Bakı inciləri: Metropoliten
Suveren Azərbaycanın paytaxtı müasir Bakı yaxın Şərqin ən böyük şəhərlərindən biridir. Təbii amfiteatrın ərazisində yerləşən şəhər 150 kv. km ərazini tutur və dəniz buxtası boyunca təxminən 20 km uzanıb gedir.
Bakı və neft bir-birindən ayrılmayan anlayışlardır. Neft yataqlarının mövcudluğu Abşeron fəhlə axınına səbəb olmuşdur. Burada neftçıxarma və neft emalı, energetika, maşınqayırma, kimya, metaltökmə kimi sənaye sahələri inkişaf etmişdir. Xəzərin böyük limanlardan biri olan şəhərdə gəmiqayırma sahəsi də əmələ gəlmişdir. Sənaye obyektlərinin ətrafında fəhlə qəsəbələri yaranmışdır. 30-cu illərin əvvələrində Bakı təkcə Qafqazın deyil, həm də bütün keçmiş SSRI-nin əhalisi çox olan sənaye, mədəni və elmi mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Buna görə də Moskva və Leninqrad şəhərlərində metropoliten tikintisindən sonra hələ 1932-ci ildə Bakı şəhərinin inkişafının baş planının ilkin variantların da yerüstü nəqliyyatın işini yüngülləşdirmək və şəhərin darısqal küçələrini tramvay, trolleybus və avtobus nəqliyyatından təmizləmək üçün ən sürətli və rahat nəqliyyat növünün - metropolitenin tikintisi qərara alındı.
Lakin bir qədər sonra başlanan 1941-1945-ci illərin müharibəsi həmin niyyətlərin həyata keçirilməsinə mane oldu.... Yalnız 1947-ci ildə, dağıdıcı müharibədən 2 il sonra hökumət layihə - axtarış işlərinin aparılmasının başlanması barədə qərar qəbul edir. 1949-cu ildə metropolitenin tikinti bazasının yaradılması başlanır, 1954-ci ildə isə birinci xəttin texniki layihəsi təsdiq olunur və metropolitenin 12,1 km-lik xəttinin inşası başlanır. Baş yolun xəttləri dəniz sahilindən 500-700-m aralı keçərək buxtaya paralel surətdə uzanıb gedirdi.
1953-cü ildə tikinti işləri müvəqqəti dayandırılır və yalnız 1960-cı ildə bərpa olunur. Bu da Bakı metropoliteninin istismara verilməsini xeyli gecikdirir.
1966-cı ildə tərkibində hərəkət, hərəkət qatarları, yol və tunel qurğuları, sanitariya texnikası və elektromexanika, işarəvermə və rabitə, material-texniki təminat xidmətləri kimi 6 xidməti olan Bakı Metropoliteni Idarəsi yaradılır.
1967-ci il noyabrın 6-da Bakı şəhərində metropolitenin 5 stansiyası və 9,2 km-lik yeraltı xətləri olan Ι növbəsi istismara verilir, həmin stansiyalardan 4-ü böyük dərinlikdə idi ki, bunlardan da birisi Qara şəhər adlanan ərazidə yerləşən "Xətai" stansiyası idi.
Ilk qatarı maşinist Salman Ələkbərov və maşinist köməkçisi Akif Mirzəyev idarə edirdi. 1967-ci il noyabrın 25-dən metropolitenin daimi istismarı və qatarların müntəzəm hərəkəti başlandı.
Birinci sahədən sonra 2,3 km-lik ikinci sahə işə salındı. Sonra isə 6,4 km-lik üçüncü sahə istismara verildi ki, bu da iri "8-ci kilometr" yaşayış sahəsini və sənaye zonasını şəhərin mərkəzinə birləşdirdi. 9,1 km-lik ikinci növbə isə Bakı yaylasının şimal-qərb hissəsindən keçdi və həmin sahə beş stansiyanın inşası ilə birlikdə 1985-ci ildə başa çatdırıldı, buradakı stansiyalardan ikisi böyük dərinlikdə yerləşir.
Stansiyaların yeddisi böyük dərinlikdə yerləşir. Bakı metropoliteni ümumi uzunluğu 34,6 km olan 2 xətdən, 23 işləyən və bir tikilən stansiyadan ibarətdir, həmin stansiyaların 23 vestibülü (çıxışı) var Metropolitendə pilləkən zolağının ümumi uzunluğu 4000 metrdən artıq olan beş tipli 39 eskalator işə salınmışdır. Tunel tikililərinin ümumi uzunluğu 17,1 km-dan artıqdır. Bakı metropolitenini digərlərindən fərqləndirən başlıca xüsusiyyət bundan ibarətdir ki, onun xətləri təpəlik ərazidə yerləşən şəhərin bir-biri ilə kəsişən relyefi üzrə salınmışdır. Burada 60% və 40%-minlik mailliklər və kiçik radiuslu çoxlu əyrilər mövcuddur.
Xətlər və stansiyalar:
İçərişəhər - Həzi Aslanov-18,36 KM (tarixi məlim deyil)
2002-ci ildə istismara verilən Həzi Aslanov adına stansiyasının başa çatdırılması üçün Avropa Birliyi 4.1 milyon avro ayırmişdır.
İçərişəhər - N. Nərimanov-6,5 KM (1967)
N. Nərimanov - Neftçilər-7,4 KM (1972)
Netfçilər - Əhmədli-3 KM (1989)
Əhmədli - H. Aslanov-1,46 KM (2002)
28 May - Xətai-2,3 KM (1968)
28 May - Nizami-2,4 KM (1976)
Nizami - Memar Əcəmi-6,7 KM (1985)
Memar Əcəmi - Nəsimi-2,1 KM (2008)
Nəsimi - Azadlıq prospekti-1,3 KM (2009)
Azadlıq prospekti - Dərnəgül-1,5 KM (2011)
Dərnəgül - Günəşli-14,8 KM (planlaşdırılır)
Gələcək planlar:
Gələcəkdə Bakı metropoliteni xətlərinin uzunluğu 119 kilometrə, stansiyaların sayı isə 76-ya çatdırılması planlaşdırılır.
Ümumiyyətlə 1967-ci ildə istifadəyə verilmiş Bakı Metropoliteninin hazırda 22 stansiyası və 1 deposu var. Artıq Cavadxan, Avtovağzal stansiyalarının və Dərnəgül Elektrik Deposu-nun tikintisinə başlanılmışdır. Bakı metropolitenin 20 illik inkişaf proqramı çərçivəsində daha 40 yeni stansiyanın inşası planlaşdırılır.
Bakı metrosu «Ginnesin Rekordlar Kitabı»nda:
28 oktyabr 1995-ci ildə "Ulduz" və "Nərimanov" stansiyaları arasındakı tuneldə qatarın alışması nəticəsində 300 adam həlak olub, 400 nəfər isə xəsarət alıb. Bu qəza «Ginnesin Rekordlar Kitabı»na ən dəhşətli metro qəzası kimi düşüb. Prezident Heydər Əliyevin göstərişi ilə ölkədə 3 gün matəm elan edilir. Beləliklə ilk dəfə 1967-ci ildə «Ginnesin Rekordlar Kitabı»na Şərqdə ilk metro kimi düşən Bakı metropoliteni, bu dəfə faciənin böyüklüyünə görə tarixə düşdü. Birinci göstərici dəyişməyən rekordlar siyahısına daxildir. Üçüncü rekord da müstəqillik dövrünə təsadüf edir. Bakı Metrosu bu dəfə dünyada ən ucuz dəmiryol nəqliyyatı şəbəkəsi kimi böyük bir "uğura" imza atıb və təqribən 15 ilə yaxın müddətdə "keçici bayrağı" heç kimə verməyib.
Gediş haqqı və metroda istifadə olunan gediş kartı:
30 sentyabr 2009-cu ildə Tarif Şurasının iclasında Bakı Metropolitenində gediş haqqının qaldırılması barədə məsələ müzakirə olunub. Oktyabrın 1-dən Gediş haqqının 5 qəpikdən 15 qəpiyə qaldırılması barədə qərar qəbul olunub. Bu, 1996-cı ildən bəri metroda ilk bahalaşmadır. 2006-ci ilə qədər isə Bakı metropolitenində jetonlardan istifadə olunurdu.
Bu jetonlarında qiyməti keçmiş valyuta ilə 250 manat (5 qəpik) təşkil edirdi. 2007-ci ildən isə tam olaraq kart sisteminə keçildi. Bu sistemə keçildikdən sonra isə metropolitenin stansiyalarında yeni kassa aparatları quraşdırıldı.
Artıq 2006-cı ildən metropolitenin stansiyalarında yeni piyada şlaqbaumları quraşdırılmağa başlanıldı.
Son 3 ildə isdifadəyə verilənlər:
2008-ci ildə "İşəri Şəhər" metrostansiyasının təmirdən sonra vestübülünün açılışı oldu.
"Nəsimi" metrostansiyası:
"Nəsimi" metrostansiyası 2006-cı ildə inşaata başlanilmışdır və 2008-ci ilin Oktyabrın 9-da istifadəyə verilmişdir. Stansiyanın tikintisinə 100 milyon manat məbləğində vəsait xərclənilib. Metrostansiyanin 6 və 9-cu mikrorayon istiqamətlərinə çıxışları var. Hər gün bu stansiyadan 6 min nəfərə qədər sərnişinlər istifadə edir. Stansiyanın platformasının uzunluğu 102 metr, eni 15 metrdir.
" Azadlıq prospekti " metrostansiyası:
"Azadlıq prospekti" Azərbaycanda platforması sütunsuz olan ilk metrostansiyadır. "Azadlıq prospekti"nin digər stansiyalardan əsas fərqi də bundan ibarətdir. Stansiyanın yerləşiyi yer layının süxurları əsasən əhəng daşından ibarət olduğundan platformanı sütunsuz inşa etmək mümkün olub. 15 metr dərinlikdə yerləşir. Stansiyanın memarı Elbəy Qasımzadədir. Stansiyanın daxili sistemlərinin qurulmasında Türkiyə, Rusiya, Almaniya və digər ölkələrdən gətirilmiş avadanlıqlardan istifadə olunub.
Stansiya 30 dekabr 2009-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Açılışında prezident İlham Əliyev iştirak etmişdir.
"Dərnəgül" metrostansiyası:
Bakı Metropoliteninin ən son tikilən stansiyasıdır. Stansiya 7-8-ci mikrorayonların ərazisində yerləşir.
Süleyman Sani Axundov küçəsinə çıxışı var. Tikintisinə 2009-cu ildə başlanılıb. 2011-ci il 29 iyun tarixində istifadəyə verilmişdir. Açılışında prezident İlham Əliyev iştirak etmişdir. 
Stansiya Bakı metropolitenində "Azadlıq prospekti" stansiyasından sonra ikinci sütunsuz stansiyadır.
İnanırıq ki, Bakımızın ayrılmaz tərkib hissəsi olan metropoliten günü-gündən inkişaf edəcək. Bu işdə isə ən çəx sərnişinlər çalışmalıdır. Çünki kifayət qədər sərnişinin hər gün metropolitenə "işi düşür". Çalışaq, metrodan düzgün istifadə edək ki, o da hər gün bizi mənzil başına rahat çatdıra bilsin.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş
