Şəhidin anasını yox vicdanımızı mühakimə edək - KÖŞƏ YAZISI

Şəhid anasını "cana yığdı" deməkdən əvvəl bir anlıq dayanmaq, nəfəs dərmək və özümüzə çox ağır bir sual vermək lazımdır: biz nə vaxt bu qədər amansız olduq?

Son günlər şəhid Xudayar Yusifzadənin anası Radə Qurbanova haqqında sosial şəbəkələrdə və bəzi media resurslarında müxtəlif ittihamlar səslənir. Onun Bərdə sakinlərini narazı saldığı, şəhid anası statusundan sui-istifadə etdiyi barədə iddialar yayılıb. Şəhid anası isə bu ittihamları rədd edib və hüquqi müstəvidə mübarizə aparacağını açıqlayıb.

İttihamların həqiqət olub-olmadığını hüquq və faktlar müəyyənləşdirə bilər. Kiminsə davranışında problem varsa, bunun da qanuni və sivil yolları var. Amma bir məsələdə tərəddüdə belə yer yoxdur: şəhid anasını sosial şəbəkə linçinə çıxarmaq nə hüquqdur, nə ədalət, nə də vicdan.

Xudayar Yusifzadə sıradan bir ad deyil. O ad Azərbaycanın ən ağır günlərində "Vətən yaxşıdır" deyərək yaddaşımıza yazılmış bir səsdir. O səs Qarabağın dağlarında qalmadı. Azərbaycan xalqının yaddaşına keçdi.

İndi isə həmin şəhidin anasını bir neçə statusun, bir neçə emosional paylaşımın, bir neçə təsdiqlənməmiş ittihamın içində müzakirə obyektinə çevirmək istəyirik.

Nə qədər qəribədir...

Oğlunu Vətənə verəndə şəhid anası "cəmiyyətin rahatlığı" haqqında düşünmədi. O, oğlunun tabutunu qarşıladı. Biz isə illər sonra onun davranışını müzakirə etməyə özümüzdə haqq görürük.

Əlbəttə, şəhid ailəsi olmaq heç kimə qanundan üstün olmaq hüququ vermir. Şəhid adı da heç kəsə başqasını incitmək, təhqir etmək və ya cəmiyyətin qaydalarını pozmaq imtiyazı yaratmır. Amma eyni dərəcədə doğrudur ki, şəhid ailəsinə münasibət də adi sosial münasibət səviyyəsində ola bilməz.

Çünki burada söhbət sadəcə bir ailədən getmir.

Bu ailələrin evində bizim rahatlığımızın qiyməti var.

Biz Şuşaya gedəndə yolumuz rahatdırsa, Xudayarların hesabına rahatdır. Qarabağda bayraq dalğalanırsa, Xudayarların hesabına dalğalanır. Bu gün övladlarımız azad torpaqlarda məktəbə gedirsə, biz şəhərlərdə sakit yaşayırıqsa, bunun arxasında şəhid analarının qapısında heç vaxt sağalmayan bir yara var.

Bunu xatırlamaq üçün hər dəfə şəhid ailəsinə güzəşt etmək lazım deyil. Sadəcə, insan olmaq kifayətdir.

Ən ağrılı məqam isə budur ki, sosial şəbəkələr bizə insan haqqında bir neçə dəqiqə ərzində hökm çıxarmaq vərdişi qazandırıb. Kimsə bir cümlə yazır, digəri paylaşır, üçüncüsü üstünə bir ittiham əlavə edir, dördüncüsü söyür. Axırda ortada fakt yox, kütləvi qəzəb qalır.

Bu, informasiya deyil.

Bu, ədalət deyil.

Bu, cəmiyyət deyil.

Bu, linç mədəniyyətidir.

Jurnalistika da bu yerdə öz məsuliyyətini unutmamalıdır. Xəbər adı altında insanın ləyaqətinə toxunmaq, xüsusən də şəhid ailəsi ilə bağlı təsdiqlənməmiş iddiaları tirajlamaq peşəkarlıq sayıla bilməz. Media cəmiyyəti qızışdırmaq üçün deyil, cəmiyyətə həqiqəti göstərmək üçün var.

Bir şəhid anasının səhvi varsa, onu da faktla göstərmək olar. Narazılıq varsa, araşdırmaq olar. Hüquq pozuntusu varsa, hüquqi müstəviyə çıxarmaq olar. Amma "cana yığıb", "statusundan istifadə edib" kimi ağır ifadələri faktın yerinə qoymaqla heç bir problemi həll etmək mümkün deyil.

Əksinə, biz daha böyük bir mənəvi problem yaradırıq.

Şəhid ailələrinə "sizə verilən statusdan istifadə etməyin" deyən cəmiyyət əvvəlcə özündən soruşmalıdır:biz onların verdiyi fədakarlığın hansı haqqını ödəyə bilmişik?

Onlar övlad verdilər.

Biz isə bəzən bir paylaşımı belə çox görürük.

Onlar övladlarının səsini son dəfə eşitdilər.

Biz isə şəhid adını statusa yazıb bir neçə dəqiqə sonra gündəlik həyatımıza qayıtdıq.

Onlar oğullarının məzarına getdilər.

Biz isə onların ailələrini sosial şəbəkədə mühakimə etdik.

Bu müqayisənin özü belə adamı utandırmalıdır.

Bu gün məsələ Radə Qurbanovanın kimisə narazı salıb-salmamasından daha böyükdür. Məsələ bizim şəhid ailəsinə münasibətimizin hansı mənəvi səviyyəyə gəlib çatmasıdır.

Şəhid anası da insandır. Onun da əsəbi ola bilər, qəzəbi ola bilər, yorğunluğu ola bilər, yanlış danışdığı an ola bilər. O da səhv edə bilər. Amma biz onun həyatının ən böyük ağrısını - övlad itkisini - görməzdən gəlib yalnız davranışının bir hissəsini böyüdürüksə, onda özümüzün insanlığını sorğuya çəkməliyik.

Bu gün Xudayarın anasını hədəfə gətirənlərə bir sualım var:

Xudayarın yerində sizin oğlunuz olsaydı, anasının haqqında belə danışılmasını qəbul edərdinizmi?

Cavab verməzdən əvvəl bir dəfə də Xudayarın "Vətən yaxşıdır" deyən səsini xatırlayın.

O səs bu torpağın səsidir.

O səs bir ananın bətnindən çıxıb Vətənə çevrildi.

İndi həmin anaya qarşı bir az daha mərhəmətli olmaq çoxmu çətindir?

Şəhid ailələri toxunulmaz deyil - amma onların ləyaqəti bizim hər birimizin toxunmağa ehtiyat etməli olduğu mənəvi sərhəddir. Hüquq hər kəs üçün eynidir. Lakin vicdanın da öz ədaləti var.

Və məncə, bu gün ən çox ehtiyacımız olan məhz həmin vicdan ədalətidir.

Çünki şəhidin anasını incitmək heç vaxt cəmiyyətin qələbəsi ola bilməz.

Əksinə, şəhidin anasını qorumaq - onun oğlunun xatirəsinə, onun verdiyi qurbana və bu torpağın müqəddəsliyinə hörmətin ən sadə ifadəsidir.

Xudayarlar bu xalqın başını ucaltdılar. Heç olmasa, onların analarının başını aşağı salmayaq.

Lalə Məmmədova

Telegramda izləyin