Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni tarixi mərhələ: qardaşlıqdan strateji tərəfdaşlığa

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında siyasi etimadın, iqtisadi əməkdaşlığın və humanitar əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm hadisə oldu.

23 avqust 2026-cı il Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında mühüm səhifələrdən biri kimi tarixə düşdü. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistan Respublikasına dövlət səfəri çərçivəsində keçirilən görüşlər, imzalanan sənədlər, qarşılıqlı dövlət təltifləri, yeni investisiya layihələri, təhsil və mədəniyyət təşəbbüsləri iki ölkə arasında münasibətlərin strateji xarakterini bir daha nümayiş etdirdi.

Daşkənddə Prezident İlham Əliyev ilə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında keçirilən görüşlər bir daha göstərdi ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlər yalnız dövlətlərarası diplomatik əlaqələr səviyyəsində deyil, həm də xalqların tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlığı üzərində qurulan hərtərəfli tərəfdaşlıq modelinə çevrilib.
Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclasının keçirilməsi, iki ölkə prezidentlərinin qarşılıqlı dövlət təltifləri, sənədlərin imzalanması, Azərbaycanın Özbəkistanda həyata keçirdiyi layihələrin açılışı və təməlqoyma mərasimləri, Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı və Yeni Daşkənddə "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması səfərin geniş və çoxşaxəli gündəliyini ortaya qoydu.

Yüksək səviyyəli siyasi dialoq münasibətlərin əsas dayağıdır

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin sürətli inkişafında dövlət başçıları arasında formalaşmış qarşılıqlı etimad və siyasi dialoq xüsusi rol oynayır.23 avqustda Prezident İlham Əliyevin Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevlə təkbətək görüşü keçirildi. Ardınca Azərbaycan-Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası təşkil olundu. Bu format iki ölkə arasında mövcud əməkdaşlığın sistemli şəkildə əlaqələndirilməsi və yeni istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ali Dövlətlərarası Şuranın fəaliyyətinin özü də münasibətlərin institusional əsaslarının möhkəmləndiyini göstərir. Çünki dövlətlərarası münasibətlərdə əldə olunan razılaşmaların davamlı nəticələrə çevrilməsi üçün siyasi iradə ilə yanaşı, daimi və səmərəli koordinasiya mexanizmlərinin mövcudluğu da vacibdir.Azərbaycan və Özbəkistan nümunəsində bu siyasi iradə artıq konkret layihələr və qərarlarla müşayiət olunur.

Şavkat Mirziyoyevə "Heydər Əliyev" ordeninin təqdim edilməsi

23 avqust səfərinin ən mühüm siyasi hadisələrindən biri Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycanın ali dövlət təltiflərindən olan "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilməsidir. Azərbaycan Prezidentinin sərəncamında Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında dostluq, qardaşlıq və müttəfiqlik əlaqələrinin inkişafında xüsusi xidmətləri qeyd olunur.

Bu təltifin mühüm siyasi və mənəvi məzmunu var. "Heydər Əliyev" ordeninin məhz Özbəkistan Prezidentinə təqdim edilməsi Azərbaycan tərəfinin Şavkat Mirziyoyevin iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafındakı roluna verdiyi yüksək qiymətin göstəricisidir.

Burada Ümummilli Lider Heydər Əliyevin türk dünyası ilə münasibətlərə verdiyi xüsusi əhəmiyyəti də xatırlamaq yerinə düşər. Bu gün həmin siyasətin yeni mərhələdə davam etdirilməsi Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin inkişafında özünü aydın göstərir.

Prezident İlham Əliyevə "Dostluq" ordeninin təqdim edilməsi

Təltif mərasimi qarşılıqlı xarakter daşıması ilə də diqqət çəkdi. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə Özbəkistanın ali dərəcəli dövlət təltiflərindən biri olan "Dostluq" ordenini təqdim etdi.
Beləliklə, iki dövlət başçısının qarşılıqlı dövlət təltiflərinə layiq görülməsi Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin qarşılıqlı hörmət və etimad üzərində qurulduğunun simvolik ifadəsinə çevrildi.
Bu hadisənin siyasi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, iki ölkənin dövlət başçıları arasında formalaşmış münasibətlər artıq Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının ümumi maraqlarına xidmət edən geniş dövlət siyasətinin mühüm elementinə çevrilib.

"Əbədi dostluq" münasibətlərin gələcəyə hesablandığını göstərir

Səfər çərçivəsində iki ölkə arasında sənədlərin imzalanması və mübadiləsi də mühüm hadisələrdən biri oldu.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin hüquqi bazasının daha da gücləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar əməkdaşlığın uzunmüddətli xarakterini göstərir. Xüsusilə "Əbədi dostluq haqqında Müqavilə" iki ölkə arasında mövcud münasibətlərin strateji və davamlı xarakterini ifadə edən mühüm siyasi sənəd kimi qiymətləndirilə bilər.

Dövlətlərarası münasibətlərdə belə sənədlərin əhəmiyyəti böyükdür. Çünki onlar mövcud siyasi iradəni hüquqi müstəvidə möhkəmləndirməklə yanaşı, gələcək nəsillər üçün də dostluq və əməkdaşlıq xəttinin davamlılığını təmin edən əsas yaradır.

İqtisadi əməkdaşlıq: siyasi dostluğun real nəticələri

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri siyasi yaxınlaşmanın iqtisadi əməkdaşlıqla paralel inkişaf etməsidir.

Bu gün iki ölkənin biznes dairələri arasında əlaqələr genişlənir, qarşılıqlı investisiyalar artır, birgə layihələrin sayı çoxalır.
23 avqustda Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev Azərbaycanın Özbəkistanda həyata keçirdiyi layihələrin açılış və təməlqoyma mərasimlərində iştirak etdilər.

Bu layihələr arasında Azərbaycan Beynəlxalq Bankının "Davr Bank"dakı iştirakı, "Matanat-A" şirkətinin gips zavodu və "Landau" STEAM məktəbləri kimi layihələr yer alır. Eyni zamanda SOCAR-ın yeni yanacaqdoldurma məntəqələri, "Sea Breeze Uzbekistan", "Baku City", gümüş tərkibli filizin emalı fabrikinin və meyvə bağlarının təməli qoyuldu.
Bu layihələrin müxtəlif sahələri əhatə etməsi iqtisadi münasibətlərin çoxşaxəli xarakter aldığını göstərir.
Artıq söhbət yalnız iki ölkə arasında məhsul mübadiləsindən getmir. Azərbaycan şirkətləri Özbəkistanda istehsal, maliyyə, enerji, tikinti, təhsil, kənd təsərrüfatı və digər sahələrdə layihələr həyata keçirirlər. Bu isə öz növbəsində iki ölkənin iqtisadiyyatlarının bir-birini tamamlayan imkanlarından daha səmərəli istifadə üçün yeni perspektivlər yaradır.

Bakıda Özbəkistan Ticarət Evi iqtisadi əlaqələrin mühüm platformasıdır

Azərbaycan-Özbəkistan iqtisadi münasibətlərinin inkişafında Bakıda Özbəkistan Ticarət Evinin fəaliyyəti xüsusi qeyd olunmalıdır.Ticarət Evi iki ölkənin sahibkarları arasında birbaşa əlaqələrin qurulması, Özbəkistanda istehsal olunan məhsulların Azərbaycan bazarında tanıdılması və biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından mühüm platformadır.

Bu cür ticarət məkanlarının fəaliyyəti dövlətlərarası münasibətlərin gündəlik iqtisadi həyata keçməsinə imkan yaradır. Sahibkarlar bir-birinin bazarını daha yaxından tanıyır, yeni tərəfdaşlıq imkanları yaranır və məhsulların qarşılıqlı bazarlara çıxarılması asanlaşır.

Bakıda Özbəkistan Ticarət Evinin mövcudluğu Azərbaycan paytaxtının Mərkəzi Asiya ilə iqtisadi əlaqələrdə artan rolunun göstəricilərindən biri kimi də qiymətləndirilə bilər.Burada mühüm bir məqamı da dəqiqləşdirmək lazımdır: Ticarət Evinin açılışı 23 avqust 2026-cı il səfəri çərçivəsində deyil, daha əvvəl baş tutub. Lakin onun fəaliyyəti Azərbaycan-Özbəkistan iqtisadi əlaqələrinin inkişafında səfərin gündəliyinə uyğun gələn mühüm mexanizmlərdən biridir.

Nəqliyyat və Orta Dəhliz: yeni iqtisadi imkanlar

Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika sahəsidir.
Azərbaycanın Xəzər dənizinə çıxışı, müasir liman infrastrukturu və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində yerləşməsi, Özbəkistanın isə Mərkəzi Asiyanın mühüm iqtisadi mərkəzlərindən biri olması iki ölkə arasında tranzit əməkdaşlığının genişləndirilməsi üçün əlverişli imkan yaradır.

Orta Dəhlizin inkişafı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi Asiya ölkələrindən yüklərin Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, daha sonra Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırılması yeni iqtisadi əlaqələrin formalaşmasına xidmət edir.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında nəqliyyat əməkdaşlığının genişlənməsi təkcə ikitərəfli ticarətin artmasına deyil, həm də Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə imkan verə bilər.

Enerji əməkdaşlığı yeni məzmun qazanır
Azərbaycanın enerji sektorunda əldə etdiyi təcrübə və Özbəkistanın enerji potensialı iki ölkə arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır.

SOCAR-ın Özbəkistanda fəaliyyətinin genişlənməsi bunun göstəricilərindəndir. Səfər zamanı yeni yanacaqdoldurma məntəqələrinin layihələrinin təqdim olunması Azərbaycan şirkətlərinin Özbəkistan bazarına artan marağını göstərir.
Bununla yanaşı, müasir enerji gündəliyi artıq yalnız neft və qazla məhdudlaşmır. Bərpaolunan enerji, enerji səmərəliliyi, yaşıl texnologiyalar və elektrik enerjisinin istehsalı sahələrində də əməkdaşlıq üçün böyük perspektivlər mövcuddur.
Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaşıl enerji layihələri üzrə təcrübəsi, Özbəkistanın isə günəş və digər bərpaolunan enerji potensialı bu istiqamətdə gələcək əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır.

Təhsil - gələcəyə qoyulan sərmayə
23 avqust səfərinin ən mühüm humanitar hadisələrindən biri Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı oldu. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyevin universitetin açılış mərasimində iştirakı təhsil və humanitar əlaqələrə verilən əhəmiyyətin göstəricisidir.
Nizami Gəncəvi kimi dünya ədəbiyyatının böyük nümayəndəsinin adını daşıyan təhsil müəssisəsinin Özbəkistanda fəaliyyət göstərməsi Azərbaycan mədəniyyətinin və ədəbi irsinin qardaş ölkədə təbliği baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Təhsil sahəsində əməkdaşlığın strateji üstünlüyü ondadır ki, bu istiqamətdə yaradılan əlaqələr uzunmüddətli xarakter daşıyır. Bu gün universitetlər arasında qurulan münasibətlər gələcəkdə elm, texnologiya, innovasiya və digər sahələrdə yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına səbəb ola bilər.

"Azərbaycan" parkı - qardaşlığın simvolu
Yeni Daşkənd şəhərində "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması səfərin ən yaddaqalan hadisələrindən biri oldu. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev bu mərasimdə iştirak etdilər.
Parkın yaradılması sadəcə şəhərsalma layihəsi deyil. Bu təşəbbüs iki xalq arasındakı dostluğun və qarşılıqlı hörmətin simvolik ifadəsidir.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında belə mədəni məkanların yaradılması xalqların bir-birinin tarixini və mədəniyyətini daha yaxından tanımasına imkan verir.Bu baxımdan Bakıda Özbəkistanın, Daşkənddə isə Azərbaycanın adını daşıyan mədəni məkanların yaradılması qarşılıqlı dostluğun şəhər məkanında təcəssüm edən nümunəsidir.

Nizami Gəncəvidən müasir tərəfdaşlığa

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində mədəniyyətin xüsusi rolu var.Nizami Gəncəvi, Əlişir Nəvai və digər böyük mütəfəkkirlərin yaradıcılığı iki xalqın mədəni yaxınlığının mühüm nümunələrindəndir. Bu ortaq mədəni irs xalqlar arasında mənəvi körpü yaradıb.

Müasir dövrdə isə həmin mənəvi körpü dövlətlərarası layihələrlə daha da möhkəmləndirilir.
Bu mənada Nizami Gəncəvi adına universitetin açılması və "Azərbaycan" parkının yaradılması Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də mədəni gələcəyə hesablandığını göstərir.

"Yeni Daşkənd" - müasir şəhərsalma və inkişaf modeli
Prezident İlham Əliyevin səfər çərçivəsində "Yeni Daşkənd" şəhərsalma layihəsi ilə tanış olması da xüsusi əhəmiyyət daşıdı.Yeni Daşkənd Özbəkistanın genişmiqyaslı şəhərsalma və inkişaf layihələrindən biridir. Layihə müasir infrastruktur, yaşayış məkanları, biznes, təhsil, nəqliyyat və sosial obyektlərin kompleks şəkildə inkişafını nəzərdə tutur.
Azərbaycan Prezidentinin bu layihə ilə tanışlığı iki ölkənin şəhərsalma, infrastruktur və investisiya sahələrində təcrübə mübadiləsi üçün də əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanın Bakı, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirdiyi genişmiqyaslı yenidənqurma və şəhərsalma layihələri də ölkənin bu sahədə böyük təcrübə topladığını göstərir.

Xalqlar arasında dostluq dövlət siyasətinin əsas dayağıdır

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gücü yalnız siyasi sənədlər və iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür.
Bu münasibətlərin əsas dayaqlarından biri Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında mövcud olan səmimi münasibətlərdir.

Ortaq türk kökləri, tarixi və mədəni yaxınlıq, dil və adət-ənənələrdəki oxşarlıqlar iki xalqı bir-birinə daha da yaxınlaşdırır.
Dövlət başçıları səviyyəsində formalaşan siyasi münasibətlər isə bu xalq diplomatiyasını daha geniş imkanlarla tamamlayır.

Azərbaycan-Özbəkistan əməkdaşlığı Türk dünyasının birliyinə töhfə verir
İki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişafı Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan və Özbəkistan türk dünyasının aparıcı dövlətləri sırasında yer alır. Bu ölkələr arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsi Türk dünyasında inteqrasiya proseslərinə əlavə stimul verir.
Nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, ticarətin artırılması, investisiya əməkdaşlığı, rəqəmsal iqtisadiyyat, təhsil və mədəniyyət layihələri türk dövlətləri arasında praktiki əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə xidmət edir.
Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafı ikitərəfli çərçivədən daha geniş regional əhəmiyyət daşıyır.

Siyasi etimad iqtisadi nəticələrə çevrilir

Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri siyasi etimadın konkret iqtisadi layihələrə çevrilməsidir.Dövlət başçılarının siyasi dialoqu nəticəsində yaradılan imkanlar sahibkarlar üçün yeni bazarlar açır, qarşılıqlı investisiyaları artırır və biznes dairələri arasında əlaqələri gücləndirir.
23 avqustda təqdim olunan layihələrin müxtəlifliyi də bunu göstərir. Bank sektoru, sənaye, enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil, tikinti və xidmət sahələrini əhatə edən layihələr əməkdaşlığın iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətlərinə yayıldığını nümayiş etdirir.

Bu proses gələcəkdə Azərbaycan və Özbəkistan arasında birgə müəssisələrin, yeni istehsal sahələrinin və investisiya layihələrinin sayının artmasına zəmin yarada bilər.

Humanitar əməkdaşlıq münasibətlərin mənəvi sütunudur

İqtisadi layihələr və siyasi sənədlərlə yanaşı, humanitar əlaqələrin inkişafı da Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığının davamlılığı baxımından mühümdür.Təhsil, elm, mədəniyyət, incəsənət, ədəbiyyat və gənclər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi iki xalqın bir-birini daha yaxından tanımasına xidmət edir.
Bu sahədə atılan addımların mühüm xüsusiyyəti onların uzunmüddətli nəticələr yaratmasıdır. Çünki dövlətlərarası münasibətlərin gələcəyini yalnız siyasi qərarlar deyil, xalqların bir-birinə münasibəti də müəyyən edir.

23 avqust səfərinin əsas mesajı

Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfərinin əsas mesajını bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür: Azərbaycan və Özbəkistan arasında dostluq və qardaşlıq münasibətləri artıq konkret siyasi, iqtisadi və humanitar layihələrlə möhkəmlənən strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib.

Səfər zamanı keçirilən görüşlər və tədbirlər bu yanaşmanı təsdiqlədi.
Bir tərəfdən iki ölkə prezidentləri arasında siyasi dialoq daha da gücləndirildi, digər tərəfdən qarşılıqlı dövlət təltifləri ilə münasibətlərə verilən yüksək qiymət nümayiş etdirildi. Sənədlərin imzalanması əməkdaşlığın hüquqi əsaslarını möhkəmləndirdi, yeni investisiya layihələri isə siyasi razılaşmaların iqtisadi nəticələrə çevrildiyini göstərdi.
Eyni zamanda universitetin açılışı və "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması münasibətlərin humanitar və mədəni ölçüsünü ön plana çıxardı.

Qarşıda yeni imkanlar var

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafı üçün potensial kifayət qədər genişdir.
Növbəti mərhələdə qarşılıqlı ticarətin daha da artırılması, investisiya layihələrinin genişləndirilməsi, sənaye kooperasiyasının dərinləşdirilməsi, kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi, nəqliyyat-logistika imkanlarından daha səmərəli istifadə, enerji və yaşıl texnologiyalar üzrə birgə layihələrin həyata keçirilməsi mühüm istiqamətlər ola bilər.

Təhsil və elm sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, tələbə və müəllim mübadilələrinin artırılması, mədəniyyət layihələrinin çoxaldılması da iki ölkə xalqlarını daha da yaxınlaşdıracaq.

Nəticə: gələcəyə inamla addımlayan iki qardaş ölkə
23 avqust 2026-cı ildə Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin çoxşaxəli və strateji xarakterini bir daha nümayiş etdirdi.

Şavkat Mirziyoyevin "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilməsi və Prezident İlham Əliyevin "Dostluq" ordeninə layiq görülməsi iki ölkə arasında qarşılıqlı hörmətin və siyasi etimadın yüksək ifadəsi oldu. Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası münasibətlərin institusional əsaslarını möhkəmləndirdi. İmzalanan sənədlər gələcək əməkdaşlığın hüquqi çərçivəsini genişləndirdi.

Özbəkistanda həyata keçirilən Azərbaycan layihələri iqtisadi əlaqələrin real nəticələrini nümayiş etdirdi. Bakıda Özbəkistan Ticarət Evinin fəaliyyəti isə sahibkarlar və biznes dairələri arasında əlaqələrin inkişafına xidmət edən mühüm platforma olaraq qalır.

Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı, Yeni Daşkənddə "Azərbaycan" parkının təməlinin qoyulması və digər humanitar təşəbbüslər isə bu münasibətlərin mənəvi və mədəni əsaslarının nə qədər möhkəm olduğunu göstərdi.

Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətləri bu gün tarixi dostluqdan müasir strateji tərəfdaşlığa doğru inamla inkişaf edir. Bu tərəfdaşlığın əsas üstünlüyü onun yalnız dövlət başçıları və hökumətlər səviyyəsində deyil, xalqlar arasında da möhkəm dayaqlara malik olmasıdır.

23 avqust səfəri göstərdi ki, Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığı artıq yalnız tarixin mirası deyil, həm də gələcəyin böyük siyasi, iqtisadi və humanitar layihələrinə çevrilən canlı və dinamik tərəfdaşlıqdır.

Təranə Paşayeva
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin