Pensiya yaşına çatmayan vətəndaşların kapitalı niyə ailəsinə qaytarılmır? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Azərbaycanda sosial təminat sistemi ilə bağlı cəmiyyətdə ən çox müzakirə olunan və narazılıq doğuran məsələlərdən biri pensiya kapitalı problemidir. Xüsusilə də vətəndaşların illərlə əmək fəaliyyəti dövründə maaşlarından tutulan və fərdi hesablarında toplanan pensiya kapitalının, onların pensiya yaşına çatmadan vəfat etməsi halında ailə üzvlərinə qaytarılmaması ciddi suallar yaradır. Bu vəziyyət həm sosial ədalət prinsipləri, həm də vətəndaşların gələcəyə olan etimadı baxımından narahatlıq doğurur. İnsanlar ömür boyu işləyir, dövlət qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirir, lakin pensiya hüququnu reallaşdıra bilmədən dünyasını dəyişdikdə, onların zəhməti ilə formalaşmış vəsait faktiki olaraq sistem daxilində "itmiş" sayılır. Məhz bu səbəbdən pensiya kapitalının taleyi, onun miras kimi ailə üzvlərinə verilməsi məsələsi son illər ictimai diskussiyaların mərkəzinə çevrilib və sosial siyasətin yenidən nəzərdən keçirilməsini zəruri edir.
Mövzu ilə bağlı iqtisadçı Xalid Kərimli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bizdə pensiya sistemi fərqlidir. Yəni pensiya sistemi həmrəlik prinsipinə uyğundur. Yəni vətəndaş pensiya yaşına çatıb dünyasını dəyişsədə, dəyişməsədə və yaxudda pensiya yaşından sonra 5 ildə yaşasa, 30 ildə yaşasa hamıya pensiya verir. Onun sözlərinə görə, həttda hökümət 2026-cı ilə qədər 1 il işləməyən şəxsədə pensiya verir: "1 manat pensiya kapitalına pul keçirməyən adamada pensiya verir. Yəni bizdə bu sərt forma deyil, həmrəlik prinsipidir. Heç bir gün işləməyən vətəndaşda pensiya ala bilir. O halda digər vətəndaş deyə bilərki, mənim pensiya kapitalım mənə məxsusdursa, bir gün işləməyən vətəndaş kimdir ki, dövlət ona pensiya versin, pensiya fondu özü-özünü maliyyələşdirməlidir.

Dediyim kimi bizdə icbari penisya sistemidir, həmrəlik prinsipi əsasında təşkil olunur. Yəni biz indi yaşlıların pensiyasını ödəyirik, gələcəkdə də biz yaşlananda da gənclər bizim pensiyamızı ödəyəcək. Sistem bundan ibarətdir. Sadəcə bizim fərdi uçot, fərdi kapital sistemimiz bizim pensiyamızın məbləğini müəyyənləşdirir. Nə qədər müzakirə olunsada xeyri olmayacaq. Çünki bu dəyişiklik tamamilə pensiya sisteminin yenidən qurulması deməkdir. Bu məsələni həll etmək üçündə hökümət bir neçə ildir özəl pensiya fondu lahiyəsini işləyir. O, məsələlər isə özəl pensiya fondu çərçivəsində tənzimlənəcək.

Özəl pensiya varislik məsələsi olacaq. Təbiiki özəl pensiya fonduna əlavə pul qoymalıyıq. Pensiya yaşının artırılmasının qəti əleyhinəyəm. Hesab edirəm ki, hökümət orda anti-humanist davranır. Düzgün addım atmır. Pensiya xərcinin aşağı salınması üçün insanlara pensiya yaşının əlçatanlığını pisləşdirib. Avropada da penisya yaşı 65 yaşdır. Ancaq Avropada insanlar 83-84 il yaşayır. Yəni pensiyaya çıxandan sonra ən azı 15-20 il pensiya alır. Amma Azərbaycanda insanlar 74-75 il yaşayır. Yəni pensiya yaşının artırılması pensiya xərcini azaltmaq üçün, bilərəkdən atılan addımdır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin