Finlandiya və Yaponiya təcrübəsi: Azərbaycanda dərsdənkənar fəaliyyət modeli

"Orta məktəblərdə şagirdlərin asudə vaxtının səmərəli təşkili təhsil keyfiyyətinə, uşaqların sosial-emosional inkişafına və öyrənmə nəticələrinə birbaşa təsir edən ciddi problemdir. Bu məsələ yalnız pedaqoji deyil, həm də idarəetmə, maliyyə və sosial kontekstdə formalaşır.

Hazırda Azərbaycan məktəblərində dərs yükü beynəlxalq standartlardan yüksəkdir. 9-11 yaşlı uşaqların dərs və əlavə məşğələ vaxtı həftədə 38-42 saata çatır ki, bu da Dünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyə etdiyi 30-32 saat normasını 30%-dən çox aşır. Belə yük uşaqların öyrənmə qabiliyyətini zəiflədir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O, qeyd edib ki, "Ümumi təhsil haqqında" Qanunun 30-cu maddəsi məktəblərin şagirdlərin dərsdənkənar fəaliyyətini təşkil etməsini tələb edir. Lakin praktikada bu norma çox zaman formal şəkildə yerinə yetirilir; dərnəklər və klub sistemi əksər məktəblərdə faktiki fəaliyyət göstərmir. Şagirdlərin asudə vaxtı əsasən ev tapşırıqları, repetitor dərsləri və passiv istirahətə sərf olunur:

"Elm və Təhsil Nazirliyinin təşəbbüsləri - "Kiçik Akademiyalar", "STEAM dərnəkləri", "Məktəb Liqası", "Dron klubları" - uşaqların texnoloji düşünmə, komanda işi və liderlik bacarıqlarını inkişaf etdirir. Lakin layihələr hələlik əsasən Bakı və iri şəhərlərlə məhdudlaşır.

Məktəblərdə asudə vaxtın səmərəsiz planlaşdırılmasının səbəbləri həm struktur, həm də sosial xarakter daşıyır: dərsdənkənar fəaliyyət üçün normativ saatlar icra olunmur, infrastruktur çatışmır və bəzi valideynlər sosial fəaliyyətləri "vaxt itkisi" sayır.

Finlandiya və Yaponiya təcrübəsi göstərir ki, dərs yükü az olsa da, dərsdənkənar fəaliyyətlər sistemli planlaşdırılmalıdır. Şagirdlər günün ikinci yarısını idman, robototexnika, rəssamlıq, teatr və könüllülük işlərinə sərf edir. Bu, öyrənmənin keyfiyyətini artırır.

Azərbaycan məktəblərində əsas maneə mərkəzləşdirilmiş idarəetmə və təşəbbüslərin azlığıdır. Məktəblər uşaqların maraqlarına uyğun fərdi inkişaf şəraiti yaratmalı, dərs və asudə vaxtı balanslaşdıran model formalaşdırmalıdır.

Səmərəli təşkili mexanizmi təkmilləşdirsə, uşaqların motivasiyası və dərslərdə diqqət göstəriciləri yüksələcək, müəllimlər üçün yaradıcı fəaliyyət sahəsi genişlənəcək, məktəb mühiti sosial və emosional baxımdan zənginləşəcək.

Elm və Təhsil Nazirliyinin islahatları strateji baxımdan düzgündür. Layihə əsaslı təlim, STEAM, vətəndaşlıq dərnəkləri və könüllülük fəaliyyətləri uşaqların potensialını reallaşdırmaq üçün real addımdır. Regionlarda bərabər tətbiq mexanizmləri qurulsa, Azərbaycan təhsilində həm sosial, həm də intellektual kapitalın keyfiyyəti yüksələcək".

Telegramda izləyin