"Suriyada Türkiyənin hərbi mövcudluğunun genişlənməsi İsrail tərəfindən qəbul edilməyəcək" - BƏHRUZ QULİYEV

"İsrail ilə Türkiyə arasında Suriyaya görə yaranan son gərginlik artıq adi diplomatik narazılıq çərçivəsindən çıxaraq, regional təhlükəsizlik məsələsinə çevrilməkdədir. İsrailin Suriyanın Əbu əl-Duhur aviabazasına zərbəsi və ardınca müdafiə naziri İsrael Katzın Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana sərt xəbərdarlığı bunu açıq şəkildə göstərir.

Burada əsas məsələ Türkiyənin Suriyada hərbi və siyasi təsirinin artmasıdır. Ankara Suriya ilə hərbi əməkdaşlığını və yeni hakimiyyətə dəstəyini gücləndirir. İsrail isə Suriyanın Türkiyənin təsir dairəsinə daha çox daxil olmasını öz milli təhlükəsizliyi baxımından risk kimi qiymətləndirir. Bu səbəbdən Tel-Əvivin mesajı kifayət qədər açıqdır ki, Suriyada Türkiyənin hərbi mövcudluğunun genişlənməsi İsrail tərəfindən qəbul edilməyəcək.

Əslində, məsələ təkcə bir aviabazadan və ya konkret hərbi kontingentdən ibarət deyil. Söhbət Yaxın Şərqdə yeni geosiyasi balansın formalaşmasından gedir. Türkiyə Suriyada sabitliyin təmin olunmasında və yeni hakimiyyətin gücləndirilməsində fəal rol oynamaq istəyir. İsrail isə Suriyanın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasında Türkiyənin dominant mövqeyə gəlməsini öz maraqlarına zidd hesab edir." Bu fikirləri Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev BiG.AZ-a açıqlamasında deyib.
Ekspert bildirib ki, İsrailin zərbəsi xüsusilə diqqətçəkəndir. Çünki Türkiyə tərəfi İsrailin iddialarını əsassız sayır, Suriya isə həmin bazada Türkiyə hərbi qüvvələrinin yerləşdirilməsi planının olmadığını bildirir. Deməli, tərəflər arasında ən ciddi problem həm də qarşılıqlı etimadsızlıqdır.

"Hesab edirəm ki, hazırkı mərhələdə Türkiyə ilə İsrail arasında birbaşa hərbi qarşıdurma qaçılmaz deyil. Amma risk əvvəlkindən daha yüksəkdir. Çünki Suriyada müxtəlif dövlətlərin hərbi qüvvələri, maraqları və təhlükəsizlik prioritetləri bir-birinin üstünə düşür. Kiçik bir insidentin böyük regional böhrana çevrilməsi mümkündür.

Elə buna görə də ABŞ-ın Türkiyə, İsrail və Suriya arasında mümkün toqquşmaların qarşısını almaq üçün xüsusi əlaqələndirmə və deeskalasiya mexanizmi yaratmağa çalışması təsadüfi deyil. Vaşinqton da anlayır ki, Suriyada Türkiyə ilə İsrail arasında birbaşa qarşıdurma bütün region üçün çox ciddi nəticələr yarada bilər.

Məncə, burada ən mühüm məqam budur ki, Türkiyə artıq Suriyada kənardan prosesləri izləyən dövlət deyil, prosesin əsas aktorlarından biridir. İsrail də bunu görür və Türkiyənin artan roluna qarşı öz təhlükəsizlik xəttini sərtləşdirir. Bu isə Suriyanı təkcə daxili siyasi proseslərin deyil, həm də Türkiyə-İsrail rəqabətinin əsas meydanlarından birinə çevirir.

Ona görə də Katzın Ərdoğana ünvanladığı sərt mesajı sadəcə ritorika kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu, İsrailin Türkiyənin Suriyadakı hərbi-siyasi fəaliyyətinə dair ciddi narahatlığının siyasi ifadəsidir. Qarşıdakı dövrdə əsas məsələ tərəflərin bu gərginliyi hansı səviyyədə saxlaya bilməsidir. Çünki Yaxın Şərqdə bir qığılcımın böyük yanğına çevrilməsi üçün çox zaman bircə səhv hesablamanın özü kifayət edir." - deyə, B.Quliyev əlavə edib.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin