Nəcməddin Ərbakan hərəkatında yaşanıb. Həmin dövrdə sağ-sol qarşıdurmaları, küçə toqquşmaları, iqtisadi böhran və hərbi çevriliş təhlükəsi ölkədə ciddi siyasi gərginlik yaratmışdı. Məhz belə bir atmosferdə Ərbakan "Milli Görüş" ideoloji xəttini formalaşdırmağa başladı.

O, əvvəlcə Milli Nizam Partiyasını yaratdı. Partiya daha çox dini-mühafizəkar elektorata xitab edir və fərqli siyasi ritorikadan istifadə edirdi. Lakin Türkiyə ordusu və dövlətin dünyəvi qanadı bu yüksəlişdən ciddi narahatlıq keçirirdi. Nəticədə partiya 1971-ci ildə bağlandı.

Bundan sonra Ərbakan siyasətdən çəkilmədi və Milli Səlamət Partiyasını qurdu. Partiya qısa müddətdə güclənərək hökumət ortağına çevrildi, hətta müəyyən dövrdə CHP ilə koalisiya da qurdu.

1980-ci il hərbi çevrilişindən sonra isə Ərbakanın siyasi xətti yenidən qadağalarla üzləşdi. 1990-cı illərdə artıq hərəkat daxilində ciddi fikir ayrılığı yaranmağa başladı. Ərbakan ənənəvi "Milli Görüş" siyasətini davam etdirmək istəyirdi. Gənc siyasətçilər isə Türkiyənin dəyişdiyini və daha modern, praqmatik siyasətə ehtiyac olduğunu düşünürdülər. Bu gənc siyasətçilərin önündə Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Abdullah Gül dayanırdı.

Nəticədə böyük parçalanma baş verdi. Ərbakanın siyasi xəttini davam etdirənlər başqa istiqamətə yönəldi, Ərdoğan və komandası isə 2001-ci ildə Ədalət və İnkişaf Partiyasını (AKP) qurdu.

Göründüyü kimi, Türkiyədə partiyadaxili qarşıdurmalar bəzən partiyaların zəifləməsinə, bəzən isə ölkənin gələcəyini dəyişən yeni siyasi qüvvələrin yaranmasına səbəb olur. CHP-də baş verən böhranın diqqətlə izlənməsinin əsas səbəbi də məhz budur.

Lakin prosesin problemli tərəfi ondan ibarətdir ki, CHP daxilində köhnə ilə yeni arasında mübarizə gedir. Kılıçdaroğlu nə gənc siyasətçidir, nə də dəyişiklik vədi verir. Əksinə, o, jurnalistlərə açıqlamasında "CHP-ni təsis prinsiplərinə qaytaracağıq" mesajını verib.

Digər tərəfdən, CHP-dəki böhran ən çox AKP-nin xeyrinə işləyir. Uzun illərdir alternativsiz olduğunu vurğulayan hakim partiyanın bu vəziyyətdən seçki kampaniyalarında istifadə edəcəyi gözlənilir. Hətta istisna deyil ki, Kılıçdaroğlunun yenidən partiya rəhbərliyinə gətirilməsi dolayısı ilə Ərdoğan komandasının maraqlarına uyğun olsun.

Çünki Ərdoğan bu cür siyasi proseslərdən keçmiş təcrübəli siyasətçidir və siyasi oyunun qaydalarını yaxşı bilir. Kılıçdaroğlunun siyasi potensialı artıq məlumdur. Özgür Özəl isə yeni sima və yeni nəfəs kimi qiymətləndirilir. Bu səbəbdən onun hakimiyyət üçün daha ciddi siyasi rəqib hesab olunduğu düşünülür.

Ehtimal olunur ki, Özgür Özəl və tərəfdarları partiyanı asanlıqla Kılıçdaroğluna təhvil verməyəcək və mübarizə davam edəcək. Əgər bu qarşıdurma nəticəsiz qalarsa, CHP-də parçalanma ehtimalı da arta bilər.

Parçalanmış CHP isə Özgür Özəl üçün də ciddi problem yarada bilər. Çünki AKP bundan seçkilərdə effektiv şəkildə istifadə edəcək. Üstəlik, mühafizəkar meyllərin gücləndiyi Türkiyədə parçalanmış CHP və zəifləyən müxalifətin nə dərəcədə effektiv olacağı böyük sual doğurur".

Telegramda izləyin