Hindistan və Azərbaycan münasibətlərinin diqqət mərkəzinə gəlməsi təsadüfi deyil - ŞƏRH

Hindistanın cari xarici siyasət praktikalarına nəzər yetirərkən görürük ki, baş nazir Narendra Modinin rəhbərliyi altında bu siyasətin əsas məqsədi ölkənin müstəqil qlobal güc kimi mövqeyini möhkəmləndirmək, milli təhlükəsizliyini qorumaq, iqtisadi imkanlarını genişləndirmək və müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətlərdə manevr imkanlarını qoruyub saxlamaqdır.

Bu gün Hindistan xarici siyasətini səciyyələndirən əsas anlayışlardan biri kimi "strateji muxtariyyət" göstərilir. Yəni, əsas qlobal güclər olan ABŞ, Rusiya, Çin, Avropa İttifaqı və qlobal Cənub ölkələri ilə münasibətləri vahid siyasi blokun maraqlarına tabe etmədən, məhz öz milli maraqları istiqamətində inkişaf etdirmək. Digər tərəfdən Hindistan ABŞ və Avropa İttifaqı ilə iqtisadi, texnoloji, həmçinin müdafiə əməkdaşlığını genişləndirirsə, Rusiya ilə ənənəvi əlaqələrini qoruyarkən, həm də Çinin yüksəlişinin idarə olunmasında maraqlıdır. Çünki Çinin Cənubi Asiyada və Hind Okeanı hövzəsində artan təsiri Hindistan tərəfindən olduqca diqqətlə izlənilən məsələdir. Yəni, Çinlə münasibətlərdə iqtisadi reallıqlar qədər təhlükəsizlik riskləri də diqqətli şəkildə dəyərləndirilir.

