Azərbaycanda avtomobil idxalı kəskin azaldı: Bahalaşma nə vaxta qədər davam edəcək?

Bu ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycana xaricdən 1 milyard 132,2 milyon dollarlıq 57 min 275 avtomobil idxal olunub.
Avtomobil idxalı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə məbləğ ifadəsində 472,8 milyon dollar (29,5%), miqdar ifadəsində 27 min 982 ədəd (32,8%) azalıb. 

Hesabat dövründə idxal olunan avtomobillərin orta qiyməti 19 min 768 dollar (33 min 606 manat) olub ki, bu da, illik müqayisədə 942 dollar (1 601 manat) (5%) daha bahadır.
Xatırladaq ki, 2025-cii lin ilk 9 ayında ölkəyə 1 milyard 605 milyon dollar dəyərində 85 min 257 ədəd avtomobil gətirilib. Bu avtomobillərin birinin orta qiyməti 18 min 826 dollar (32 min 4 manat) olmuşdu.
Qeyd edək ki, hesabat dövründə Azərbaycan xarici ölkələrlə 37 milyard 211 milyon ABŞ dolları dəyərində ticarət əməliyyatı aparıb. Bu, ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 5,2 % çoxdur. 
Xarici ticarət dövriyyəsinin 23 milyard 865 milyon ABŞ dolları ixracın, 13 milyard 346 milyon ABŞ dolları isə idxalın payına düşüb. Son 1 ildə ixrac 28,3 % artıb, idxal isə 20,4 % azalıb.
Son nəticədə xarici ticarətdə 10 milyard 519 milyon dollarlıq müsbət saldo yaranıb. Bu da illik müqayisədə 5,7 dəfə çoxdur.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlamasında iqtisadi ekspert Akif Nəsirli bildirib ki, Azərbaycanda avtomobil istehsalının azalmasını və idxalın həm say, həm də dəyər baxımından aşağı düşməsini bir neçə amillə izah etmək olar:

"Əvvəlcə qeyd etmək lazımdır ki, yerli istehsalın 500 ədəd azalması ilə idxalın 27 982 ədəd azalması eyni miqyaslı hadisələr deyil. Bu rəqəmlər göstərir ki, avtomobil bazarındakı əsas dəyişiklik yerli istehsaldan daha çox idxal istiqamətində baş verib.
Avtomobil istehsalının azalmasının əsas səbəblərindən biri ölkədə avtomobil sənayesinin hələ geniş istehsal imkanlarına malik olmamasıdır. Azərbaycanda avtomobil yığımı əsasən məhdud həcmdə həyata keçirilir və istehsalın bir hissəsi xaricdən gətirilən komplektləşdirici hissələrdən asılıdır. İstehsal həcmi az olduqda, hər avtomobilə düşən xərc yüksəlir və müəssisələrin bazar tələbinə uyğun istehsalı genişləndirməsi çətinləşir. Bununla yanaşı, daxili bazarın həcmi, alıcılıq qabiliyyəti, texnologiya və komponentlərin idxalı ilə bağlı xərclər də yerli istehsala təsir göstərir.
Qiymət məsələsində isə mühüm məqam ondan ibarətdir ki, idxal olunan avtomobillərin sayı 32,8 faiz azaldığı halda, orta statistik idxal qiyməti 5 faiz artaraq 19 768 dollara çatıb. Bu, bazarda daha bahalı avtomobillərin payının artması, idxal olunan modellərin strukturunun dəyişməsi və vergi-gömrük xərclərinin təsiri ilə bağlı ola bilər. Xüsusilə hibrid avtomobillərin idxalına tətbiq edilən vergi güzəştlərinin 2026-cı ildən başa çatması bu seqmentdə qiymət və tələb dinamikasına təsir göstərən amillərdən biridir".

Bahalaşmanın nə vaxta qədər davam edəcəyinə gəlincə, müsahibimiz qeyd edib ki, bunu indidən dəqiq proqnozlaşdırmaq mümkün deyil:

"Avtomobil bazarında qiymətlər idxalın həcmi ilə yanaşı, valyuta məzənnəsindən, gömrük rüsumlarından, vergi siyasətindən, istehsalçı ölkələrdəki qiymətlərdən və istehlakçı tələbindən asılıdır. İdxalın azalması avtomatik olaraq bütün avtomobillərin bahalaşması demək deyil, eyni zamanda qiymətlərin mütləq ucuzlaşacağına da zəmanət vermir. Əgər idxal məhdud qalarsa və xərclər yüksək səviyyədə davam edərsə, bəzi modellərdə qiymət artımı mümkündür. Lakin tələbin zəifləməsi və satıcıların satışları artırmaq üçün endirimlərə getməsi qiymət artımını məhdudlaşdıra bilər. Uzunmüddətli həll yolu yerli avtomobil istehsalını sadəcə say baxımından artırmaq deyil, onun iqtisadi səmərəliliyini yüksəltməkdir. Bunun üçün istehsal həcmi genişləndirilməli, yerli komponentlərin istehsalı inkişaf etdirilməli və rəqabət qabiliyyəti artırılmalıdır. Əks halda, kiçik həcmli yığım müəssisələri ölkənin avtomobil bazarında qiymətləri əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salmaq imkanına malik olmayacaq".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin