Müasir çağırışlar və alternativ yollar-EKSPERTDƏN AÇIQLAMA

Müasir çağırışlar və alternativ yollar-EKSPERTDƏN AÇIQLAMAHazırda texnologiyanın, internet resurslarının və süni intellektin (AI) sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə 4 il ərzində universitet təhsili almağın zəruriliyi ciddi şəkildə müzakirə olunur. Xüsusilə son on ildə dünyada biliklərə çıxışın demokratikləşməsi, informasiyanın sərhədsiz yayılması və distant təhsil imkanlarının genişlənməsi bu sualı daha da aktuallaşdırır. Ənənəvi 4 illik universitet təhsili müxtəlif sahələrdə fərqli təsirlər doğurur və bu, həm statistika, həm qanunvericilik, həm də əmək bazarının real tələbləri baxımından qiymətləndirilməlidir.

UNESCO-nun 2024-cü il hesabatına əsasən, dünya üzrə 18-24 yaş arasında olan gənclərin təxminən 38%-i ali təhsilə cəlb olunub. OECD ölkələrində bu göstərici 60%-dən yüksəkdir. Azərbaycanda isə bu rəqəm 38-40% civarındadır. Ali təhsilə çıxış artsa da, McKinsey Global Institute-un 2023-cü il hesabatında qeyd edilir ki, işəgötürənlərin 43%-i universitet məzunlarını əmək bazarına tam hazır hesab etmir. Bu isə klassik 4 illik təhsilin hər zaman praktiki bacarıqların formalaşdırılmasında effektiv olmadığını göstərir.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanununun 5-ci maddəsində təhsilin məqsədi olaraq "şəxsin intellektual, mənəvi və fiziki inkişafı üçün zəruri şərait yaratmaq" və "əmək bazarının tələblərinə cavab verən ixtisaslı kadrların hazırlanmasını təmin etmək" kimi müddəalar yer alır. Lakin real vəziyyət göstərir ki, ali təhsil müəssisələrinin proqramları əmək bazarının dəyişkən dinamikasına tam uyğunlaşa bilmir. Xüsusilə texnologiya, proqramlaşdırma, süni intellekt və rəqəmsal marketinq sahələrində universitet proqramları tez-tez 3-5 il gecikmə ilə yenilənir. Halbuki bu sahələrdə biliklər hər 6-12 ayda bir dəyişir:

"Müsbət tərəfləri nəzərdən keçirsək, universitet təhsili sistemli öyrənmə bacarığı, nəzəri biliklərin möhkəmləndirilməsi və fundamental araşdırma qabiliyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. OECD-nin 2024-cü il "Education at a Glance" hesabatına görə, ali təhsilli şəxslərin orta aylıq əməkhaqqı, orta təhsilli şəxslərlə müqayisədə təxminən 52% yüksəkdir. Bu, universitet diplomunun hələ də əmək bazarında rəsmi təsdiqedici sənəd kimi qəbul olunduğunu göstərir. Üstəlik, tibb, hüquq, mühəndislik və pedaqogika kimi sahələrdə yalnız universitet təhsili əsasında fəaliyyət göstərmək mümkündür və bu sahələrdə alternativ təhsil modellərinin yerini tam tutması real deyil.
Müasir çağırışlar və alternativ yollar-EKSPERTDƏN AÇIQLAMADigər tərəfdən, 4 illik universitet təhsili xüsusilə texnologiya və biznes sahələrində bir çox hallarda vaxt itkisi kimi qiymətləndirilir. Dünya Bankının 2023-cü il hesabatına əsasən, texnologiya sahəsində işəgötürənlərin 28%-i artıq rəsmi diplomu vacib saymır, əsas diqqəti namizədin praktiki bilik və bacarıqlarına yönəldir. Google, IBM, Tesla kimi şirkətlər bəzi vakansiyalar üçün diplom şərtini aradan qaldıraraq portfoliyo, sertifikat və real təcrübəni ön planda tutur. Bu tendensiya göstərir ki, bəzi sahələrdə klassik akademik təhsil çeviklik və bazar tələbinə uyğunluq baxımından yetərli deyil.

Beynəlxalq təcrübə də bu fərqliliyi təsdiqləyir. Almaniyada tətbiq olunan "dual təhsil sistemi" tələbələrin eyni anda həm universitetdə nəzəri biliklər almasını, həm də müəssisələrdə praktiki təcrübə qazanmasını təmin edir. Finlandiyada texnologiya sahəsində alternativ sertifikatlaşdırma proqramları geniş yayılıb. ABŞ-da "bootcamp" tipli intensiv proqramlar (məsələn, General Assembly, Flatiron School) 3-6 ayda insanlara praktiki texniki bacarıqlar qazandırır. LinkedIn-in 2024-cü il məlumatına əsasən, bu cür bootcamp məzunlarının 74%-i 6 ay ərzində iş tapır.

Əgər mövcud təhsil yanaşmaları dəyişməzsə, klassik universitet modeli bəzi sahələrdə əhəmiyyətini itirəcək. Texnoloji inkişafın sürəti, biliklərin tez dəyişməsi və iş dünyasının çeviklik tələbi universitetləri daha elastik, praktik və nəticəyönümlü təhsilə məcbur edir. Universitetlər yalnız nəzəri bilik deyil, real layihələr, startaplar və tədqiqat yönümlü fəaliyyətlərlə tələbələri əmək bazarına hazırlamalıdır. Əks halda, 4 illik təhsilə sərf olunan zaman və resurslar real nəticəyə çevrilməyə bilər.

Bəs nə dəyişməlidir? Universitetlər təhsil müddətində tələbələrə təkcə akademik bilik deyil, əmək bazarı üçün aktuallığını qoruyan praktiki bacarıqlar da təqdim etməlidir. Kurrikulumlar çevik olmalı, iş dünyasının ehtiyaclarına uyğun olaraq davamlı şəkildə yenilənməlidir. Tələbələrə fərdi layihələr üzərində işləmək, startap yaratmaq, inkubasiya mərkəzlərində təcrübə keçmək üçün geniş imkanlar verilməlidir. Dövlət də "Ali təhsil haqqında" yeni qanun layihəsində universitetlərin daha sərbəst və bazar yönümlü fəaliyyət göstərməsinə imkan yaradacaq hüquqi mexanizmlər tətbiq etməlidir.
Müasir çağırışlar və alternativ yollar-EKSPERTDƏN AÇIQLAMAMüqayisəli təhlil göstərir ki, ənənəvi universitet təhsili ilə alternativ qısa təhsil modelləri arasında seçim edərkən sahə və məqsəd əsas rol oynayır. Məsələn, proqramlaşdırma və rəqəmsal marketinq sahələrində 6-12 aylıq praktiki təlimlər bəzən 4 illik təhsildən daha effektiv ola bilər. Amma hüquq, tibb və fundamental elmlər kimi sahələrdə dərin akademik baza hələ də alternativsiz qalır.

Nəticə olaraq, 4 illik universitet təhsili tamamilə ləğv olunmamalıdır, lakin müasir dövrün tələblərinə cavab verəcək şəkildə yenilənməlidir. Sadəcə diplom almaq üçün təhsil alma dövrü artıq geridə qalır. Əsas məqsəd — real bacarıq, çevik düşüncə və əmək bazarına uyğunlaşma imkanı yaratmaqdır. Bu çağırışlara uyğunlaşan universitetlər ön plana çıxacaq, uyğunlaşmayanlar isə alternativ təhsil modelləri qarşısında geri qalacaq".


BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər   Baxılıb: 839   Tarix: 08 iyul 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Prezident İlham Əliyevin müraciəti milli medianın qarşısında duran strateji vəzifələri bir daha müəyyənləşdirir

Azərbaycan Radiosunun 100, Azərbaycan Televiziyasının 70 illik yubileyi münasibətilə Prezident İlham Əliyevin televiziya və radio işçilərinə ünvanladığı müraciət milli informasiya məkanının keçdiyi inkişaf yoluna verilən yüksək qiymət olmaqla yanaşı, müasir dövrdə medianın dövlətçilik, milli kimlik v

11:20 69
.

Məktəblərdə sərt qaydalar tətbiq oluna bilər: Cərimə, qırmızı kart və uzaqlaşdırılma

Azərbaycanda müəllimlər üçün yeni öhdəliklər müəyyənləşdirilib. İmzalanmış yeni qərara əsasən, təhsilverənlərin etik davranış qaydalarına əlavələr edilib. Yeni tələblərə əsasən, təhsilverənlər uşaqları fiziki və psixi zorakılığın bütün formalarından qorumalı, onları zərərli vərdişlərdən çəkindirməli

15.11.2026 350
.

Ana Brnabiç: Yeni hakimiyyət müxalifəti dinləməkdə maraqlı deyil

Serbiyada prezident səlahiyyətlərini icra edən Ana Brnabiç yeni hakimiyyətin müxalifətlə dialoq aparmaqda və onun mövqeyini dinləməkdə maraqlı olmadığını bildirib. "Report"un Balkan bürosu xəbər verir ki, A. Brnabiç bunu Serbiya Milli Assambleyasında keçirilən məsləhətləşmələrdən sonra jurnalistlər

15.11.2026 207
.

Tokayev rüşvətxor məmurlardan danışdı: "Heç kimə konstitusiyanı ələ salmağa icazə verilmir"

Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev "Samruk-Kazına" və "Qazaxıstan Dəmir Yolları" şirkətlərinin rəhbərlərinin saxlanılmasını genişmiqyaslı rüşvətxorluğun göstəricisi kimi qiymətləndirib. xəbər verir ki, bu barədə Qazaxıstan mətbuatı yazıb. Təhlükəsizlik Şurasının operativ iclasınd

15.11.2026 229
.

Macarıstanın Baş naziri şantaj və məişət zorakılığında ittiham olunub

Macarıstanın keçmiş ədliyyə naziri Yudit Varqanın keçmiş həyat yoldaşı, Baş nazir Peter Madyarın təhdidləri ilə bağlı ifadəsindən sonra ona qarşı şantaj və məişət zorakılığı şübhəsi ilə iki cinayət ərizəsi verilib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə "Magyar Nemzet" nəşri məlumat yayıb

15.11.2026 255
.

Balıq bazarında bahalaşma var - Video

Bir həftədir bəzi balıqların qiymətində artım müşahidə olunur. BİG.AZ Xəzər TV-yə istinadən bildirir ki, balıq almaq istəyənlər bazarda fərqli qiymətlərlə qarşılaşırlar. Satıcıların sözlərinə görə, ötən həftə ilə müqayisədə bəzi balıq növlərinin qiymətində artım var. Xüsusilə İrandan gətirilən məhsullard

15.11.2026 229
.

Aleks Qrimaldo xəstəlik səbəbindən İspaniya millisindən ayrılıb

"Atletiko"nun müdafiəçisi Aleks Qrimaldo səhhətində yaranan problemə görə İspaniya yığmasının düşərgəsini tərk edib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə İspaniya Kral Futbol Federasiyasının (RFEF) mətbuat xidməti məlumat yayıb. 31 yaşlı futbolçunun hərarəti yüksəldiyi üçün o, Millətlə

15.11.2026 281
.

Maksim Qalkin Bakıda toyda - Foto

Rusiyalı şoumen Maksim Qalkin Bakıda toy məclisinə qatılıb. Axşam.az xəbər verir ki, onun Bakıdan fotosunu aparıcı Leyla Quliyeva paylaşıb. Leylanın məclislərdən birində lentə aldığı görüntüdə Əməkdar artist Abbas Bağırov da yer alıb. Aparıcı paylaşımında "Çətin gün idi. Hərtərəfli çətin idi. Amm

11:36 24
.

İran BAEA ilə əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləmir

İran Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) ilə əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləmir. "Report" xəbər verir ki, bunu İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib. "Bu vəziyyət davam etdiyi müddətdə İranla agentlik arasında əməkdaşlıqda dəyişiklik gözləyə bilmərik. Çünk

15.11.2026 263
.