Azərbaycana gəldiyimiz zaman düşünürəm ki, indiki mərhələdə Hindistan və Azərbaycan münasibətlərinin diqqət mərkəzinə gəlməsi təsadüfi məsələ deyil. Elə Hindistanın Xarici İşlər Nazirinin Azərbaycana bu səfərini də təsadüfi diplomatik hadisə kimi xarakterizə etməzdim. Hindistan münasibətləri normallaşdırmağı müsbət, mənfidən uzaq olmasını isə strateji olaraq məqbul dəyərləndirir. Hindistan Cənubi Qafqaz uğrunda gedən geosiyasi rəqabətdən kənarda qalmamaqla, həm də nəqliyyat və iqtisadi maraqlar ortaya qoyur. Şanxay əməkdaşlıq təşkilatının Bişkekdə keçirilən sammiti çərçivəsində Narendra Modi ilə cənab Prezident İlham Əliyev arasında da görüş baş tutmuşdu. Ardıcıllıqla baş verən görüşlərin mahiyyətinə vardığımız zaman Hindistan Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmaqda maraqlı görünür. Pakistanla baş verən gərginlik Azərbaycanla münasibətlərə də təsir etmişdi. Azərbaycana turizm səfərlərinin boykot edilməsi çağırışları da bu mənfi tendensiyanın davamı idi. 2026-cı ildə iki ölkə Xarici İşlər Nazirlikləri arasında məsləhətləşmələr keçirildi. Ardınca sentyabrda Bişkekdə qeyd edilən görüş baş tutdu. Oktyabrın 23-də isə Hindistanın Xarici İşlər Naziri Subrahmanyam Jaishankarın Bakıya səfərinin baş tutması siyasi fikir ayrılıqlarının həllində Hindistanın maraqlı olduğunu göstərir, həm də bu fikir ayrılıqlarının enerji, nəqliyyat, ticarət və başqa sahələrdə potensial əməkdaşlığa tam maneə olmasını istəməməsindən xəbər verir. Şübhəsiz ki, Ermənistan amili Cənubi Qafqazda geosiyasi rəqabət uğrunda aktorların əl atdığı məsələdir. Bu istiqamətdə Azərbaycanın qətiyyəti və dəyişməz mövqeyi öz sözünü deyir. Hindistanla bağlı Azərbaycan üçün həssas məqam odur ki, Hindistanın Ermənistanla müdafiə əməkdaşlığı var. 2020-ci ildən sonra bu əməkdaşlığın genişləndirilməyə başlandığını gördük. Reaktiv yaylım atəşi sistemlərinin, həmçinin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin əldə edilməsi bu genişləndirmə siyasətinin tərkib hissəsidir. Bu həm də Ermənistanın müdafiə imkanlarını diversifikasiya etmək siyasətinin bir komponentidir. Bir növ Hindistan-Ermənistan hərbi texniki əməkdaşlığı Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan siyasi koordinasiyasına əks xətt kimi görünürdü. Lakin bunu tam zidd bloklar kimi təqdim etməyin də tərəfdarı deyiləm. Bir halda ki, tərəflər artıq üst-üstə düşməyən məsələləri belə aşmaqda maraqlı olduqlarını göstərirlər. Regional diplomatiyanı mürəkkəbləşdirməkdən daha çox ortaq nöqtələr tapılmağa çalışılır. Azərbaycanın nəqliyyat və tranzit əhəmiyyəti şübhəsiz ki, Hindistan üçün önəm kəsb edən məsələdir. Çünki Avrasiya üçün nəqliyyat və logistika imkanlarının inkişafında Azərbaycan əsas həlqədir. Bu baxımdan da Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun, Bakı limanı və Ələt iqtisadi zonasının səfər çərçivəsində müzakirə edilməsi də bu mühüm hadisənin tərkib hissəsidir. Şimal-Cənub dəhlizi Hindistana İran və Xəzər hövzəsi vasitəsilə həm də Rusiya ilə birləşmək baxımından maraqlıdır. Burada bu marşrut boyu xərclərin və müddətin azaldılmasından söhbət gedir. Şərq-Qərb və Orta dəhliz də Hindistan üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən alternativlərdən biri kimi dəyərləndirilir. Lakin hələ də vurğulanmalı məsələ var ki, bu bütün məsələlərdə siyasi mövqələrin üst-üstə düşməsi demək olmayacaq. Lakin münasibətlərdə müsbət meyillərin və müsbətə doğru irəliləyişlərin göstəricisi qeydə alınır ki, bu da yuxarıda qeyd edilən son hər üç təmasla özünü göstərir. Azərbaycan hər bir ölkə ilə, hər bir aktor ilə konstruktiv dialoqa və qarşılıqlı səmərəli əməkdaşlığa hər zaman hazırdır. Azərbaycanla Hindistan arasında münasibətlər tarixi bağlara malikdir. Hindistan mədəniyyətinin ölkəmizdə tarixi izləri var. Qlobal Cənubu isə bizi birləşdirən dəyər kimi xarakterizə edib, ortaq nöqtə tapmaqda maraqlı olmalıyıq. Hindistan Azərbaycanın neft qaz layihələrinin iştirakçısıdır. Hindistanın ONGC Videsh şirkətinin Azərbaycanın Azəri-Çıraq-Günəşli yataqlar blokunda və Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərində iştirak payı mövcuddur. Axırıncı investisiya forumunda Azərbaycana 125 milyon dollar həcmində sərmayə yatıran şirkətlərdən biri də Hindistana məxsusdur. İran müharibəsi zamanında Azərbaycan Hindistan vətəndaşlarının təxliyəsi baxımından etimad göstəricisi olan addımlar atdı. Şübhəsiz ki, bu məsələnin özü də ikitərəfli münasibətlərin bərpası baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi.

Azərbaycan hər bir aktorla qurulacaq münasibətlərin müsbət tərəfində maraqlıdır. Hindistan texnologiyalar, iqtisadi infrastruktur sahəsində ciddi inkişaf mərhələsi keçir. Həmçinin turizm sektorunu da Hindistan və Azərbaycan arasında əməkdaşlığın perspektivli sahəsi saymaq olar ki, növbəti illərdə bu sektorun daha da inkişaf etməsi gözlənilir. İnkarolunmaz reallıqdır ki, Hindistan yeni dünya nizamında Asiyada böyük iqtisadiyyata və geniş beynəlxalq əlaqələrə malik dövlətdir. Bu baxımdan da münasibətlərin inkişafı hər iki tərəfə lazımdır. Azərbaycanla dialoq Cənubi Qafqazda diplomatik əlaqələrin qorunması və iqtisadi imkanların genişləndirilməsi baxımdan vacibdir. Hindistanla münasibətlərin qurulması həmçinin böyük iqtisadiyyata və geniş beynəlxalq əlaqələrə malik dövlətlərlə əməkdaşlığın şaxələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Şəbnəm Həsənova - Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, politoloq

Telegramda izləyin