Evdə təhsil kağız üzərində qalır: əqli və fiziki məhdudiyyətli uşaqlara müəllim tapılmır - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Son illərdə Azərbaycanda inklüziv təhsilin inkişafı istiqamətində müxtəlif proqramlar həyata keçirilsə də, əqli və fiziki məhdudiyyətli uşaqların bir hissəsi hələ də təhsil hüququndan tam yararlana bilmir. Xüsusilə sağlamlıq vəziyyətinə görə məktəbə gedə bilməyən uşaqlar üçün nəzərdə tutulan evdə təhsil sistemi ciddi problemlərlə üz-üzədir. Valideynlər bildirirlər ki, aylardır müraciət etmələrinə baxmayaraq, övladlarına dərs keçəcək müəllim tapılmır və nəticədə uşaqlar təhsildən kənarda qalır. Mövcud vəziyyət isə inklüzivlik prinsiplərinin kağız üzərində qalması ilə bağlı suallar yaradır.
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, təhsil sadəcə dörd divar, bir yazı lövhəsi və zəng səsi deyil. Onun sözlərinə görə, təhsil, xüsusən də fiziki məhdudiyyəti olan bir uşaq üçün, dünyaya açılan yeganə pəncərədir: "Amma heyf ki, son illərdə biz o pəncərələri "islahat" adı altında bir-bir qapatmaqla məşğuluq. Bir təhsil eksperti kimi mənə ən çox verilən sual budur: "Niyə fiziki qüsurlu uşaqlar təhsildən kənarda qalır?" Cavab isə həm sadədir, həm də çox ağrılı: Biz illərin sınağından çıxmış peşəkar bir sistemi dağıdıb, yerində boş bir "inklüzivlik" xülyası yaratdıq.

Yaxın keçmişə boylanaq. Bakıda 219 nömrəli evdə təhsil tam orta məktəbi var idi. Bu məktəb sadəcə bir təhsil müəssisəsi deyil, bütöv bir fədakarlıq institutu idi. Orada çalışan müəllimlər sıravi pedaqoqlar deyildilər; onlar həm psixoloq, həm loqoped, həm də uşağın nazını çəkən, ailənin dərdinə şərik olan mənəvi xilaskarlar idilər. Hətta 2007-ci ildə o vaxtkı təhsil naziri Misir Mərdanovun xüsusi əmri ilə bu məktəbə müəllimlərin işə qəbulu belə sadələşdirilmişdi. Nazirlik onda başa düşürdü ki, evdə təhsil hər müəllimin işi deyil. Bu sahədə işləmək üçün təkcə diplom yox, polad kimi iradə, sonsuz hövsələ və ən əsası, uşaq sevgisi lazımdır. O məktəbin müəllimi bilirdi ki, o, uşağın yanına sadəcə düstur öyrətməyə yox, ona yaşamaq ümidi verməyə gedir.

Sonra nə baş verdi? Elm və Təhsil Nazirliyi "inklüziv təhsilə keçirik" deyib, bu ixtisaslaşmış məktəbi ləğv etdi. Şagirdləri və müəllimləri yaşayış yeri üzrə adi məktəblərə payladılar. Kağız üzərində hər şey gözəl görünürdü, amma reallıqda faciə başladı. Evdə təhsil sahəsində işləmək müəllimdən tükənməz hövsələ, sonsuz səbr və xüsusi qayğı tələb edir. O uşaqların, bəzən isə illərin ağrısı ilə yorulmuş valideynlərinin nazına dözmək hər adamın işi deyil, böyük bir hünər tələb edir. Adi məktəbin müəllimi üçün isə bu, artıq bir "missiya" deyil, "əlavə yük"dür. Nəticədə müəllim getmək istəmir, bəhanə axtarır. Uşaq isə divarlar arasında tək qalır.

Mən tam məsuliyyətimlə deyirəm ki, bu gün ümumtəhsil məktəbləri arasında paylanmış evdə təhsilin səviyyəsi sıfırdır! Müəllimlərin çoxu dərsi sadəcə "kağız üzərində" keçir, jurnalları saxta rəqəmlərlə doldururlar. Bu uşaqların təhsil hüququ rəsmən tapdalanır. Əgər kimsə mənim bu sözlərimə şübhə edirsə, mən bunu sübut etməyə tam hazıram. Buradan aidiyyatı qurumlara səslənirəm: Müstəqil bir komissiya yaradılsın və məni də o komissiyaya daxil etsinlər. Mənə müvafiq məktəblərin və valideynlərin telefon nömrələrini versinlər, mən cəmi bir gün ərzində hansı şagirdə indiyə qədər hansı dərslərin tədris olunmadığını, hansı müəllimin bir dəfə də olsun o uşağın qapısını açmadığını faktlarla sübut edim.

Fizioloji qüsurlu uşağı evdə taleyin ümidinə buraxıb, saxta hesabatlarla "islahat aparırıq" demək həm pedaqoji, həm də mənəvi cinayətdir. Biz peşəkarları sıradan çıxardıq, indi isə hövsələsiz kadrların əlində məhv olan taleləri seyr edirik. Həqiqətlə üzləşməkdən qorxmursunuzsa, buyurun, o komissiyanı yaradın!".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin