İran Fransa bazasını vurdu, neft bazarına sərt mesaj verdi - POLİTOLOQDAN AÇIQLAMA

Yaxın Şərqdə gərginlik yenidən artmaqdadır. İran tərəfindən səsləndirilən sərt mesajlar və bölgədə baş verən hərbi hadisələr beynəlxalq diqqəti cəlb edir. İranın İraq ərazisində yerləşən Fransa hərbi bazasına hücum etməsi regionda vəziyyəti daha da gərginləşdirib. Eyni zamanda rəsmi Tehranın qlobal enerji bazarı ilə bağlı verdiyi mesajlar da geniş müzakirə olunur. Bu açıqlamalar fonunda dünya bazarlarında neftin qiymətinin 200 dollar həddini keçə biləcəyi ehtimalı gündəmə gəlir və artan gərginlik həm enerji bazarları, həm də beynəlxalq təhlükəsizlik üçün narahatlıq yaradır.
Mövzu ilə bağlı politoloq Aytən Qurbanova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, ilk növbədə onu qeyd etmək lazımdır ki, İranın Kaliforniyanı vurma ehtimalı ilə bağlı səsləndirilən fikirlər təbiiki müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən hadisələri nəzərdən keçirdikdə, heç bir hadisəni birmənalı şəkildə istisna etmək mümkün deyil. Amma indiki şəraitdə bunun reallığa uyğun olmadığını düşünürəm. Amerikanın ərazilərinin hədəf alındığı təqdirdə, hansı cavab reaksiyasının verildiyini biz tarixi təcrübədən görmüşük. Yaponiyanın ABŞ-a hücumu və atom silahının ilk dəfə istifadə olunması məsələsi var. Ona görə düşünmürəm ki, Amerika ərazisi hər hansısa bir formada hədəf alınsın və bunun cavab reaksiyasına İran hazırlıqlı olsun. Digər tərəfdən isə düşünürəm ki, iqtisadi baxımdan nə qədər çox təzyiq mexanizmi kimi istifadə olunsada və eyni zamanda neftin bir barelinin 200 dollara çatma həddi dünya iqtisadiyyatı üçün kifayət qədər qəbuledilməz bir yük olsada, eyni zamanda dünya siyasəti üçündə düşünürəm ki, baş verən hadisələr fonunda Amerika-İran qarşıdurmasının və birbaşa İranın Amerikanın ərazilərini hədəfə alması qəbul edilə bilməz və kifayət qədər daşınması çətin olan bir yük kimi qiymətləndirə bilərik. Çünki hal-hazırda beynəlxalq münasibətlər sistemi həssas bir mərhələdən keçir, heçdə dayanıqlı və davamlı əsaslara sahib deyil. Belə bir qırılma nöqtəsində baş verə biləcək bir hadisə, artıq beş ildir Rusiya-Ukrayna müharibəsi kontekstində qarşısı alınmağa çalışılan üçüncü dünya müharibəsinin tam mərkəzində dünyanı çevirəcək və belə bir proseslərin idarə olunmaz həddə gəlməsi isə nə Amerikanın, nədə digər dövlətlərin marağında deyil deyə düşünürəm. Onun sözlərinə görə, həmçinin Husilərin Böyük Britaniyanın, Fransanın İraqda olan hərbi bazalarını və eyni zamanda digər bölgələrdə olan hərbi bazalarını hədəf alması, Hizbullah-İsrail qarşıdurmasının yeni bir mərhələyə daxil olması və digər məsələlər uzun müddətdir proqnozlaşdırılırdı: "İranın proksi qüvvələri vasitəsi ilə təsir mexanizmlərindən maksimum dərəcədə istifadə edəcəyi ilə bağlı ehtimallar hər zaman səsləndirilirdi. Çünki bu İranın yeganə hal-hazırda nəticəyönümlü təsir vasitələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Daha doğrusu təzyiq mexanizmlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilərki, tərəfdaşları qismində ABŞ-ı danışıqlara məcbur edə biləcək, yadaki danışıqlar prosesini bərpa edə biləcək bir şəraitə sövq etmək mümkün olsun. Digər tərəfdən biz bəyanatlara diqqət etdikdə, bəyanatlarda maksimalist tələblərin səsləndirilməsi ilə paralel olaraq, eyni zamanda Martın 20-dək, yəni Novruz bayramınadək, həttda İran rəsmilərinin dilindən səsləndirilən fikirlər var idi hərbi əməliyyatların dayandırılması ehtimalı ilə bağlı. Düşünürəm ki, yaxın perspektivdə hərbi əməliyyatların dayandırılması və qarşıdurmanın yeni bir mərhələyə, danışıqların daha gərgin və diqqət mərkəzində olduğu bir mərhələyə keçməsi ehtimalı daha yüksəkdir.

Çünki əks halda həm İranın sistemsiz əks hücum əməliyyatları, cavab reaksiyalar, həmdə informasiya cəbhəsində səsləndirilən kifayət qədər bir-birini təkzib edən məlumatlar və eyni zamanda neftin dünya bazarında qiymətinin sürətli şəkildə artmağa davam etməsi və həttda İranın hədələdiyi həcmdə 200 dollar həddini keçməsi ehtimalı ciddi ölçüdə narahatlıq yaradan əsas məqamlardan biridir. ABŞ-ın və onun Avropadakı tərəfdaşları öz neft ehtiyatlarını dünya bazarına çıxarmaqla sadəcə qısa bir dövr ərzində neftin qiymətinin sabitləşməsinə nail ola bilər. Bu davamlı xarakter ala bilməz. Ona görədə qısa müddət ərzində sürətli şəkildə hərbi əməliyyatların bitməsi və danışıqlar prosesinin başlanması bütün tərəflər üçün arzuolunan əsas nəticədir. Amma çox təəssüf hissi ilə qeyd etmək lazımdır ki, danışıqların başlanması, yada hərbi əməliyyatlarda atəşkəsin əldə olunması, hərbi əməliyyatların dayandırılması heçdə problemin tamamilə həll olunması demək deyil. Çünki səsləndirilən maksimalist tələblərdən hər iki tərəfin mövqeyində ciddi dəyişiklik müşahidə edilmir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin