Antarktida illərlə buz itirdi, sonra qəfil yüz milyardlarla ton topladı

Antarktida müvəqqəti olaraq ümumi ərimə tendensiyasına zidd proses nümayiş etdirərək buz kütləsini artırıb. Alimlər bunun səbəbini buzlu qitədən minlərlə kilometr uzaqda, tropiklərdə aşkar ediblər.

Qaynarinfo "Spiders Web"ə istinadən xəbər verir ki, təxminən iki il ərzində Antarktidada ilk baxışdan buzlaqların əriməsi ilə bağlı ümumi mənzərəyə zidd tendensiya müşahidə olunub: buz örtüyünün kütləsi sürətlə artıb. 2021-ci ilin iyulundan 2023-cü ilin aprelinədək artım təxminən 695 milyard ton təşkil edib. Artımın əsas hissəsi Şərqi Antarktidanın payına düşüb.

Söhbət mövsümi dəniz buzundan deyil, materik buzundan gedir. Peyk məlumatlarına görə, 2003-2024-cü illər arasında Antarktida orta hesabla ildə təxminən 140,5 milyard ton buz itirib. Buna görə də qısa müddətdə baş verən belə kəskin artım xüsusilə diqqət çəkib.

Məlumata görə, əsas səbəb anomal dərəcədə güclü qar yağması olub. Qitənin şərq hissəsində yağıntıların həcmi o qədər böyük olub ki, bu, qərbdəki buz itkilərini müvəqqəti olaraq kompensasiya edib.

Rütubət tropiklərdən gəlməyib

Bəs bu qədər rütubət haradan yaranıb? Alimlər cavabı Antarktidadan minlərlə kilometr uzaqda - tropiklərdə tapıblar.

2021-2023-cü illərdə "tropik isti hövzə" adlanan, Sakit okeanın qərb və Hind okeanının şərq hissələrində yerləşən nəhəng isti su sahəsi normadan təxminən 0,5 dərəcə daha isti olub. Bu dəyişiklik atmosfer sirkulyasiyasına təsir göstərərək Antarktidaya qədər uzanan proseslər zəncirini işə salıb.

Nəticədə yüksək və aşağı təzyiq sahələrinin yerləşməsini dəyişdirən böyük Rossbi dalğaları yaranıb. Hava axınları isə rütubəti cənuba daha effektiv şəkildə daşımağa başlayıb.

Lakin əlavə su birbaşa tropiklərdəki isti okeandan gəlməyib. Rütubətin əsas hissəsi Antarktidaya daha yaxın yerləşən Hind okeanı ərazilərindən daxil olub. Tropiklərdəki istiləşmə daha çox hava kütlələrinin hərəkət istiqamətini dəyişdirən bir növ "keçid" rolunu oynayıb.

Bu prosesdə atmosfer çayları da mühüm rol oynayıb. Bunlar böyük miqdarda su buxarı daşıyan uzun və dar hava axınlarıdır. Antarktidaya çatan rütubətli hava yüksəlib və soyuyub, nəticədə güclü qar yağıntıları baş verib.

Buz artımı qısamüddətli olub

Bununla belə, Antarktidanın bərpa olunmağa başladığı qənaətinə gəlmək düzgün olmazdı. Qərbi Antarktida, o cümlədən sürətlə geri çəkilən Tueyts buzlağının yerləşdiyi ərazi kütlə itirməkdə davam edib.

Son dərəcə güclü qar yağıntıları yalnız qitənin ümumi buz balansında bu itkiləri müvəqqəti olaraq kompensasiya edib.

Beləliklə, araşdırma qlobal istiləşmənin dayandığını deyil, iqlim sisteminin nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Tropik okeanlardakı dəyişikliklər minlərlə kilometr uzaqda yerləşən Antarktidada yağıntıların miqdarına təsir göstərə bilər.

Telegramda izləyin