Əhalinin gəlirinin böyük hissəsinin ərzağa xərclənməsi yoxsulluq göstəricisidir? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Son dövrlər Azərbaycanda ərzaq məhsullarının qiymətində müşahidə olunan artım ailə büdcəsinə təsiri ilə bağlı müzakirələri daha da gücləndirib. İqtisadçı Natiq Cəfərli hesab edir ki, əhalinin gəlirlərinin böyük hissəsini ərzaq məhsullarına xərcləməsi yoxsulluğun əsas göstəricilərindən sayılır.

Onun sözlərinə görə, inkişaf etmiş ölkələrdə insanlar qazancının daha az hissəsini qidaya sərf edir. Bəs həqiqətənmi ailə büdcəsində ərzaq xərclərinin yüksək paya sahib olması ölkədə yoxsulluq göstəricisi hesab oluna bilər?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bəli, iqtisadiyyatda bu fikir ümumiyyətlə doğru qəbul olunur. Onun sözlərinə görə, bu yanaşma "Engel qanunu" adlanır: "Alman statistiki Ernst Engel göstərirdi ki, insanın gəliri artdıqca ərzağa xərclədiyi pul nominal olaraq artsa belə, ümumi gəlirdə ərzağın payı azalır. Yəni kasıb ailələr gəlirlərinin daha böyük hissəsini qidaya sərf edir.

Yəni Natiq bəyin dediyi fikir iqtisadi baxımdan əsaslıdır. Dünyada iqtisadçılar uzun illərdir hesab edir ki, insanların gəlirlərinin böyük hissəsini ərzağa xərcləməsi həyat səviyyəsinin aşağı olmasının əsas göstəricilərindən biridir. Çünki gəliri az olan insan əvvəlcə ən vacib ehtiyaclarını - yemək, çörək, gündəlik qida məhsullarını qarşılamağa çalışır. Bu səbəbdən onun gəlirinin böyük hissəsi məhz ərzağa gedir və digər sahələrə pul ayırmaq çətinləşir.

Gəliri yüksək olan insanlarda isə vəziyyət fərqli olur. Onlar qidaya daha keyfiyyətli və baha məhsullar alsalar belə, ümumi gəlirlərinə nisbətdə ərzağa daha az faiz xərcləyirlər. Çünki gəlirlərinin bir hissəsi təhsil, sağlamlıq, səyahət, istirahət, texnologiya, yığım və investisiya kimi sahələrə yönəlir. Bu da iqtisadi rifahın daha yüksək olduğunu göstərir.

Məsələn, əgər bir ailə aylıq gəlirinin yarısından çoxunu yalnız qidaya sərf edirsə, bu o deməkdir ki, həmin ailənin digər ehtiyaclarını rahat şəkildə qarşılamaq imkanı məhduddur. Xüsusilə inflyasiya və qiymət artımı dövründə bu vəziyyət daha çox hiss olunur. İnsanlar maaş artsa belə, qazancın böyük hissəsi yenə də market və gündəlik tələbat mallarına gedirsə, real alıcılıq qabiliyyəti zəif qalır.

Amma bununla yanaşı, təkcə ərzağa xərclənən faizlə bütün ölkənin rifahını ölçmək də düzgün olmaz. Burada maaş səviyyəsi, kirayə qiymətləri, kommunal xərclər, dövlət dəstəyi, inflyasiya və insanların ümumi yaşayış imkanları da nəzərə alınmalıdır. Yəni bu göstərici vacibdir, amma yekun nəticə çıxarmaq üçün digər iqtisadi faktorlarla birlikdə qiymətləndirilməlidir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin