Aspartam Bir Çox Ölkədə Qadağan Edilib, Azərbaycanda isə Hələdə İcazəlidir - QİDA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Son illər süni dadlandırıcıların insan sağlamlığına təsiri ilə bağlı aparılan araşdırmalar dünyada geniş müzakirələrə səbəb olub. Xüsusilə qida və içki sənayesində geniş istifadə edilən aspartam maddəsi bir sıra ölkələrdə qadağan edilsə də, Azərbaycanda onun istifadəsi hələ də məhdudlaşdırılmayıb. Bu vəziyyət qida təhlükəsizliyi və dövlət nəzarəti mexanizmləri ilə bağlı sualları gündəmə gətirir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və digər beynəlxalq qurumların aspartamın mümkün sağlamlıq riskləri ilə bağlı açıqlamaları müzakirələri daha da gücləndirib. Bir çox ölkədə bu maddənin istifadəsinə qadağalar tətbiq olunduğu halda, Azərbaycanda mövcud qaydaların dəyişməməsi əsas sualı gündəmə gətirir: sağlamlıq riskləri fonunda aspartam niyə hələ də qadağan edilməyib?
Mövzu ilə bağlı qida eksperti Fərid Səfərov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycanda bir çox qazlı içkilər və şəkərsiz saqqızların tərkibində aspartam var. Rəsmi qurumlar onu müəyyən doza daxilində təhlükəsiz saysa da, mən bir qida mütəxəssisi olaraq bu maddəyə ehtiyatla yanaşıram. Onun sözlərinə görə, 2023-cü ildə Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyi (IARC) aspartamı "insanlar üçün mümkün kanserogen" (2B qrupu) kimi təsnif etdi: "Bu, tam sübut olunmuş xərçəng səbəbi demək deyil, amma risk ehtimalının elmi səviyyədə qəbul edildiyini göstərir. Mənim üçün bu, "tam təhlükəsizdir" demək üçün kifayət qədər əsas olmadığını göstərir.

Aspartam orqanizmdə parçalanaraq fenilalanin, aspartik turşu və metanol əmələ gətirir. Həmçinin bəzi araşdırmalar süni şirinləşdiricilərin bağırsaq mikrobiotasına təsir edə biləcəyini göstərir. Bağırsaq sağlamlığının immun sistem və metabolik xəstəliklərlə əlaqəsini nəzərə alsaq, bu, diqqətə alınmalı mövzudur.

Bəli, Avropa Qida Təhlükəsizliyi Qurumu gündəlik təhlükəsiz dozanı 40 mq/kq olaraq müəyyən edib. Amma burada iki vacib məqam var:

1. İnsanlar çox vaxt bir mənbədən yox, bir neçə məhsuldan aspartam qəbul edir.

2. "Təhlükəsiz doza" anlayışı sıfır risk demək deyil, sadəcə qəbul edilə bilən risk səviyyəsidir.

Digər tərəfdən, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı 2023-cü ildə çəki nəzarəti üçün qeyri-şəkərli şirinləşdiricilərin uzunmüddətli faydasının sübut olunmadığını və metabolik risklərlə bağlı sualların qaldığını bildirdi.

Mənim mövqeyim belədir:
Əgər bir maddə ilə bağlı uzunmüddətli risk müzakirəsi davam edirsə və alternativ olaraq su, mineral su, təbii dadlandırıcılar və ya ümumiyyətlə şəkərsiz seçim mümkündürsə, niyə riskli variantı seçək?

Profilaktik yanaşma baxımından - xüsusilə uşaqlar, hamilələr və xroniki xəstəliyi olan şəxslər üçün - aspartamlı məhsulların müntəzəm istifadəsini məsləhət görmürəm.

Sağlam qidalanaraq sağlam yaşayın!".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin