40 gündə böyüyən toyuq, illərlə təsir edən zərər - QİDA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Ərzaq təhlükəsizliyi və sağlam qidalanma mövzularının getdikcə daha çox müzakirə olunduğu bir dövrdə broyler toyuqları da cəmiyyətin diqqət mərkəzinə çevrilib. Qısa müddətdə sürətlə kökəldilən, ucuz və geniş yayılmış bu toyuq növü bir çox ailənin gündəlik süfrəsində əsas qida məhsullarından biri olsa da, onun istehsal prosesi və insan sağlamlığına mümkün təsirləri ciddi suallar doğurur.

Süni yemləmə, sürətli böyüməni təmin edən üsullar, antibiotik və hormon istifadəsi ilə bağlı iddialar broyler toyuqlarının faydasından çox zərəri olduğu fikrini gücləndirir. Broyler toyuqları qaynadılarkən evin içini pis, ağır bir qoxu bürüyür, bişirildikdən sonra isə dadı təbii toyuq ətindən fərqli olaraq xoşagəlməz, hətta "leş dadı"nı xatırladır. Bu hal broyler toyuqlarının keyfiyyəti və sağlamlıq baxımından təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları daha da artırır və mövzunun cəmiyyət üçün nə qədər aktual olduğunu bir daha göstərir.
Mövzu ilə bağlı qida eksperti Mübariz Vəliyev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, broyler toyuqlarının mümkün zərərləri ilə bağlı əlavə dəlillərə əsaslanan, xarici elmi mənbələrdə yer almış professor / tədqiqatçı açıqlamaları və araşdırma nəticələri var. Onun sözlərinə gröə, bu məlumatlar "sosial media" deyil, elmə, araşdırmalara və ekspertlərin fikirlərinə əsaslanır:
1. Antibiotik İstifadəsi və Antimikrobiyal Rezistentlik (AMR)
Dr. Ellen Silbergeld, PhD - Professor of Environmental Health Sciences, Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health (ABŞ)
Açıqlama / Fakt:
Dr. Silbergeld uzun müddət broyler toyuqları və digər heyvanlarda antibiotiklərin geniş istifadəsinin insan sağlamlığı üçün yaratdığı risklər üzərində tədqiqat aparıb. O deyib ki:
• Broylər və digər sənaye heyvanlarında az dozalı antibiotiklərin yemə əlavə olunması nəticəsində antimikroblara (antibiotiklərə) davamlı bakteriyalar yaranır; bu bakteriyalar ümumi terapiyada istifadə olunan dərmanlara qarşı müqavimət qazanır.
• Bu davamlı bakteriyalar həm əti yeyən istehlakçılar, həm kənd təsərrüfatı işçiləri üçün potensial təhlükə yaradır.
• Bir sitatda: "Antibiotik müqaviməti dərhal sağlamlıq riski yaradır - bu, sizi öldürə biləcək şeydir." - Dr. Silbergeld (sitat xam mənbədə News21 tərəfindən nəşr olunub).
Nəticə: Broyler toyuqlarında antibiotiklərin geniş istifadəsi qlobal səviyyədə antibiotik müqavimətinə (AMR) səbəb olur, bu isə insanlarda müalicəsi çətin infeksiyalara gətirib çıxara bilər.
2. Elmi Araşdırmalar: Antibiotik İstifadəsinin Sağlamlığa Təsiri
Əsas elmi tapıntılar
Broyler toyuqları və antimikrobiyal müqavimət: Son tədqiqatlar göstərir ki, broyler istehsalında antibiotik istifadəsi Enterococcus, Salmonella və Campylobacter kimi bakteriyaların rezistentliğinin artmasına gətirib çıxarır.
• Bu bakteriyalar xəstəlik yaradan suşlar ola bilər və insanlar üçün müalicəsi çətin ola bilər, çünki çoxlu dərmanlara qarşı müqavimətlidir.
Professor Emran Hossain və Shilpi Islam (Bangladeş universitetləri) tərəfindən 2025-ci ildə dərc olunmuş akademik məqalədə də qeyd edilir ki:
• Broyler ətində antibiotik qalıqları insan sağlamlığı və "food safety" (qida təhlükəsizliyi) baxımından risk yarada bilər, çünki bu qalıqlar antimikrobiyal müqavimətin yayılmasına kömək edir.
3. Nəticə və Risklər - Elmə Dayanan Faktlar
Məsələ Elmə əsaslanan tapıntı
Antibiotik müqaviməti riski Broyler toyuqlarında antibiotik istifadəsi antibakterial müqavimətin yaranmasına və yayılmasına səbəb olur, insanlara keçə bilər.
Antibiotik qalıqları Broylərdən əldə olunan ət və məhsullarda antibiotik qalığı qalması mümkündür, bu da qida təhlükəsizliyi risklərini artırır.
Zoonotik bakteriyalar Rezistent bakteriyalar broyler təsərrüfatlarından insanlara inteqrasiya oluna bilər (işçilər, istehlakçılar).
AMR - Qlobal sağlamlıq çağırışı Dünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) antimikrobiyal müqaviməti global sağlamlıq üçün ən böyük təhdidlərdən biri hesab edir və heyvandarlıqda antibiotik istifadəsini azaltma çağırışı edir (WHO AMR rəyləri).
Qeyd
Bunlar elmə əsaslanan, akademik və araşdırma məlumatlı mənbələrdən əldə edilmiş faktlardır. Bəzi lokal xəbər saytlarında və sosial mediada yayınan təsdiqlənməmiş zərərlər iddiaları (məsələn, hormonlar və s.) tez-tez elm tərəfindən sübut olunmamış və şübhəli hesab olunur".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin