Dünyada 3-4%, Azərbaycanda 13-14%: Bank faizlərinin ağırlığı - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Azərbaycanda bank faizləri uzun illərdir ki, həm vətəndaşlar, həm də sahibkarlar üçün ciddi problem olaraq qalır. Dünyanın bir çox ölkəsində illik faizlər təxminən 3-4% civarında olsa da, bizdə bu göstərici 13-14%-dir. Nəticədə kreditlər həm baha, həm də çətin əlçatandır, bu da iqtisadi aktivliyi ləngidir, sahibkarların investisiya imkanlarını məhdudlaşdırır, vətəndaşların isə borc yükünü artırır. Yüksək faizlər kiçik və orta biznes üçün kredit resurslarına çıxışı çətinləşdirir. Fərdi istehlakçılar isə ev, avtomobil və digər uzunmüddətli kreditləri götürməkdə əziyyət çəkir. Eyni zamanda bankların əmanət faizləri yüksək olsa da, inflyasiya və digər xərclər fonunda insanlar real gəlir əldə edə bilmir. Bu vəziyyət həm maliyyə sistemindəki struktur problemləri, həm də iqtisadi siyasətin vətəndaş və sahibkar maraqlarına uyğunluğunu sual altına qoyur.
Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Asif İbrahimov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycanın maliyyə sistemində SSRİ dövründə və SSRİ dağıldıqdan sonra müstəqilliyin ilk illərinə müəyyən boşluqlar olmuşdur. Məsələn, 10 il bundan əvvəl insanlar şəffaf qazanclarını isbat edə bilmirdilər ki, gedib kredit götürsünlər. Yəni orda problem var idi. Onun sözlərinə görə, müştəri hər hansısa bir bankdan kredit götürmək istədiyi halda orda risklər qiymətləndirilir. Yəni ödəmə qabiliyyəti ölçülür, hesablanılır: "Ödəmə qabiliyyətidə müvafiq gəlirlərə uyğun olaraq hesablanır. Bir çox hallarda baxırsanki, müştərinin gəliri var, ancaq onu isbat edə bilmir. Son dönəmlərdə bu biraz daha rahat olub. Məsələn, 10-15 il bundan əvvəl daha çətin idi. Belə olduğu halda müəyyən məsələlər nəzərə alınır. Məsələn, infiliyasiya əmsalı, proqnozlaşdırılan infiliyasiya əmsalı, şəxsin ödəmə qabiliyyəti nəzərə alınır. Həttda ötən il qanuna edilən əlavələrə görə sosial şəbəkələrdə qiymətləndirmə aparılır ki, vətəndaş ola bilsin ki, rəsmi göstərə bilmir ancaq hansısa bir lahiyənin icraçısı və ya rəhbəridir. Bu risklər təhlil edildikdən sonra faizlər müəyyənləşir.

Məsələn, ödəmə qabiliyyətində hər hansısa bir problem yarandıqda, bank özünü qarantiyə alır. Yəni faizlər biraz yüksək olur. Mərkəzi Bankın özünündə banklara verdikləri kreditlərin faizi heçdə aşağı deyil. Yəni uçot dərəcələri çox yüksəkdir. Buda kredit faizlərinə təsir edir. Məsələn, Avropa ölkələri ilə müqayisə etdikdə görürük ki, onlarda bank faizləri 2-3%-dir. Bizdə isə bank faizləri 13-15%-dir. Bundan başqa kredit verilərkən vətəndaşa verilən vəsaitin bir hissəsi əmanətçilərdən toplanan vəsaitdir. Yəni bank əmanətçilərə 10-12% dividend verirsə, kredit faizləri ondan aşağı ola bilməz. Yəni bank bu dividendtdən yüksək faizlə kredit verməlidir ki, həm qazanc əldə etsin, həm öz xərclərini ödəsin, həmdə bazarda dayanıqlılığını qoruyub saxlaya bilsin. Belə olduğu halda nisbətən Azərbaycanda kredit faizləri yüksək olur. Təbiiki kredit faizlərini aşağı salmaq olar və bunun mexanizmləri üzərində işlənilməlidir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin