İranda etirazlar davam edir: minlərlə ölən, on minlərlə həbs olunan var

İranda son həftələrdə davam edən kütləvi etirazlar ölkədə ciddi siyasi və humanitar böhrana çevrilib.

BiG.AZ ABC News-a istinadən xəbər verir ki, yerli və beynəlxalq mənbələrin məlumatına görə, etirazlar zamanı ölənlərin sayı minlərlə ölçülür, on minlərlə insan isə həbs edilib.

Reuters agentliyinin məlumatına əsasən, İran rəsmilərindən biri etirazlar zamanı ən azı 5 min nəfərin öldüyünü təsdiqləyib. Ölənlər arasında təhlükəsizlik qüvvələrinin əməkdaşlarının da olduğu bildirilir. ABŞ-da yerləşən insan haqları təşkilatları isə ölənlərin sayının 4 minə yaxın olduğunu açıqlayıb. Müstəqil mənbələr real rəqəmin daha yüksək ola biləcəyini istisna etmirlər. İran İnternational telekanalı isə etirazlarda 36 mindən çox insanın öldürüldüyünü, 52 mindən çox insanın isə həbs edildiyini xəbər verir.

Etirazlar 2025-ci ilin dekabr ayının sonlarında ölkədə bahalaşma, işsizlik, milli valyutanın kəskin dəyər itirməsi və sosial narazılıq fonunda başlayıb. Qısa müddət ərzində aksiyalar iqtisadi tələblərdən çıxaraq siyasi dəyişiklik çağırışlarına çevrilib və ölkənin demək olar ki, bütün bölgələrinə yayılıb.

Hakimiyyət orqanları etirazları sərt şəkildə yatırmağa çalışır. Təhlükəsizlik qüvvələrinin aksiyalara qarşı güc tətbiq etdiyi, atəş açdığı və kütləvi həbslər apardığı bildirilir. İnsan haqları təşkilatlarının məlumatına görə, 24 mindən çox şəxs saxlanılıb, həbs olunanlar arasında qadınlar və azyaşlılar da var. Saxlanılan şəxslərə qarşı işgəncə və qeyri-insani rəftar iddiaları səsləndirilir.

Yanvar ayının əvvəlindən etibarən İran hakimiyyəti ölkə üzrə internetə ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edib, bəzi bölgələrdə isə bağlantı tamamilə kəsilib. Bu addım hadisələrlə bağlı məlumatların yayılmasının qarşısını almaq cəhdi kimi qiymətləndirilir.

Beynəlxalq ictimaiyyət İranda baş verənlərə ciddi reaksiya verib. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bir sıra Qərb ölkələri etirazçılara qarşı zorakılığı pisləyərək Tehranı insan hüquqlarına hörmət etməyə çağırıb. BMT-nin İnsan Haqları üzrə Ali Komissarlığı vəziyyəti "son illərin ən ağır insan haqları böhranlarından biri" adlandırıb.

Ekspertlərin fikrincə, İranda etirazların yaxın vaxtlarda səngiyəcəyi ehtimalı azdır və mövcud vəziyyət ölkədə həm daxili sabitlik, həm də regional təhlükəsizlik baxımından ciddi risklər yaradır.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin