Qlobal brendlərə bənzər adlarla yerli məhsullar: hüquqi boşluqlar və risklər - HÜQUQŞÜNASDAN AÇIQLAMA

Son illər Azərbaycanda mağaza rəflərində diqqət çəkən bir tendensiya formalaşıb: adları, şriftləri və ümumi vizual görünüşü ilə tanınmış qlobal brendləri xatırladan yerli məhsulların sayı artır. Bəzən bu oxşarlıq cəmi bir hərfin dəyişdirilməsi ilə yaradılır, bəzən isə adın tələffüzü elə qurulur ki, alıcı onu məşhur brendlə eyniləşdirir. İlk baxışdan bu, sadə marketinq fəndi kimi görünə bilər. Ancaq məsələ dərinləşdikcə ortaya daha ciddi problemlər çıxır.

Belə məhsullar xüsusilə tələsik alış-veriş edən istehlakçı üçün yanıltıcı ola bilər. İnsanlar tanış ada güvənərək məhsulu seçir, lakin evə çatdıqda aldıqlarının düşündükləri brendlə heç bir əlaqəsi olmadığını anlayırlar. Bu vəziyyət təkcə alıcının aldadılması deyil, eyni zamanda bazarda ədalətli rəqabətin pozulması, orijinal brendlərin reputasiyasından dolayısı ilə yararlanma və istehsalçı məsuliyyətinin kölgədə qalması deməkdir.
Mövzu ilə bağlı hüquqşünas Ramil Süleymanov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, markalar hamısı əmtəə nişanı hesab olunurlar. Onun sözlərinə görə, əmtəə nişanları hamısı fiziki və hüquqi şəxslərə məxsus olurlar: "Eyni zamanda qeydiyyatdan keçdikləri ölkələrdə rəsmi sertifikat formasında əldə edirlər. Əmtəə nişanları ilə bağlı iki konvensiya var. Birinci konvensiya Madrid konvensiyasıdır. İkinci konvensiya isə Paris konvensiyasıdır. Əksər ölkələr Madrid konvensiyasına qoşulublar. Madrid konvensiyasının tələblərindən biri budur ki, həmin konvensiyanı imzalayan ölkələrdə qeydiyyatdan keçmiş əmtəə nişanı 6 ay müddətində beynəlxalq arenada tanıdılırsa, bu artıq həmin əmtəə nişanının digər ölkələrdə yalnız həmin markanın icazəsi olmaqla, istehsal olunması və distributorluğunun həyata keçirilməsinə icazə veriləcəkdir.

Məsələn, yerli istehsalçı Azərbaycanlı bir sahibkar dünyaca məşhur "Snikers" brendinin adına oxşar sadəcə bir hərfi dəyişdirməklə, "Şnikers" adı altında şokolad istehsal edirsə, yəni eyni elementlər və eyni qablaşdırmadan istifadə edirsə bu artıq istehlakçının aldadılmasıdır. İstehlakçı bununla bağlı Prezident yanında Antiinhisar siyasəti və İstehlak bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinə müraciət etməlidir və agentlik tərəfindən araşdırma başladılmalıdır. Əgər toplanmış materiallar cinayət məsuliyyəti üçün əsas vermiş olursa, yəni burda markanın saxtalaşdırılması olsun, istərsədə sənədlərin saxtalaşdırılması, tərkibin saxtalaşdırılmasından söhbət gedirsə, yəni cinayət əməli varsa, burda artıq Azərbaycan Respublikasının Baş Prokrorluğu bu işi araşdırır və yekunda qərar qəbul olunur.

Əgər burda sadaladığım məsələlər yoxdursa, sadəcə olaraq istehlakçıların hüquqları başqa formada pozulursa, bu artıq inzibati xətaya düşür və inzibati xətaya uyğun olaraq, Antiinhisar agentliyi tərəfindən araşdırma aparılır, protokol tərtib olunur, hüquqi şəxsdirsə iş göndərilir məhkəməyə, fiziki şəxsdirsə bununla bağlı yerindəcə qərar qəbul olunur. Birdə burda əsas məsələ ondan ibarətdir ki, burda təkcə istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında qanunun pozulması deyil, eyni zamanda Rəqabət Məcəlləsinin tələblərinin pozulmasıda nəzərdə tutulacaqdır. Buna görədə həmin fiziki və hüquqi şəxslə bağlı qərar qəbul olunacaqdır. Eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyidə əsasən araşdırmada iştirak edən qrum olacaqdır. Azərbaycan Madrid konvensiyasına qoşulub.

Ölkədə hansısa bir məhsul satışa çıxardılırsa, həmin məhsulun sertifikatı ilk olaraq Qida Təhlükəsizliyi Agentliyindən alınır. Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi məhsulun qablaşdırılmasınada birbaşa nəzarət edir. Eyni zamanda agentlik məhsulun qablaşdırılmasında istifadə olunan materiala dair sənədləridə tələb etməyə ixtiyarı var. Bəzən olur ki, sahibkar Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinə bir ad və qablaşdırma təqdim edir, ancaq istehsal zamanı tamamilə başqa ad və qablaşdırmadan istifadə edir. Buda əlbəətdəki qanun pozuntusudur və buna görədə cəza tədbirləri görülə bilir.

Qlobal brendlər özləri öz markalarına uyğun məhsul istehsal edən yerli istehsalçı haqqında sənəd toplayıb, şikayət ərizəsini yazıb, həmin məhsulun nümunələri ilə birlikdə Baş Prokrorluğa və Prezident yanında Antiinhisar siyasəti və İstehlak Bazarına Nəzarət dövlət Agentliyinə göndərə bilərlər. Artıq prokrurluq həmin məhsulu istehsal edən sahibkarı müəyyən edir. Bunun üçündə məhsulun satıldığı satış nöqtəsinə yaxınlaşır və satdığı məhsulu kimdən aldığını öryənir. Əgər həmin şəxslərlə əlaqə qurulması mümkün olmazsa, artıq prokrorluğun əməliyyat tapşırığı yazılmaqla, polis tərəfindən həmin şəxslərin dairəsi müəyyən oluna bilir".

Telegramda izləyin