Hansı peşələr riskdədir?-AÇIQLAMA

"Süni intellekt (Sİ) və avtomatlaşdırma texnologiyaları ilk növbədə insanların işini tam əvəz etmək üçün deyil, onların yükünü azaltmaq, təkrarlanan və rutin tapşırıqları avtomatlaşdırmaq məqsədi ilə inkişaf etdirilib. Yəni Sİ "peşələri əvəz edəcək" deyil, daha çox "peşələrin fəaliyyətini dəstəkləyəcək" və insanı yaradıcı və strateji işlərə yönəldəcək bir vasitədir.

Rutin və strukturlaşdırılmış tapşırıqlara, məsələn məlumatların daxil edilməsi, standart hesabatların hazırlanması və müəyyən növ müştəri-çağrı xidmətləri daxildir. Araşdırmalar göstərir ki, ABŞ-da işçilərin təxminən 19%-i Sİ-nın ən yüksək təsirinə məruz qalacaq peşələrdə çalışır; dünya səviyyəsində isə təxminən 40%-ə qədər iş "təhlükə altında ola bilər". Bu isə tam əvəzlənmə deyil, daha çox iş proseslərinin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi anlamına gəlir. Mütəxəssislərin proqnozlarına görə, 2030-cu illərdə təxminən 30% iş avtomatlaşdırıla biləcəkdir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında İnformasiya Texnologiyaları üzrə mühəndis-tədqiqatçı, Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyasının (AKTA) eksperti Bəhruz Əliyev bildirib.

O, qeyd edib ki, tam əvəzlənmə mümkündürmü?

"Tam əvəzlənmə, yəni insan olmadan işin eyni keyfiyyət və məsuliyyətlə aparılması, yalnız bəzi sahələr üçün mümkündür. Kompleks sosial qarşılıqlı əlaqə, yaradıcılıq, etik qərarvermə və qeyri-strukturlaşdırılmış mühitdə adaptasiya tələb edən işlər hələ də çətin əvəz olunur. Əksər araşdırmalar göstərir ki, süni intellekt əvəz etməkdən çox "tamamlayıcı" rol oynayacaq - yəni insan və maşın birgə işləyəcək. Federal Reserve Bank of Dallas-ın araşdırmasına görə, indiyə qədər Sİ-nın geniş miqyasda iş yerlərini əvəz etdiyinə dair güclü sübut yoxdur. İş bazarındakı dəyişikliklər isə yalnız texnologiyadan deyil, qanunvericilikdən, sosial strukturlardan, təhsil sistemindən və biznes modellərindən də asılıdır.

Hansı peşələr daha çox riskdədir?
Strukturlaşdırılmış və təkrarlanan əməliyyatları olan peşələr daha yüksək risk daşıyır. Eyni zamanda, məlumatların çox olduğu sahələr və Sİ üçün zəngin "data" olan hissələr daha tez avtomatlaşdırıla bilər. Yüksək bacarıq tələb edən, yaradıcılıq və kritik qərar vermə tələb edən sahələr isə hələ daha təhlükəsiz hesab olunur.

İşçilər və cəmiyyət üçün nəticələr nədir və necə hazırlaşmaq lazımdır?
Texnologiyaya uyğun bacarıqların inkişaf etdirilməsi vacibdir. Rəqəmsal savad, adaptasiya bacarığı, yaradıcılıq və kritik düşüncə kimi "insana xas" bacarıqlar gələcəkdə dəyərli olacaq. Dövlətlər və bizneslər üçün isə təhsil-təlim sistemlərinin yenilənməsi, işçi qüvvəsinin yenidən təhsili (reskilling/upskilling) həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bu, həm işçilərin, həm də cəmiyyətin süni intellekt və avtomatlaşdırmanın təsirlərinə hazırlıqlı olmasını təmin edəcək".

Telegramda izləyin