Apteklərdə bahalaşma və qiymət fərqləri vətəndaşı çaşdırır - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Son vaxtlar apteklərə yolu düşən hər kəs eyni mənzərə ilə qarşılaşır: dərman almaq əvvəlkindən qat-qat baha başa gəlir. Xüsusilə gündəlik istifadə olunan və həyati əhəmiyyət daşıyan preparatların qiyməti bir çox ailə üçün ciddi problemə çevrilib. Ancaq narazılıq təkcə bahalaşma ilə bitmir. Eyni dərmanın bir aptekdə fərqli, bir az aralıdakı başqa aptekdə isə tamam başqa qiymətə satılması istehlakçıları çaşqın vəziyyətdə qoyur. Vətəndaşlar haqlı olaraq soruşur: niyə dərman bazarında vahid qiymət yoxdur və bu fərqin arxasında hansı səbəblər dayanır?
Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Rəşad Həsənov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycanda dərmanların qiyməti kifayət qədər bahadır və eyni zamanda son illərdə bu istiqamətdə qiymət artımları daha kəskin şəkildə davam etməkdədir. Ümumiyyətlə qiymətlərin yuxarı həddinin tənzimlənməsi ilə bağlı mexanizmin tətbiqindən sonra sanki yuxarı qiymətlərin legitimləşməsi prosesi baş verdi. Yəni pərakəndə satışı təşviq edən təchizatçılar bu qiymətlərin Tarif Şurası tərəfindən müəyyən edilməsi ilə bağlı bir ictimai qənaətin formalaşmasınıda əsas götürməklə qiymətlərin ən yuxarı həddini tətbiq edirlər. Onun sözlərinə görə, əslində mexanizm ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda Tarif Şurası qiymətlərin yuxarı həddini tətbiq etməlidir və onun aşağısında 20% ətrafında pərakəndə satış qiymətlərində, yəni topdançılara münasibətdə mənfəət norması müəyyən etmək hüququ yaranır: "Bu 20%-in içində onlar daxili rəqabət aparmalıdırlar. Rəqabət əsasında da qiymətlər azalmalıdır. Amma təssüfki bu günkü bazarın mexanizmi bu rəqabəti formalaşdırmır. Çünki təchizatçı bazarda əsasən 3 böyük şirkətdir və bu şirkətlər həm dövlət satınalmalarında, həmdə özəl sektorda əsas təchizatçı olaraq xüsusi dərman məhsulları üzrə bazarın əhəmiyyətli hissəsini monopoliyaya alıblar. Son 5 ildə quru sərhədlərinin bağlı qalması özü Azərbaycan vətəndaşının alternativ bazarlardan dərman vasitələrinə olan təlabatını ödəmə imkanınıda məhdudlaşdırıbdır. İnsanların böyük əksəriyyəti cənub qonşumuz İrandan daha ucuz qiymətə, yəni dəfələrlə ucuz qiymətə dərmana olan təlabatını ödəyirdisə, bu gün o imkanlardan məhrum olublar. Eyni zamanda ucuz qiymətə Türkiyə və digər ölkələrdən dərman alırdılar.

Bu gün bu imkanların itirilməsidə daxili bazarda qiymət artımı istiqamətində təzyiqləri dahada gücləndirən bir faktor kimi ortaya çıxır. Bu sahədə əsas problem eyni zamanda hökümətin həyata keçirdiyi siyasətdir. Ölkənin daxili təlabatının cəmi 3-4%-i yerli istehsal hesabına ödənilir. Onuda əslində dərman məhsulu saymaq doğru deyil. Onların bir çoxu şpris, bint, tibbi maska və digər yüngül tərkibli siropların və s. hesabına qeyd etmək lazımdır ki, buda daxili təlabatın ən yaxşı halda 3-4%-ni ödəyə bilir. 96-97% idxaldan asılılıq olan bir bazarda, yüksək vergi və gömrük rüsumlarının tətbiq edilməsi doğru yanaşma deyil. Bu əhalinin sağlamlığı ilə bağlı hüququnun müdafiə edilməsi istiqamətində hökümətin üzərinə götürdüyü konistitusyon öhdəliyində bu və ya digər şəkildə yerinə yetirilməməsi anlamına gəlir. Bu baxımdanda düşünürəmki müvafiq istiqamətlərdə hökümətin müəyyən addımlar atmasına ehtiyac var:

1)Bazarın liberallaşdırılması nəticəsində rəqabətin artması

2)Mənfəət norması olaraq 20% normanın tətbiq edilməsi doğru yanaşma deyil. Bu mənfəət norması heç bir sektorda yoxdur. Topdansatış mərhələsində bu norma 3-5% olmalıdır.

3)Dərman məhsulları gömrük rüsumundan azad edilməlidir.

4)Dərman vasitələri ƏDV-dən azad edilməlidir.

Bütün bunlar qiymətlərin əhəmiyyətli səviyyədə optimallaşmasına gətirib çıxarda bilər".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin