İsrail Türkiyəyə meydan oxuyur? - Regionda yeni müharibə riski

İsrail ilə Türkiyə arasında davam edən və əsasən siyasi-diplomatik müstəvidə özünü göstərən gərginlik son zamanlar daha ciddi xarakter alıb. İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin Suriyanın İdlib əyalətinin şərq hissəsində yerləşən "Əbu-əl-Duhur" hərbi aviabazasına zərbə endirməsindən sonra Ankara ilə Təl-Əviv arasında hərbi eskalasiya riski də artıb.

İsrail-Türkiyə gərginliyinin əsası 2010-cu ildə baş verən "Mavi Mərmərə" hadisəsindən sonra qoyulsa da, ötən 16 il ərzində nadir yumşalma cəhdləri istisna olmaqla, münasibətlərdəki ziddiyyətlər artan templə davam edib.

Hazırda hər iki ölkə Suriyada öz təhlükəsizlik maraqlarını qorumağa çalışır. Türkiyə Suriya hökuməti ilə hərbi əməkdaşlığını və bu ölkədəki təsir imkanlarını artırmaq niyyətindədir. İsrail isə Türkiyənin Suriyadakı hərbi mövcudluğunu genişləndirməsindən və bunu daimi xarakterə çevirməsindən narahatdır. Təl-Əviv hesab edir ki, Ankaranın Suriyada güclənən hərbi mövcudluğu gələcəkdə İsrail üçün təhlükə yarada bilər.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, təsadüfi deyil ki, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu Türkiyənin Suriyadakı hərbi mövcudluğuna qarşı olduqlarını açıq şəkildə bəyan edib. O bildirib ki, Suriyada İsrail üçün təhlükə yarada biləcək Türkiyə hərbi mövcudluğuna dözməyəcəklər:

"Türkiyə, əslində, İsrail üçün birbaşa hərbi təhdid deyil. Ankaranın əsas narazılığı Təl-Əvivin işğalçı və aqressiv genişlənmə siyasəti ilə bağlıdır. Bununla yanaşı, mülki şəxslərin öldürülməsi və müharibə cinayətləri ilə bağlı ittihamlar da Türkiyənin İsrailə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirməsinin əsas səbəblərindəndir.

İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin Suriyanın İdlib əyalətinin şərq hissəsində yerləşən "Əbu-əl-Duhur" hərbi aviabazasına zərbə endirməsi isə Ankara tərəfindən İsrailin Türkiyəyə mesajı kimi qiymətləndirilə bilər. Bu addım tərəflər arasında onsuz da gərgin olan münasibətlər fonunda hərbi eskalasiya riskini daha da artırır.

Məncə, nə Türkiyə, nə də İsrail birbaşa müharibə istəyir. Çünki belə bir qarşıdurmanın həm hər iki ölkə, həm də bütövlükdə region üçün son dərəcə ağır nəticələri ola bilər. Bu baxımdan hazırkı mərhələdə ən məntiqli yol tərəflər arasında danışıqların aparılması və hərbi toqquşmanın qarşısını almağa imkan verən əlaqə kanallarının qorunub saxlanılmasıdır.

Türkiyə-İsrail gərginliyinin böyüməsini və açıq müharibəyə çevrilməsini bəlkə də ən çox Azərbaycan istəmir. Təl-Əviv Bakının strateji tərəfdaşı, Ankara isə müttəfiqidir. Azərbaycan illərdir belə bir seçim qarşısında qalmamaq üçün diplomatik kanallardan istifadə edir və tərəflər arasında mümkün gərginliyin azaldılmasında maraqlıdır.

İstisna deyil ki, Azərbaycan əvvəlki dövrlərdə olduğu kimi, İsrail və Türkiyə arasında pərdəarxası diplomatik təmasların qurulmasına müəyyən töhfə verib. Həmçinin Suriya-İsrail danışıqlarının Bakının vasitəçiliyi ilə keçirilməsi Azərbaycanın regional diplomatiyada oynaya biləcəyi rolu göstərir. Bu baxımdan, vəziyyətin daha da pisləşməsi ehtimalı yaranarsa, Bakı yenidən tərəfləri bir araya gətirərək onların mövqelərini yaxınlaşdırmağa cəhd göstərə bilər.

Qeyd edim ki, bu məsələ Azərbaycan qədər ABŞ-ı da narahat edir. Həm Türkiyə, həm də İsrail Vaşinqtonun Yaxın Şərqdəki mühüm tərəfdaşlarıdır. Bu səbəbdən ABŞ üçün də Ankara ilə Təl-Əviv arasında mümkün hərbi qarşıdurmanın qarşısının alınması strateji əhəmiyyət daşıyır.

ABŞ-ın siyasi iradəsi və Azərbaycanın diplomatik vasitəçiliyi əsasında Türkiyə ilə İsrail arasında rəsmi və ya pərdəarxası danışıqların keçirilməsi mümkündür. Bu, mövcud gərginliyi tamamilə aradan qaldırmasa belə, ən azı həlli mümkün olan bir sıra məsələlər üzrə tərəflərin mövqelərinin yaxınlaşmasına və hərbi eskalasiya riskinin azaldılmasına şərait yarada bilər".

Telegramda izləyin